128 shlokas
- 1
कियन्तोऽप्यथ वक्ष्यन्ते रसाः प्रत्ययकारकाः
शास्त्रं दृष्ट्वा गुरोर्वक्त्रात्संप्रदायाद्यथागताः
kiyanto'pyatha vakṣyante rasāḥ pratyayakārakāḥ
śāstraṃ dṛṣṭvā gurorvaktrātsaṃpradāyādyathāgatāḥ
- 2
पारदो रसकस्तालस्तुत्थं गन्धकटङ्कणम्
सर्वमेतत्समं शुद्धं कारवेल्ल्या रसैर्दिनम्
pārado rasakastālastutthaṃ gandhakaṭaṅkaṇam
sarvametatsamaṃ śuddhaṃ kāravellyā rasairdinam
- 3
मर्दयेत्तेन विदध्याच्च ताम्रपात्रोदरं घनम्
अङ्गुलार्धार्धमानेन तत्पचेत्सिकताद्वये
mardayettena vidadhyācca tāmrapātrodaraṃ ghanam
aṅgulārdhārdhamānena tatpacetsikatādvaye
- 4
यन्त्रे यावत्स्फुटन्त्येव व्रीह्यस्तस्य पृष्ठतः
ततः सुशीतले ग्राह्यस्ताम्रपात्रोदराद्बुधैः
yantre yāvatsphuṭantyeva vrīhyastasya pṛṣṭhataḥ
tataḥ suśītale grāhyastāmrapātrodarādbudhaiḥ
- 5
तत्समं मरिचं दत्त्वा सर्वमेकत्र चूर्णयेत्
द्विगुञ्जं पर्णखण्डेन वातिके पैत्तिके ज्वरे
tatsamaṃ maricaṃ dattvā sarvamekatra cūrṇayet
dviguñjaṃ parṇakhaṇḍena vātike paittike jvare
- 6
गुञ्जैकं ससितं दद्यात्त्रिगुञ्जं व्योषयुक्कफे
संनिपाते ज्वरे देयो वल्लैकर्माद्रकद्रवैः
guñjaikaṃ sasitaṃ dadyāttriguñjaṃ vyoṣayukkaphe
saṃnipāte jvare deyo vallaikarmādrakadravaiḥ
- 7
त्रिदिनैविषमं तीव्रमेकद्वित्रिचतुर्थकम्
नाशयेच्छीतभञ्ज्याख्यो रसो रुद्रेण निर्मितः
tridinaiviṣamaṃ tīvramekadvitricaturthakam
nāśayecchītabhañjyākhyo raso rudreṇa nirmitaḥ
- 8
सूतं गन्धं शिलां तालं संमथ्य निम्बुजैर्द्रवैः
लिप्त्वा तन्वर्कपत्राणि यन्त्रे भस्माभिधे क्षिपेत्
sūtaṃ gandhaṃ śilāṃ tālaṃ saṃmathya nimbujairdravaiḥ
liptvā tanvarkapatrāṇi yantre bhasmābhidhe kṣipet
- 9
यामाष्टौ ज्वालयेदग्निं स्वाङ्गशीतं समुद्धरेत्
विषोषणं चतुर्थांशं दत्त्वा वल्लमिता गुटी
yāmāṣṭau jvālayedagniṃ svāṅgaśītaṃ samuddharet
viṣoṣaṇaṃ caturthāṃśaṃ dattvā vallamitā guṭī
- 10
देवदालीरसैर्बद्धा रसश्चैतन्यभैरवः
दत्तार्द्रकरसैः सर्वसंनिपातविघातकृत्
devadālīrasairbaddhā rasaścaitanyabhairavaḥ
dattārdrakarasaiḥ sarvasaṃnipātavighātakṛt
- 11
भूमौ गतं विसंज्ञं च शीतार्तं तन्द्रितं नरम्
तत्क्षणाद्बोधयेद्दाहे कुर्याच्छीतोपचारकान्
bhūmau gataṃ visaṃjñaṃ ca śītārtaṃ tandritaṃ naram
tatkṣaṇādbodhayeddāhe kuryācchītopacārakān
- 12
वाराहच्छागमात्स्याश्वमायूरं पित्तपञ्चकम्
अनेन भावितश्चापि देयश्चैतन्यभैरवः
vārāhacchāgamātsyāśvamāyūraṃ pittapañcakam
anena bhāvitaścāpi deyaścaitanyabhairavaḥ
- 13
विषं रसं कलैकांशं काचलिप्तशरावके
रुद्ध्वा चुल्ल्यां मन्दवह्नौ पचेद्यामद्वयं ततः
viṣaṃ rasaṃ kalaikāṃśaṃ kācaliptaśarāvake
ruddhvā cullyāṃ mandavahnau pacedyāmadvayaṃ tataḥ
- 14
स्वयं शीतं च गृह्णीयाद् उपरिष्टाच्छरावकात्
वायुवर्जं क्षिपेत्कूप्यां संनिपाते ऽहिदंष्टके
svayaṃ śītaṃ ca gṛhṇīyād upariṣṭāccharāvakāt
vāyuvarjaṃ kṣipetkūpyāṃ saṃnipāte 'hidaṃṣṭake
- 15
सूच्यग्रेण च दातव्यः क्षणाञ्जागर्ति मानवः
नो चेत्तालुप्रदेशे च क्षुरक्षुण्णे प्रचारयेत्
sūcyagreṇa ca dātavyaḥ kṣaṇāñjāgarti mānavaḥ
no cettālupradeśe ca kṣurakṣuṇṇe pracārayet
- 16
रसगन्धकनेपाला वृद्धा दन्त्यम्बुमदिताः
द्वौ यामौ ज्वरनाशाय गुञ्जैका सितया सह
rasagandhakanepālā vṛddhā dantyambumaditāḥ
dvau yāmau jvaranāśāya guñjaikā sitayā saha
- 17
पुरं टङ्कद्रयां कृष्णधूर्तबीजाष्टबल्लकम्
पालिकात्रितयं देयं चातुर्थिकज्वरापहम्
puraṃ ṭaṅkadrayāṃ kṛṣṇadhūrtabījāṣṭaballakam
pālikātritayaṃ deyaṃ cāturthikajvarāpaham
- 18
ज्वरागमनवेलायां शीतवारिचतुर्घटैः
शिरो ऽभिषिञ्च्य दातव्यं पथ्ये क्षीरं सशर्करम्
jvarāgamanavelāyāṃ śītavāricaturghaṭaiḥ
śiro 'bhiṣiñcya dātavyaṃ pathye kṣīraṃ saśarkaram
- 19
निम्नबीजं शिलाजाजी धूमः कृष्णा समांशकम्
कारवेल्ल्या रसैर्भाव्यमेकविंशतिवारकान्
nimnabījaṃ śilājājī dhūmaḥ kṛṣṇā samāṃśakam
kāravellyā rasairbhāvyamekaviṃśativārakān
- 20
यत्पार्श्वतोऽञ्जयेन्नेत्रे ज्वरं तत्पार्श्वजं जयेत्
अर्धनारीनटेशाह्वो रसः कौतुककारकः
yatpārśvato'ñjayennetre jvaraṃ tatpārśvajaṃ jayet
ardhanārīnaṭeśāhvo rasaḥ kautukakārakaḥ
- 21
हिङ्गुलं मरिचं गन्धं पिप्पली टङ्कणं विषम्
कनकस्य तु बीजानि समांशं विजयारसैः
hiṅgulaṃ maricaṃ gandhaṃ pippalī ṭaṅkaṇaṃ viṣam
kanakasya tu bījāni samāṃśaṃ vijayārasaiḥ
- 22
मर्दयेद्याममात्रं तु चणमात्रा वटी कृता
ज्वरातिसारं ग्रहणीं नाशयेद्धेमसुन्दरः
mardayedyāmamātraṃ tu caṇamātrā vaṭī kṛtā
jvarātisāraṃ grahaṇīṃ nāśayeddhemasundaraḥ
- 23
शुद्धसूतं पलं चार्कक्षीरैर्मर्द्य पुनः पुनः
द्विपलं शुद्धगन्धस्य महाकम्बुपलाष्टकम्
śuddhasūtaṃ palaṃ cārkakṣīrairmardya punaḥ punaḥ
dvipalaṃ śuddhagandhasya mahākambupalāṣṭakam
- 24
उभे वह्निरसैर्भाव्ये पेष्ये शोष्ये दिनत्रयम्
मेलयेत्पूर्वसूतेन तदर्धं टङ्कणं क्षिपेत्
ubhe vahnirasairbhāvye peṣye śoṣye dinatrayam
melayetpūrvasūtena tadardhaṃ ṭaṅkaṇaṃ kṣipet
- 25
अर्कक्षीरैः पुनः सर्वं यामैकं मर्दयेद्दृढम्
तच्छुष्कं चूर्णलिप्तेऽथ भाण्डे रुद्ध्वा पुटे पचेत्
arkakṣīraiḥ punaḥ sarvaṃ yāmaikaṃ mardayeddṛḍham
tacchuṣkaṃ cūrṇalipte'tha bhāṇḍe ruddhvā puṭe pacet
- 26
चतुर्गुञ्जामितं खादेन्मरिचाज्येन संयुतम्
देयं दध्योदनं पथ्यं विजया सगुडा निशि
caturguñjāmitaṃ khādenmaricājyena saṃyutam
deyaṃ dadhyodanaṃ pathyaṃ vijayā saguḍā niśi
- 27
ग्रहणीदोषनाशार्थं नास्त्यनेन समं भुवि
ग्रहजीर्नाशयेत्सर्वा अर्कलोकेश्वरो रसः
grahaṇīdoṣanāśārthaṃ nāstyanena samaṃ bhuvi
grahajīrnāśayetsarvā arkalokeśvaro rasaḥ
- 28
कटुत्रिकरसैर्भाव्यं तालमेकं चतुःशिला
दिनं वासारसैः पिष्ट्वा वालुकायन्त्रपाचितम्
kaṭutrikarasairbhāvyaṃ tālamekaṃ catuḥśilā
dinaṃ vāsārasaiḥ piṣṭvā vālukāyantrapācitam
- 29
द्वियामान्ते समुद्धृत्य तत्तुल्यं च कटुत्रयम्
निर्गुण्डीमूलचूर्णं च वासारससमन्विता
dviyāmānte samuddhṛtya tattulyaṃ ca kaṭutrayam
nirguṇḍīmūlacūrṇaṃ ca vāsārasasamanvitā
- 30
शिलातालेश्वरस्यास्य गुञ्जैका श्वासकासजित्
सूतं हेमाभ्रजं भस्म शिलागन्धकतालकम्
śilātāleśvarasyāsya guñjaikā śvāsakāsajit
sūtaṃ hemābhrajaṃ bhasma śilāgandhakatālakam

