65 shlokas
- 1
हेमरूप्यार्कवङ्गाहिलोहैर्लोहाः षडीरिताः
अकृत्रिमा इमे घोषावर्तकाद्यास्तु कृत्रिमाः
hemarūpyārkavaṅgāhilohairlohāḥ ṣaḍīritāḥ
akṛtrimā ime ghoṣāvartakādyāstu kṛtrimāḥ
- 2
शुद्धा मृता निरुत्थाश्च सर्वरोगहराः स्मृताः
अशुद्धान्हीनपाकांश्च रोगमृत्युप्रदांस्त्यजेत्
śuddhā mṛtā nirutthāśca sarvarogaharāḥ smṛtāḥ
aśuddhānhīnapākāṃśca rogamṛtyupradāṃstyajet
- 3
लोहं सूतयुतं दोषांस्त्यजेत्सूतश्च लोहयुक्
अतः स्वर्णादिलोहानि विना सूतं न मारयेत्
lohaṃ sūtayutaṃ doṣāṃstyajetsūtaśca lohayuk
ataḥ svarṇādilohāni vinā sūtaṃ na mārayet
- 4
स्वर्णं पञ्चविधं प्रोक्तं प्राकृतं सहजाग्निजे
एतत्स्वर्णत्रयं देवभोज्यं षोडशवर्णकम्
svarṇaṃ pañcavidhaṃ proktaṃ prākṛtaṃ sahajāgnije
etatsvarṇatrayaṃ devabhojyaṃ ṣoḍaśavarṇakam
- 5
खनिजं रसवादोत्थं सुपत्त्रीकृत्य शोधितम्
तच्चतुर्दशवर्णाढ्यं मनुजार्हं रुजापहम्
khanijaṃ rasavādotthaṃ supattrīkṛtya śodhitam
taccaturdaśavarṇāḍhyaṃ manujārhaṃ rujāpaham
- 6
सुवर्णं सप्तशो वाप्यं काञ्चनाररसे शुचिः
सुवर्णे गलिते नागं प्रक्षिपेत्षोडशांशकम्
suvarṇaṃ saptaśo vāpyaṃ kāñcanārarase śuciḥ
suvarṇe galite nāgaṃ prakṣipetṣoḍaśāṃśakam
- 7
अम्लेन मर्दयित्वा तु कृत्वा तस्य च गोलकम्
गन्धकं गोलकसमं विनिक्षिप्याधरोत्तरम्
amlena mardayitvā tu kṛtvā tasya ca golakam
gandhakaṃ golakasamaṃ vinikṣipyādharottaram
- 8
शरावसंपुटे कृत्वा संनिरुध्य प्रतापयेत्
त्रिंशद्वनोत्पलैरग्नौ सप्तधा भस्मतां व्रजेत्
śarāvasaṃpuṭe kṛtvā saṃnirudhya pratāpayet
triṃśadvanotpalairagnau saptadhā bhasmatāṃ vrajet
- 9
तिक्तं कषायं ज्वरहृत्स्वादुपाकं बलावहम्
वयोधीःकान्तिदं वृष्यं शोषालक्ष्मीविषापहम्
tiktaṃ kaṣāyaṃ jvarahṛtsvādupākaṃ balāvaham
vayodhīḥkāntidaṃ vṛṣyaṃ śoṣālakṣmīviṣāpaham
- 10
कैलासे सहजं रूप्यं खनिजं कृत्रिमं भुवि
व्युत्क्रमेण गुणैः श्रेष्ठं नागोत्तीर्णं रसे हितम्
kailāse sahajaṃ rūpyaṃ khanijaṃ kṛtrimaṃ bhuvi
vyutkrameṇa guṇaiḥ śreṣṭhaṃ nāgottīrṇaṃ rase hitam
- 11
श्वेतागस्तिरसे रूप्यं स्वर्णवच्छुचि मारणम्
गन्धकाम्लकसंयोगान्नागं हित्वा क्षिपेत्त्रपु
śvetāgastirase rūpyaṃ svarṇavacchuci māraṇam
gandhakāmlakasaṃyogānnāgaṃ hitvā kṣipettrapu
- 12
वयःशुक्रबलोत्साहकरं सर्वामयापहम्
एतद्भस्माम्ललिप्तोऽसिस्ताम्रवर्णस्तदा मृतिः
vayaḥśukrabalotsāhakaraṃ sarvāmayāpaham
etadbhasmāmlalipto'sistāmravarṇastadā mṛtiḥ
- 13
सुवर्णमथवा रूप्यं योगे यत्र न विद्यते
तत्र कान्तोद्भवं लोहं क्षेप्यं तैस्तत्समं गुणैः
suvarṇamathavā rūpyaṃ yoge yatra na vidyate
tatra kāntodbhavaṃ lohaṃ kṣepyaṃ taistatsamaṃ guṇaiḥ
- 14
द्व्यर्कौ नेपालम्लेच्छौ तु रसे नेपाल उत्तमः
घनघातसहः स्निग्धो रक्तपत्रोऽमलो मृदुः
dvyarkau nepālamlecchau tu rase nepāla uttamaḥ
ghanaghātasahaḥ snigdho raktapatro'malo mṛduḥ
- 15
म्लेच्छस्तु क्षालितः कृष्णो रूक्षः स्तब्धो घनासहः
मिश्रितो नागलोहाभ्यां न श्रेष्ठो रसकर्मणि
mlecchastu kṣālitaḥ kṛṣṇo rūkṣaḥ stabdho ghanāsahaḥ
miśrito nāgalohābhyāṃ na śreṣṭho rasakarmaṇi
- 16
ताम्रं तु विषवज्ज्ञेयं यत्नतः साध्यते हि तत्
एको दोषो विषे सम्यक्ताम्रे त्वष्टौ प्रकीर्तिताः
tāmraṃ tu viṣavajjñeyaṃ yatnataḥ sādhyate hi tat
eko doṣo viṣe samyaktāmre tvaṣṭau prakīrtitāḥ
- 17
कुष्ठं रेको वमिर्भ्रान्तिस्तापो वातश्च कामला
देहस्य नाशनं दोषा इत्यष्टौ कथिता बुधैः
kuṣṭhaṃ reko vamirbhrāntistāpo vātaśca kāmalā
dehasya nāśanaṃ doṣā ityaṣṭau kathitā budhaiḥ
- 18
गवां मूत्रैः पचेच्चाहस्ताम्रपत्रं दृढाग्निना
वारिणा क्षालयेत्पश्चादेकविंशतिधा शुचिः
gavāṃ mūtraiḥ paceccāhastāmrapatraṃ dṛḍhāgninā
vāriṇā kṣālayetpaścādekaviṃśatidhā śuciḥ
- 19
पारदं गन्धकं ताम्रं सममम्लेन मर्दयेत्
जायते त्रिपुटाद्भस्म वालुकायन्त्रतोऽथवा
pāradaṃ gandhakaṃ tāmraṃ samamamlena mardayet
jāyate tripuṭādbhasma vālukāyantrato'thavā
- 20
गन्धार्कौ द्व्येकभागौ च शरावसंपुटे पुटेत्
स्वाङ्गशीतं च संपेष्य खल्वे वस्त्रेण गालयेत्
gandhārkau dvyekabhāgau ca śarāvasaṃpuṭe puṭet
svāṅgaśītaṃ ca saṃpeṣya khalve vastreṇa gālayet
- 21
सामुद्रं तत्समं कृत्वा पुनः पुटनमाचरेत्
तदेव तत्क्षये देयं सामुद्रं च पुनः पुनः
sāmudraṃ tatsamaṃ kṛtvā punaḥ puṭanamācaret
tadeva tatkṣaye deyaṃ sāmudraṃ ca punaḥ punaḥ
- 22
कासीसस्य जलेनैव वारं वारं तु भावयेत्
चतुःषष्टिपुटैरित्थं निरुत्थं योगवाहिकम्
kāsīsasya jalenaiva vāraṃ vāraṃ tu bhāvayet
catuḥṣaṣṭipuṭairitthaṃ nirutthaṃ yogavāhikam
- 23
तत्ताम्रं सौरणे कन्दे पुटेत्पञ्चामृतेऽथवा
अष्टौ दोषांश्च पूर्वोक्तान्न करोति गुणावहम्
tattāmraṃ sauraṇe kande puṭetpañcāmṛte'thavā
aṣṭau doṣāṃśca pūrvoktānna karoti guṇāvaham
- 24
हन्ति गुल्मक्षयाजीर्णकासपाण्ड्वामयज्वरान्
स्थौल्योदरे कफं शूलमूर्ध्वाधःशोधनं परम्
hanti gulmakṣayājīrṇakāsapāṇḍvāmayajvarān
sthaulyodare kaphaṃ śūlamūrdhvādhaḥśodhanaṃ param
- 25
खुरकं मिश्रकं चेति द्विविधं वङ्गमुच्यते
खुरकं तु गुणैः श्रेष्ठं मिश्रकं न रसे हितम्
khurakaṃ miśrakaṃ ceti dvividhaṃ vaṅgamucyate
khurakaṃ tu guṇaiḥ śreṣṭhaṃ miśrakaṃ na rase hitam
- 26
कन्याभृङ्गरसे वङ्गनागौ शोध्यौ त्रिसप्तधा
अथवा ब्रह्मवृक्षोत्थे क्वाथे निर्गुण्डिजेऽथवा
kanyābhṛṅgarase vaṅganāgau śodhyau trisaptadhā
athavā brahmavṛkṣotthe kvāthe nirguṇḍije'thavā
- 27
मृद्भाजने द्रुते वङ्गे चिञ्चाश्वत्थत्वचो रजः
क्षिपेत्तस्य चतुर्थांशं लोहदर्व्या प्रचालयेत्
mṛdbhājane drute vaṅge ciñcāśvatthatvaco rajaḥ
kṣipettasya caturthāṃśaṃ lohadarvyā pracālayet
- 28
यावद्भस्मत्वमायाति ततः खल्वे सतालकम्
ब्रह्मद्रुक्वाथकल्काभ्यां मर्द्यं गजपुटे पचेत्
yāvadbhasmatvamāyāti tataḥ khalve satālakam
brahmadrukvāthakalkābhyāṃ mardyaṃ gajapuṭe pacet
- 29
पुटे पुटे दशांशांशं दत्त्वैवं दशधा पुटेत्
वङ्गभस्म निरुत्थं तत्पाण्डुमेहगदापहम्
puṭe puṭe daśāṃśāṃśaṃ dattvaivaṃ daśadhā puṭet
vaṅgabhasma nirutthaṃ tatpāṇḍumehagadāpaham
- 30
करीषसंपुटे वङ्गपत्रं छागशकृद्युतम्
म्रियते पुटमात्रेण तन्मेहान्हन्ति विंशतिम्
karīṣasaṃpuṭe vaṅgapatraṃ chāgaśakṛdyutam
mriyate puṭamātreṇa tanmehānhanti viṃśatim

