51 shlokas
- 1
शिवं नत्वा रसेशं चामुण्डः कायस्थवंशभूः
करोति रससंकेतकलिकाम् इष्टसिद्धिदाम्
śivaṃ natvā raseśaṃ cāmuṇḍaḥ kāyasthavaṃśabhūḥ
karoti rasasaṃketakalikām iṣṭasiddhidām
- 2
स्कन्दात्तारकहिंसार्थं कैलासे विधृतं सुरैः
रते शम्भोश्च्युतं रेतो गृहीतमग्निना मुखे
skandāttārakahiṃsārthaṃ kailāse vidhṛtaṃ suraiḥ
rate śambhoścyutaṃ reto gṛhītamagninā mukhe
- 3
क्षिप्तं तेन चतुर्दिक्षु क्षाराब्धौ तत्पृथक्पृथक्
सौम्यादिदिक्त्रयस्थं यद्गौरीशापान्न कार्यकृत्
kṣiptaṃ tena caturdikṣu kṣārābdhau tatpṛthakpṛthak
saumyādidiktrayasthaṃ yadgaurīśāpānna kāryakṛt
- 4
पश्चिमायां विमुक्तं तत्सूतोऽभूत्सर्वकार्यकृत्
श्वेतारुणहरिद्राभकृष्णा विप्रादिपारदाः
paścimāyāṃ vimuktaṃ tatsūto'bhūtsarvakāryakṛt
śvetāruṇaharidrābhakṛṣṇā viprādipāradāḥ
- 5
देहे लोहे गदे पिष्ट्यां योज्या वा स्वस्वजातिषु
तेषु नैसर्गिका दोषाः पञ्च सप्ताथ कञ्चुकाः
dehe lohe gade piṣṭyāṃ yojyā vā svasvajātiṣu
teṣu naisargikā doṣāḥ pañca saptātha kañcukāḥ
- 6
मलाद्याः पञ्च दोषाः स्युर्भूजाद्याः सप्त कञ्चुकाः
कुष्ठादीन्हि प्रकुर्वन्ति रसस्था द्वादशैव ते
malādyāḥ pañca doṣāḥ syurbhūjādyāḥ sapta kañcukāḥ
kuṣṭhādīnhi prakurvanti rasasthā dvādaśaiva te
- 7
तेनाष्टादशसंस्कारा उक्ता ज्ञैर्दोषमुक्तये
कर्तुं ते दुष्करा यस्मात्प्रोच्यन्ते सुकरा रसे
tenāṣṭādaśasaṃskārā uktā jñairdoṣamuktaye
kartuṃ te duṣkarā yasmātprocyante sukarā rase
- 8
पलादारभ्य पञ्चाशत्पलं यावच्च पारदः
तत ऊनोऽधिको वापि न संस्कार्यो रसो बुधैः
palādārabhya pañcāśatpalaṃ yāvacca pāradaḥ
tata ūno'dhiko vāpi na saṃskāryo raso budhaiḥ
- 9
वस्त्रे चतुर्गुणे पूतः सूतः स्थाप्यः शुभेऽहनि
लोहार्काश्मजखल्वे तु तप्ते चैव विमर्दयेत्
vastre caturguṇe pūtaḥ sūtaḥ sthāpyaḥ śubhe'hani
lohārkāśmajakhalve tu tapte caiva vimardayet
- 10
निशेष्टकासुरीधूमव्योषाम्ललवणैः पृथक्
कालांशैर्मर्दितः सूतो भवेच्छुद्धो दिनैकतः
niśeṣṭakāsurīdhūmavyoṣāmlalavaṇaiḥ pṛthak
kālāṃśairmarditaḥ sūto bhavecchuddho dinaikataḥ
- 11
ततः क्षाराम्लमूत्राद्यैः स्वेद्यो वस्त्रावृतो दिनम्
मूर्छयेत्सप्तधा पश्चात्कन्याग्न्यर्कवराम्बुभिः
tataḥ kṣārāmlamūtrādyaiḥ svedyo vastrāvṛto dinam
mūrchayetsaptadhā paścātkanyāgnyarkavarāmbubhiḥ
- 12
त्रिधोर्ध्वपातनात्पात्यः पादांशार्कयुतः शुचिः
हिङ्गुलाद् उद्धृतः सूतो भवेद्वा दोषवर्जितः
tridhordhvapātanātpātyaḥ pādāṃśārkayutaḥ śuciḥ
hiṅgulād uddhṛtaḥ sūto bhavedvā doṣavarjitaḥ
- 13
गुरुशास्त्रं परित्यज्य विना जारितगन्धकात्
रसं निर्माति दुर्मेधाः शपेत्तं च रसेश्वरः
guruśāstraṃ parityajya vinā jāritagandhakāt
rasaṃ nirmāti durmedhāḥ śapettaṃ ca raseśvaraḥ
- 14
सूतं गन्धं रसैकांशं स्तोकं स्तोकं तु खल्वगम्
कुट्टनात्कुट्टनात्पिष्टं भवेद्वा ताम्रपात्रगम्
sūtaṃ gandhaṃ rasaikāṃśaṃ stokaṃ stokaṃ tu khalvagam
kuṭṭanātkuṭṭanātpiṣṭaṃ bhavedvā tāmrapātragam
- 15
तत्तुल्यं गन्धकं दत्त्वा रुद्ध्वा तं लोहसम्पुटे
पुटेद्भूधरयन्त्रे च यावज्जीर्यति गन्धकम्
tattulyaṃ gandhakaṃ dattvā ruddhvā taṃ lohasampuṭe
puṭedbhūdharayantre ca yāvajjīryati gandhakam
- 16
एवं पुनः पुनर्देयं षड्गुणं गन्धचूर्णकम्
षड्गुणे गन्धके जीर्णे रसो निखिलरोगहा
evaṃ punaḥ punardeyaṃ ṣaḍguṇaṃ gandhacūrṇakam
ṣaḍguṇe gandhake jīrṇe raso nikhilarogahā
- 17
पाटः खोटो जलौका च भस्माख्यश्च चतुर्थकः
बन्धश्चतुर्विधः सूते विज्ञेयो भिषगुत्तमैः
pāṭaḥ khoṭo jalaukā ca bhasmākhyaśca caturthakaḥ
bandhaścaturvidhaḥ sūte vijñeyo bhiṣaguttamaiḥ
- 18
पाटः पर्पटिकाबन्धः पिष्टिबन्धस्तु खोटकः
जलौका पक्वबन्धः स्याद्भस्म भस्मनिभो भवेत्
pāṭaḥ parpaṭikābandhaḥ piṣṭibandhastu khoṭakaḥ
jalaukā pakvabandhaḥ syādbhasma bhasmanibho bhavet
- 19
सूतभस्म द्विधा ज्ञेयमूर्ध्वगं तलभस्म च
ऊर्ध्वभस्मकरं यन्त्रं स्थालिकासम्पुटं शृणु
sūtabhasma dvidhā jñeyamūrdhvagaṃ talabhasma ca
ūrdhvabhasmakaraṃ yantraṃ sthālikāsampuṭaṃ śṛṇu
- 20
कार्यं स्थालीद्वयं मध्ये सर्वतः षोडशाङ्गुलम्
लवणेनेषद् आर्द्रेणापूर्य स्थालीम् अधोगताम्
kāryaṃ sthālīdvayaṃ madhye sarvataḥ ṣoḍaśāṅgulam
lavaṇeneṣad ārdreṇāpūrya sthālīm adhogatām
- 21
संधिं वस्त्रमृदा लिम्पेत्संपुटीकृत्य चान्यया
त्रिद्वारचुल्ल्यां संस्थाप्य चतुर्यामं दृढाग्निना
saṃdhiṃ vastramṛdā limpetsaṃpuṭīkṛtya cānyayā
tridvāracullyāṃ saṃsthāpya caturyāmaṃ dṛḍhāgninā
- 22
पचेत्तत्स्वाङ्गशीतं वै ह्युद्धृत्य लवणं त्यजेत्
लावणीमूर्ध्वगां कृत्वा क्षेप्योऽन्यस्यां रसेश्वरः
pacettatsvāṅgaśītaṃ vai hyuddhṛtya lavaṇaṃ tyajet
lāvaṇīmūrdhvagāṃ kṛtvā kṣepyo'nyasyāṃ raseśvaraḥ
- 23
पूर्ववत्संपुटीकृत्य पश्चात्तु चुल्लके न्यसेत्
दृढं कृत्वालवालं तु जलं तत्र विनिक्षिपेत्
pūrvavatsaṃpuṭīkṛtya paścāttu cullake nyaset
dṛḍhaṃ kṛtvālavālaṃ tu jalaṃ tatra vinikṣipet
- 24
उष्णं पुनः पुनस्त्यक्त्वा क्षिपेच्छीतं मुहुर्मुहुः
त्रिद्वारे काष्ठमेकैकं दीर्घं हस्तमितं क्षिपेत्
uṣṇaṃ punaḥ punastyaktvā kṣipecchītaṃ muhurmuhuḥ
tridvāre kāṣṭhamekaikaṃ dīrghaṃ hastamitaṃ kṣipet
- 25
हस्तवत्पिण्डमानं तु ह्यादौ प्रज्वालयेत्सुधीः
द्वे द्वे काष्ठे च तस्योर्ध्वं तदूर्ध्वं त्रितयं क्षिपेत्
hastavatpiṇḍamānaṃ tu hyādau prajvālayetsudhīḥ
dve dve kāṣṭhe ca tasyordhvaṃ tadūrdhvaṃ tritayaṃ kṣipet
- 26
यावद्यामद्वयं पश्चादङ्गारांश्च जलं त्यजेत्
ऊर्ध्वस्थाल्यां तु यल्लग्नं तदूर्ध्वं भस्म सिद्धिदम्
yāvadyāmadvayaṃ paścādaṅgārāṃśca jalaṃ tyajet
ūrdhvasthālyāṃ tu yallagnaṃ tadūrdhvaṃ bhasma siddhidam
- 27
गन्धकं धूमसारं च शुद्धसूतं समं त्रयम्
यामैकं मर्दयेत्खल्वे काचकूप्यां विनिक्षिपेत्
gandhakaṃ dhūmasāraṃ ca śuddhasūtaṃ samaṃ trayam
yāmaikaṃ mardayetkhalve kācakūpyāṃ vinikṣipet
- 28
रुद्ध्वा द्वादशयामं तद्वालुकायन्त्रगं पचेत्
स्फोटयेत्स्वाङ्गशीतं च तदूर्ध्वं गन्धकं त्यजेत्
ruddhvā dvādaśayāmaṃ tadvālukāyantragaṃ pacet
sphoṭayetsvāṅgaśītaṃ ca tadūrdhvaṃ gandhakaṃ tyajet
- 29
तलभस्म भवेद्योगवाहि स्यात्सर्वरोगहृत्
औषधान्तरसंयोगाद्वक्ष्ये वर्णविपर्ययम्
talabhasma bhavedyogavāhi syātsarvarogahṛt
auṣadhāntarasaṃyogādvakṣye varṇaviparyayam
- 30
रक्तं पीतं तथा कृष्णं नीलं च पाण्डुरारुणम्
निर्गुण्डीरससंयुक्तं चपलेन समन्वितम्
raktaṃ pītaṃ tathā kṛṣṇaṃ nīlaṃ ca pāṇḍurāruṇam
nirguṇḍīrasasaṃyuktaṃ capalena samanvitam

