166 shlokas
- 1
एवं तु पूजनं कृत्वा मया प्रोक्तः पितामहः
आज्ञापय प्रभो क्षिप्रं कः प्रयोगः प्रयुज्यताम्
evaṃ tu pūjanaṃ kṛtvā mayā proktaḥ pitāmahaḥ
ājñāpaya prabho kṣipraṃ kaḥ prayogaḥ prayujyatām
- 2
ततो ऽस्म्युक्तो भगवता योजयामृतमन्थनम्
एतदुत्साहजननं सुरप्रीतिकरं तथा
tato 'smyukto bhagavatā yojayāmṛtamanthanam
etadutsāhajananaṃ suraprītikaraṃ tathā
- 3
यो ऽयं समवकारस्तु धर्मकामार्थसाधकः
मया प्राग्ग्रथितो विद्वन्स प्रयोगः प्रयुज्यताम्
yo 'yaṃ samavakārastu dharmakāmārthasādhakaḥ
mayā prāggrathito vidvansa prayogaḥ prayujyatām
- 4
तस्मिन्समवकारे तु प्रयुक्ते देवदानवाः
हृष्टाः समभवन्सर्वे कर्मभावानुदर्शनात्
tasminsamavakāre tu prayukte devadānavāḥ
hṛṣṭāḥ samabhavansarve karmabhāvānudarśanāt
- 5
कस्यचित्त्वथ कालस्य मामाहाम्बुजसम्भवः
नाट्यं संदर्शयामो ऽद्य त्रिनेत्राय महात्मने
kasyacittvatha kālasya māmāhāmbujasambhavaḥ
nāṭyaṃ saṃdarśayāmo 'dya trinetrāya mahātmane
- 6
ततः सार्धं सुरैर्गत्वा वृषभाङ्कनिवेशनम्
समभ्यर्च्य शिवं पश्चादुवाचेदं पितामहः
tataḥ sārdhaṃ surairgatvā vṛṣabhāṅkaniveśanam
samabhyarcya śivaṃ paścāduvācedaṃ pitāmahaḥ
- 7
मया समवकारस्तु यो ऽयं सृष्टः सुरोत्तम
श्रवणे दर्शने चास्य प्रसादं कर्तुमर्हसि
mayā samavakārastu yo 'yaṃ sṛṣṭaḥ surottama
śravaṇe darśane cāsya prasādaṃ kartumarhasi
- 8
पश्याम इति देवेशो द्रुहिणं वाक्यमब्रवीत्
ततो मामाह भगवान्सज्जो भव महामते
paśyāma iti deveśo druhiṇaṃ vākyamabravīt
tato māmāha bhagavānsajjo bhava mahāmate
- 9
ततो हिमवतः पृष्ठे नानानागसमाकुले
बहुभूतगणाकीर्णे रम्यकन्दरनिर्झरे
tato himavataḥ pṛṣṭhe nānānāgasamākule
bahubhūtagaṇākīrṇe ramyakandaranirjhare
- 10
पूर्वरङ्गः कृतः पूर्वं तत्रायं द्विजसत्तमाः
तथा त्रिपुरदाहश्च डिमसंज्ञः प्रयोजितः
pūrvaraṅgaḥ kṛtaḥ pūrvaṃ tatrāyaṃ dvijasattamāḥ
tathā tripuradāhaśca ḍimasaṃjñaḥ prayojitaḥ
- 11
ततो भूतगणा हृष्टाः कर्मभावानुकीर्तनात्
महादेवश्च सुप्रीतः पितामहमथाब्रवीत्
tato bhūtagaṇā hṛṣṭāḥ karmabhāvānukīrtanāt
mahādevaśca suprītaḥ pitāmahamathābravīt
- 12
अहो नाट्यमिदं सम्यक्त्वया सृष्टं महामते
यशस्यं च शुभार्थं च पुण्यं बुद्धिविवर्धनम्
aho nāṭyamidaṃ samyaktvayā sṛṣṭaṃ mahāmate
yaśasyaṃ ca śubhārthaṃ ca puṇyaṃ buddhivivardhanam
- 13
मयापीदं स्मृतं नृत्यं सन्ध्याकालेषु नृत्यता
नानाकरणसंयुक्तैर् अङ्गहारैर्विभूषितम्
mayāpīdaṃ smṛtaṃ nṛtyaṃ sandhyākāleṣu nṛtyatā
nānākaraṇasaṃyuktair aṅgahārairvibhūṣitam
- 14
पूर्वरङ्गविधावस्मिंस्त्वया सम्यक्प्रयोज्यताम्
वर्धमानकयोगेषु गीतेष्वासारितेषु च
pūrvaraṅgavidhāvasmiṃstvayā samyakprayojyatām
vardhamānakayogeṣu gīteṣvāsāriteṣu ca
- 15
महागीतेषु चैवार्थान्सम्यगेवाभिनेष्यसि
यश्चायं पूर्वरङ्गस्तु त्वया शुद्धः प्रयोजितः
mahāgīteṣu caivārthānsamyagevābhineṣyasi
yaścāyaṃ pūrvaraṅgastu tvayā śuddhaḥ prayojitaḥ
- 16
एभिर्विमिश्रितश्चायं चित्रो नाम भविष्यति
श्रुत्वा महेश्वरवचः प्रत्युक्तस्तु स्वयंभुवा
ebhirvimiśritaścāyaṃ citro nāma bhaviṣyati
śrutvā maheśvaravacaḥ pratyuktastu svayaṃbhuvā
- 17
प्रयोगमङ्गहाराणामाचक्ष्व सुरसत्तम
ततस्तण्डुं समाहूय प्रोक्तवान्भुवनेश्वरः
prayogamaṅgahārāṇāmācakṣva surasattama
tatastaṇḍuṃ samāhūya proktavānbhuvaneśvaraḥ
- 18
प्रयोगमङ्गहाराणामाचक्ष्व भरताय वै
ततो ये तण्डुना प्रोक्तास्त्वङ्गहारा महात्मना
prayogamaṅgahārāṇāmācakṣva bharatāya vai
tato ye taṇḍunā proktāstvaṅgahārā mahātmanā
- 19
तान्वः करणसंयुक्तान्व्याख्यास्यामि सरेचकान्
स्थिरहस्तो ऽङ्गहारस्तु तथा पर्यस्तकः स्मृतः
tānvaḥ karaṇasaṃyuktānvyākhyāsyāmi sarecakān
sthirahasto 'ṅgahārastu tathā paryastakaḥ smṛtaḥ
- 20
सूचिविद्धस्तथा चैव ह्यपविद्धस्तथैव च
आक्षिप्तको ऽथ विज्ञेयस्तथा चोद्घट्टितः स्मृतः
sūcividdhastathā caiva hyapaviddhastathaiva ca
ākṣiptako 'tha vijñeyastathā codghaṭṭitaḥ smṛtaḥ
- 21
विष्कम्भश्चैव सम्प्रोक्तस्तथा चैवापराजितः
विष्कम्भापसृतश्चैव मत्ताक्रीडस्तथैव च
viṣkambhaścaiva samproktastathā caivāparājitaḥ
viṣkambhāpasṛtaścaiva mattākrīḍastathaiva ca
- 22
स्वस्तिको रेचितश्चैव पार्श्वस्वस्तिक एव च
वृश्चिकापसृतः प्रोक्तो भ्रमरश्च तथापरः
svastiko recitaścaiva pārśvasvastika eva ca
vṛścikāpasṛtaḥ prokto bhramaraśca tathāparaḥ
- 23
मत्तस्खलितकश्चैव मदाद्विलसितस्तथा
गतिमण्डलको ज्ञेयः परिच्छिन्नस्तथैव च
mattaskhalitakaścaiva madādvilasitastathā
gatimaṇḍalako jñeyaḥ paricchinnastathaiva ca
- 24
परिवृत्तचितो ऽथ स्यात्तथा वैशाखरेचितः
परावृत्तो ऽथ विज्ञेयस्तथा चैवाप्यलातकः
parivṛttacito 'tha syāttathā vaiśākharecitaḥ
parāvṛtto 'tha vijñeyastathā caivāpyalātakaḥ
- 25
पार्श्वच्छेदो ऽथ सम्प्रोक्तो विद्युद्भ्रान्तस्तथैव च
ऊरूद्वृत्तस्तथा चैव स्यादालीढस्तथैव च
pārśvacchedo 'tha samprokto vidyudbhrāntastathaiva ca
ūrūdvṛttastathā caiva syādālīḍhastathaiva ca
- 26
रेचितश्चापि विज्ञेयस्तथैवाच्छुरितः स्मृतः
आक्षिप्तरेचितश्चैव संभ्रान्तश्च तथापरः
recitaścāpi vijñeyastathaivācchuritaḥ smṛtaḥ
ākṣiptarecitaścaiva saṃbhrāntaśca tathāparaḥ
- 27
अपसर्पस्तु विज्ञेयस्तथा चार्धनिकुट्टकः
द्वात्रिंशदेते सम्प्रोक्ता अङ्गहारास्तु नामतः
apasarpastu vijñeyastathā cārdhanikuṭṭakaḥ
dvātriṃśadete samproktā aṅgahārāstu nāmataḥ
- 28
एतेषां तु प्रवक्ष्यामि प्रयोगं करणाश्रयम्
हस्तपादप्रचारश्च यथा योज्यः प्रयोक्तृभिः
eteṣāṃ tu pravakṣyāmi prayogaṃ karaṇāśrayam
hastapādapracāraśca yathā yojyaḥ prayoktṛbhiḥ
- 29
अङ्गहारेषु वक्ष्यामि करणेषु च वै द्विजाः
सर्वेषामङ्गहाराणां निष्पत्तिः करणैर्यतः
aṅgahāreṣu vakṣyāmi karaṇeṣu ca vai dvijāḥ
sarveṣāmaṅgahārāṇāṃ niṣpattiḥ karaṇairyataḥ
- 30
तान्यतः सम्प्रवक्ष्यामि नामतः कर्मतस्तथा
हस्तपादसमायोगो नृत्यस्य करणं भवेत्
tānyataḥ sampravakṣyāmi nāmataḥ karmatastathā
hastapādasamāyogo nṛtyasya karaṇaṃ bhavet

