104 shlokas
- 1
सर्वलक्षणसम्पन्ने कृते नाट्यगृहे शुभे
गावो वसेयुः सप्ताहं सह जप्यपरैर्द्विजैः
sarvalakṣaṇasampanne kṛte nāṭyagṛhe śubhe
gāvo vaseyuḥ saptāhaṃ saha japyaparairdvijaiḥ
- 2
ततो ऽधिवासयेद्वेश्म रङ्गपीठं तथैव च
मन्त्रपूतेन तोयेन प्रोक्षिताङ्गो निशागमे
tato 'dhivāsayedveśma raṅgapīṭhaṃ tathaiva ca
mantrapūtena toyena prokṣitāṅgo niśāgame
- 3
यथास्थानान्तरगतो दीक्षितः प्रयतः शुचिः
त्रिरात्रोपोषितो भूत्वा नाट्याचार्यो ऽहताम्बरः
yathāsthānāntaragato dīkṣitaḥ prayataḥ śuciḥ
trirātropoṣito bhūtvā nāṭyācāryo 'hatāmbaraḥ
- 4
नमस्कृत्य महादेवं सर्वलोकोद्भवं भवम्
जगत्पितामहं चैव विष्णुमिन्द्रं गुहं तथा
namaskṛtya mahādevaṃ sarvalokodbhavaṃ bhavam
jagatpitāmahaṃ caiva viṣṇumindraṃ guhaṃ tathā
- 5
सरस्वतीं च लक्ष्मीं च सिद्धिं मेधां धृतिं स्मृतिम्
सोमं सूर्यं च मरुतो लोकपालांस्तथाश्विनौ
sarasvatīṃ ca lakṣmīṃ ca siddhiṃ medhāṃ dhṛtiṃ smṛtim
somaṃ sūryaṃ ca maruto lokapālāṃstathāśvinau
- 6
मित्रमग्निं सुरान्वर्णान्रुद्रान्कालं कलिं तथा
मृत्युं च नियतिं चैव कालदण्डं तथैव च
mitramagniṃ surānvarṇānrudrānkālaṃ kaliṃ tathā
mṛtyuṃ ca niyatiṃ caiva kāladaṇḍaṃ tathaiva ca
- 7
विष्णुप्रहरणं चैव नागराजं च वासुकिम्
वज्रं विद्युत्समुद्रांश्च गन्धर्वाप्सरसो मुनीन्
viṣṇupraharaṇaṃ caiva nāgarājaṃ ca vāsukim
vajraṃ vidyutsamudrāṃśca gandharvāpsaraso munīn
- 8
भूतान्पिशाचान्यक्षांश्च गुह्यकांश्च महेश्वरान्
असुरान्नाट्यविघ्नांश्च तथान्यान्दैत्यराक्षसान्
bhūtānpiśācānyakṣāṃśca guhyakāṃśca maheśvarān
asurānnāṭyavighnāṃśca tathānyāndaityarākṣasān
- 9
तथा नाट्यकुमारीश्च महाग्रामण्यमेव च
यक्षांश्च गुह्यकांश्चैव भूतसङ्घांस्तथैव च
tathā nāṭyakumārīśca mahāgrāmaṇyameva ca
yakṣāṃśca guhyakāṃścaiva bhūtasaṅghāṃstathaiva ca
- 10
एतांश्चान्यांश्च देवर्षीन्प्रणम्य रचिताञ्जलिः
यथास्थानान्तरगतान्समावाह्य ततो वदेत्
etāṃścānyāṃśca devarṣīnpraṇamya racitāñjaliḥ
yathāsthānāntaragatānsamāvāhya tato vadet
- 11
भवद्भिर्नो निशायां तु कर्तव्यः सम्परिग्रहः
साहाय्यं चैव दातव्यमस्मिन्नाट्ये सहानुगैः
bhavadbhirno niśāyāṃ tu kartavyaḥ samparigrahaḥ
sāhāyyaṃ caiva dātavyamasminnāṭye sahānugaiḥ
- 12
सम्पूज्य सर्वानेकत्र कुतपं सम्प्रयुज्य च
जर्जराय प्रयुञ्जीत पूजां नाट्यप्रसिद्धये
sampūjya sarvānekatra kutapaṃ samprayujya ca
jarjarāya prayuñjīta pūjāṃ nāṭyaprasiddhaye
- 13
त्वं महेन्द्रप्रहरणं सर्वदानवसूदनम्
निर्मितः सर्वदेवैश्च सर्वविघ्ननिबर्हणः
tvaṃ mahendrapraharaṇaṃ sarvadānavasūdanam
nirmitaḥ sarvadevaiśca sarvavighnanibarhaṇaḥ
- 14
नृपस्य विजयं शंस रिपूणां च पराजयम्
गोब्राह्मणशिवं चैव नाट्यस्य च विवर्धनम्
nṛpasya vijayaṃ śaṃsa ripūṇāṃ ca parājayam
gobrāhmaṇaśivaṃ caiva nāṭyasya ca vivardhanam
- 15
एवं कृत्वा यथान्यायमुपास्यं नाट्यमण्डपे
निशायां तु प्रभातायां पूजनं प्रक्रमेदिह
evaṃ kṛtvā yathānyāyamupāsyaṃ nāṭyamaṇḍape
niśāyāṃ tu prabhātāyāṃ pūjanaṃ prakramediha
- 16
आर्द्रायां वा मघायां वा याम्ये पूर्वेषु वा त्रिषु
आश्लेषामूलयोर्वापि कर्तव्यं रङ्गपूजनम्
ārdrāyāṃ vā maghāyāṃ vā yāmye pūrveṣu vā triṣu
āśleṣāmūlayorvāpi kartavyaṃ raṅgapūjanam
- 17
आचार्येण तु युक्तेन शुचिना दीक्षितेन च
रङ्गस्योद्द्योतनं कार्यं देवतानां च पूजनम्
ācāryeṇa tu yuktena śucinā dīkṣitena ca
raṅgasyoddyotanaṃ kāryaṃ devatānāṃ ca pūjanam
- 18
दिनान्ते दारुणे घोरे मुहूर्ते यमदैवते
आचम्य तु यथान्यायं देवता वै निवेशयेत्
dinānte dāruṇe ghore muhūrte yamadaivate
ācamya tu yathānyāyaṃ devatā vai niveśayet
- 19
रक्ताः प्रतिसराः सूत्रं रक्तगन्धाश्च पूजिताः
रक्ताः सुमनसश्चैव यच्च रक्तं फलं भवेत्
raktāḥ pratisarāḥ sūtraṃ raktagandhāśca pūjitāḥ
raktāḥ sumanasaścaiva yacca raktaṃ phalaṃ bhavet
- 20
यवैः सिद्धार्थकैर्लाजैरक्षतैः शालितण्डुलैः
नागपुष्पस्य चूर्णेन वितुषाभिः प्रियङ्गुभिः
yavaiḥ siddhārthakairlājairakṣataiḥ śālitaṇḍulaiḥ
nāgapuṣpasya cūrṇena vituṣābhiḥ priyaṅgubhiḥ
- 21
एतैर्द्रव्यैर्युतं कुर्याद्देवतानां निवेशनम्
आलिखेन्मण्डलं पूर्वं यथास्थानं यथाविधि
etairdravyairyutaṃ kuryāddevatānāṃ niveśanam
ālikhenmaṇḍalaṃ pūrvaṃ yathāsthānaṃ yathāvidhi
- 22
समन्ततश्च कर्तव्यं हस्ताः षोडश मण्डलम्
द्वाराणि चात्र कुर्वीत विधानेन चतुर्दिशम्
samantataśca kartavyaṃ hastāḥ ṣoḍaśa maṇḍalam
dvārāṇi cātra kurvīta vidhānena caturdiśam
- 23
मध्ये चैवात्र कर्तव्ये द्वे रेखे तिर्यगूर्ध्वगे
तयोः कक्ष्याविभागेन दैवतानि निवेशयेत्
madhye caivātra kartavye dve rekhe tiryagūrdhvage
tayoḥ kakṣyāvibhāgena daivatāni niveśayet
- 24
पद्मोपविष्टं ब्रह्माणं तस्य मध्ये निवेशयेत्
आदौ निवेश्यो भगवान्सार्धं भूतगणैः शिवः
padmopaviṣṭaṃ brahmāṇaṃ tasya madhye niveśayet
ādau niveśyo bhagavānsārdhaṃ bhūtagaṇaiḥ śivaḥ
- 25
नारायणो महेन्द्रश्च स्कन्दः सूर्यो ऽश्विनौ शशी
सरस्वती च लक्ष्मीश्च श्रद्धा मेधा च पूर्वतः
nārāyaṇo mahendraśca skandaḥ sūryo 'śvinau śaśī
sarasvatī ca lakṣmīśca śraddhā medhā ca pūrvataḥ
- 26
पूर्वदक्षिणतो वह्निर्निवेश्यः स्वाहया सह
विश्वेदेवाः सगन्धर्वा रुद्राः सर्पगणास्तथा
pūrvadakṣiṇato vahnirniveśyaḥ svāhayā saha
viśvedevāḥ sagandharvā rudrāḥ sarpagaṇāstathā
- 27
दक्षिणेन निवेश्यस्तु यमो मित्रश्च सानुगः
पितॄन्पिशाचानुरगान्गुह्यकांश्च निवेशयेत्
dakṣiṇena niveśyastu yamo mitraśca sānugaḥ
pitṝnpiśācānuragānguhyakāṃśca niveśayet
- 28
नैरृत्यां राक्षसांश्चैव भूतानि च निवेशयेत्
पश्चिमायां समुद्रांश्च वरुणं यादसां पतिम्
nairṛtyāṃ rākṣasāṃścaiva bhūtāni ca niveśayet
paścimāyāṃ samudrāṃśca varuṇaṃ yādasāṃ patim
- 29
वायव्यायां दिशि तथा सप्त वायून्निवेशयेत्
तत्रैव विनिवेश्यस्तु गरुडः पक्षिभिः सह
vāyavyāyāṃ diśi tathā sapta vāyūnniveśayet
tatraiva viniveśyastu garuḍaḥ pakṣibhiḥ saha
- 30
उत्तरस्यां दिशि तथा धनदं संनिवेशयेत्
नाट्यस्य मातॄश्च तथा यक्षानथ सगुह्यकान्
uttarasyāṃ diśi tathā dhanadaṃ saṃniveśayet
nāṭyasya mātṝśca tathā yakṣānatha saguhyakān

