118 shlokas
- 1
ततो वत्सेश्वरं प्राह तत्र यौगन्धरायणः
राजन्दैवानुकूल्यं च विद्यते पौरुषं च ते
tato vatseśvaraṃ prāha tatra yaugandharāyaṇaḥ
rājandaivānukūlyaṃ ca vidyate pauruṣaṃ ca te
- 2
नीतिमार्गे च वयम् अप्य् अत्र किंचित्कृतश्रमाः
तद्यथाचिन्तितं शीघ्रं कुरुष्व विजयं दिशाम्
nītimārge ca vayam apy atra kiṃcitkṛtaśramāḥ
tadyathācintitaṃ śīghraṃ kuruṣva vijayaṃ diśām
- 3
इत्य् उक्ते मन्त्रिमुख्येन राजा वत्सेश्वरो ऽब्रवीत्
अस्त्व् एतद्बहुविघ्नास्तु सदा कल्याणसिद्धयः
ity ukte mantrimukhyena rājā vatseśvaro 'bravīt
astv etadbahuvighnāstu sadā kalyāṇasiddhayaḥ
- 4
अतस्तदर्थं तपसा शंभुम् आराधयाम्य् अहम्
विना हि तत्प्रसादेन कुतो वाञ्छितसिद्धयः
atastadarthaṃ tapasā śaṃbhum ārādhayāmy aham
vinā hi tatprasādena kuto vāñchitasiddhayaḥ
- 5
तच्छ्रुत्वा च तपस्तस्य मन्त्रिणो ऽप्यनुमेनिरे
सेतुबन्धोद्यतस्याब्धौ रामस्येव कपीश्वराः
tacchrutvā ca tapastasya mantriṇo 'pyanumenire
setubandhodyatasyābdhau rāmasyeva kapīśvarāḥ
- 6
ततस्तं सह देवीभ्यां सचिवैश्च तपःस्थितम्
त्रिरात्रोपोषितं भूपं शिवः स्वप्नं समादिशत्
tatastaṃ saha devībhyāṃ sacivaiśca tapaḥsthitam
trirātropoṣitaṃ bhūpaṃ śivaḥ svapnaṃ samādiśat
- 7
तुष्टो ऽस्मि ते तद् उत्तिष्ठ निर्विघ्नं जयम् आप्स्यसि
सर्वविद्याधराधीशं पुत्रं चैवाचिराद् इति
tuṣṭo 'smi te tad uttiṣṭha nirvighnaṃ jayam āpsyasi
sarvavidyādharādhīśaṃ putraṃ caivācirād iti
- 8
ततः स बुबुधे राजा तत्प्रसादहृतक्लमः
अर्कांशुरचिताप्यायः प्रतिपच्चन्द्रमा इव
tataḥ sa bubudhe rājā tatprasādahṛtaklamaḥ
arkāṃśuracitāpyāyaḥ pratipaccandramā iva
- 9
आनन्दयच्च सचिवान्प्रातः स्वप्नेन तेन सः
व्रतोपवासक्लान्ते च देव्यौ द्वे पुष्पकोमले
ānandayacca sacivānprātaḥ svapnena tena saḥ
vratopavāsaklānte ca devyau dve puṣpakomale
- 10
तत्स्वप्नवर्णनेनैव श्रोत्रपेयेन तृप्तयोः
तयोश्च विभवायैव जातः स्वाद्वौषधक्रमः
tatsvapnavarṇanenaiva śrotrapeyena tṛptayoḥ
tayośca vibhavāyaiva jātaḥ svādvauṣadhakramaḥ
- 11
लेभे स राजा तपसा प्रभावं पूर्वजैः समम्
पुण्यां पतिव्रतानां च तत्पत्न्यौ कीर्तिम् आपतुः
lebhe sa rājā tapasā prabhāvaṃ pūrvajaiḥ samam
puṇyāṃ pativratānāṃ ca tatpatnyau kīrtim āpatuḥ
- 12
उत्सवव्यग्रपौरे च विहिते व्रतपारणे
यौगन्धरायणो ऽन्येद्युर् इति राजानम् अब्रवीत्
utsavavyagrapaure ca vihite vratapāraṇe
yaugandharāyaṇo 'nyedyur iti rājānam abravīt
- 13
धन्यस्त्वं यस्य चैवेत्थं प्रसन्नो भगवान्हरः
तद् इदानीं रिपूञ्जित्वा भज लक्ष्मीं भुजार्जिताम्
dhanyastvaṃ yasya caivetthaṃ prasanno bhagavānharaḥ
tad idānīṃ ripūñjitvā bhaja lakṣmīṃ bhujārjitām
- 14
सा हि स्वधर्मसम्भूता भूभृताम् अन्वये स्थिरा
निजधर्मार्जितानां हि विनाशो नास्ति संपदाम्
sā hi svadharmasambhūtā bhūbhṛtām anvaye sthirā
nijadharmārjitānāṃ hi vināśo nāsti saṃpadām
- 15
तथा च चिरभूमिष्ठो निधिः पूर्वजसंभृतः
प्रणष्टो भवता प्राप्तः किंचात्रैतां कथां शृणु
tathā ca cirabhūmiṣṭho nidhiḥ pūrvajasaṃbhṛtaḥ
praṇaṣṭo bhavatā prāptaḥ kiṃcātraitāṃ kathāṃ śṛṇu
- 16
बभूव देवदासाख्यः पुरे पाटलिपुत्रके
पुरा कोऽपि वणिक्पुत्रो महाधनकुलोद्गतः
babhūva devadāsākhyaḥ pure pāṭaliputrake
purā ko'pi vaṇikputro mahādhanakulodgataḥ
- 17
अभवत्तस्य भार्या च नगरात्पौण्ड्रवर्धनात्
परिणीता समृद्धस्य कस्यापि वणिजः सुता
abhavattasya bhāryā ca nagarātpauṇḍravardhanāt
pariṇītā samṛddhasya kasyāpi vaṇijaḥ sutā
- 18
गते पितरि पञ्चत्वं क्रमेण व्यसनान्वितः
स देवदासो द्यूतेन सर्वं धनम् अहारयत्
gate pitari pañcatvaṃ krameṇa vyasanānvitaḥ
sa devadāso dyūtena sarvaṃ dhanam ahārayat
- 19
ततश्च तस्य सा भार्या दुःखदारिद्र्यदुःखिता
एत्य नीता निजं गेहं स्वपित्रा पौण्ड्रवर्धनम्
tataśca tasya sā bhāryā duḥkhadāridryaduḥkhitā
etya nītā nijaṃ gehaṃ svapitrā pauṇḍravardhanam
- 20
शनैः सो ऽपि विपत्खिन्नः स्थातुम् इच्छन्स्वकर्मणि
मूल्यार्थी देवदासस्तं श्वशुरं याचितुं ययौ
śanaiḥ so 'pi vipatkhinnaḥ sthātum icchansvakarmaṇi
mūlyārthī devadāsastaṃ śvaśuraṃ yācituṃ yayau
- 21
प्राप्तश्च संध्यासमये तत्पुरं पौण्ड्रवर्धनम्
रजोरूक्षं विवस्त्रं च वीक्ष्यात्मानम् अचिन्तयत्
prāptaśca saṃdhyāsamaye tatpuraṃ pauṇḍravardhanam
rajorūkṣaṃ vivastraṃ ca vīkṣyātmānam acintayat
- 22
ईदृशः प्रविशामीह कथं श्वशुरवेश्मनि
वरं हि मानिनो मृत्युर्न दैन्यं स्वजनाग्रतः
īdṛśaḥ praviśāmīha kathaṃ śvaśuraveśmani
varaṃ hi mānino mṛtyurna dainyaṃ svajanāgrataḥ
- 23
इत्य् आलोच्यापणे गत्वा स क्वापि विपणेर्बहिः
नक्तं संकुचितस्तस्थौ तत्कालं कमलोपमः
ity ālocyāpaṇe gatvā sa kvāpi vipaṇerbahiḥ
naktaṃ saṃkucitastasthau tatkālaṃ kamalopamaḥ
- 24
क्षणाच्च तस्यां विपणौ प्रविशन्तं व्यलोकयत्
युवानं वणिजं कंचिद् उद्घाटितकवाटकम्
kṣaṇācca tasyāṃ vipaṇau praviśantaṃ vyalokayat
yuvānaṃ vaṇijaṃ kaṃcid udghāṭitakavāṭakam
- 25
क्षणान्तरे च तत्रैव निःशब्दपदम् आगताम्
द्रुतम् अन्तः प्रविष्टां च स्त्रियम् एकां ददर्श सः
kṣaṇāntare ca tatraiva niḥśabdapadam āgatām
drutam antaḥ praviṣṭāṃ ca striyam ekāṃ dadarśa saḥ
- 26
ज्वलत्प्रदीपे यावच्च ददौ दृष्टिं तदन्तरे
प्रत्यभिज्ञातवांस्तावत्तां निजाम् एव गेहिनीम्
jvalatpradīpe yāvacca dadau dṛṣṭiṃ tadantare
pratyabhijñātavāṃstāvattāṃ nijām eva gehinīm
- 27
ततः सो ऽर्गलितद्वारां भार्यां ताम् अन्यगामिनीम्
दृष्ट्वा दुःखाशनिहतो देवदासो व्यचिन्तयत्
tataḥ so 'rgalitadvārāṃ bhāryāṃ tām anyagāminīm
dṛṣṭvā duḥkhāśanihato devadāso vyacintayat
- 28
धनहीनेन देहो ऽपि हार्यते स्त्रीषु का कथा
निसर्गनियतं वासां विद्युताम् इव चापलम्
dhanahīnena deho 'pi hāryate strīṣu kā kathā
nisarganiyataṃ vāsāṃ vidyutām iva cāpalam
- 29
तद् इयं सा विपत्पुंसां व्यसनार्णवपातिनाम्
गतिः सेयं स्वतन्त्रायाः स्त्रियाः पितृगृहस्थितेः
tad iyaṃ sā vipatpuṃsāṃ vyasanārṇavapātinām
gatiḥ seyaṃ svatantrāyāḥ striyāḥ pitṛgṛhasthiteḥ
- 30
इति संचिन्तयंस्तस्या भार्यायाः स बहिः स्थितः
रतान्तविस्रम्भजुषः कथालापम् इवाशृणोत्
iti saṃcintayaṃstasyā bhāryāyāḥ sa bahiḥ sthitaḥ
ratāntavisrambhajuṣaḥ kathālāpam ivāśṛṇot

