196 shlokas
- 1
अथ वासवदत्ता सा शनैर्वत्सेश्वरं प्रति
गाढं बबन्ध सद्भावं पितृपक्षपराङ्मुखी
atha vāsavadattā sā śanairvatseśvaraṃ prati
gāḍhaṃ babandha sadbhāvaṃ pitṛpakṣaparāṅmukhī
- 2
ततो वत्सेशनिकटं पुनर्यौगन्धरायणः
विवेशादर्शनं कृत्वा सर्वान् अन्याञ्जनान्प्रति
tato vatseśanikaṭaṃ punaryaugandharāyaṇaḥ
viveśādarśanaṃ kṛtvā sarvān anyāñjanānprati
- 3
वसन्तकसमक्षं च विजने तं व्यजिज्ञपत्
राजन्बद्धो भवांश्चण्डमहासेनेन मायया
vasantakasamakṣaṃ ca vijane taṃ vyajijñapat
rājanbaddho bhavāṃścaṇḍamahāsenena māyayā
- 4
सुतां च दत्त्वा संमान्य त्वामयं मोक्तुमिच्छति
तदस्यैनां स्वयं हृत्वा गच्छामस्तनयां वयम्
sutāṃ ca dattvā saṃmānya tvāmayaṃ moktumicchati
tadasyaināṃ svayaṃ hṛtvā gacchāmastanayāṃ vayam
- 5
एवं ह्यस्य प्रतीकारो दृप्तस्य विहितो भवेत्
अपौरुषकृतं लोके नैव स्याल्लाघवं च वः
evaṃ hyasya pratīkāro dṛptasya vihito bhavet
apauruṣakṛtaṃ loke naiva syāllāghavaṃ ca vaḥ
- 6
अस्ति चैतेन दत्तास्यास्तनयायाः करेणुका
राज्ञा वासवदत्ताया नाम्ना भद्रवती नृप
asti caitena dattāsyāstanayāyāḥ kareṇukā
rājñā vāsavadattāyā nāmnā bhadravatī nṛpa
- 7
सा चानुगन्तुं वेगेन शक्त्या नान्येन दन्तिना
मुक्त्वा नडागिरिं सो ऽपि तां दृष्टैव न युध्यते
sā cānugantuṃ vegena śaktyā nānyena dantinā
muktvā naḍāgiriṃ so 'pi tāṃ dṛṣṭaiva na yudhyate
- 8
तस्याश्चाषाढको नाम हस्त्यारोहो ऽत्र विद्यते
स च दत्त्वा धनं भूरि स्वीकृत्य स्थापितो मया
tasyāścāṣāḍhako nāma hastyāroho 'tra vidyate
sa ca dattvā dhanaṃ bhūri svīkṛtya sthāpito mayā
- 9
तदारुह्य करेणुं तां सह वासवदत्तया
सायुधेनापयातव्यं नक्तं गुप्तमितस्त्वया
tadāruhya kareṇuṃ tāṃ saha vāsavadattayā
sāyudhenāpayātavyaṃ naktaṃ guptamitastvayā
- 10
इहत्यश्च महामात्रो द्विरदेङ्गितवित्तदा
मद्येन क्षीबतां नेयो नैतच्चेतयते यथा
ihatyaśca mahāmātro dviradeṅgitavittadā
madyena kṣībatāṃ neyo naitaccetayate yathā
- 11
पुलिन्दकस्य सख्युस्ते पार्श्वमग्रे च याम्यहम्
मार्गरक्षार्थमित्युक्त्वा ययौ यौगन्धरायणः
pulindakasya sakhyuste pārśvamagre ca yāmyaham
mārgarakṣārthamityuktvā yayau yaugandharāyaṇaḥ
- 12
वत्सराजो ऽपि तत्सर्वं कर्तव्यं हृदये व्यधात्
अथ वासवदत्ता सा तस्यान्तिकमुपाययौ
vatsarājo 'pi tatsarvaṃ kartavyaṃ hṛdaye vyadhāt
atha vāsavadattā sā tasyāntikamupāyayau
- 13
ततस्तास्ताः सविस्रम्भाः कथाः कुर्वंस्तया सह
यौगन्धरायणोक्तं च तस्यै राजा शशंस सः
tatastāstāḥ savisrambhāḥ kathāḥ kurvaṃstayā saha
yaugandharāyaṇoktaṃ ca tasyai rājā śaśaṃsa saḥ
- 14
सा च तत्प्रतिपद्यैव निश्चित्य गमनं प्रति
आनाय्याषाढकं सज्जं हस्त्यारोहं चकार तम्
sā ca tatpratipadyaiva niścitya gamanaṃ prati
ānāyyāṣāḍhakaṃ sajjaṃ hastyārohaṃ cakāra tam
- 15
देवपूजापदेशेन दत्त्वा मद्यं मदान्वितम्
सर्वाधोरणसंयुक्तं महामात्रं च साकरोत्
devapūjāpadeśena dattvā madyaṃ madānvitam
sarvādhoraṇasaṃyuktaṃ mahāmātraṃ ca sākarot
- 16
ततः प्रदोषे विलसन्मेघशब्दसमाकुले
आषाढकः करेणुं तां सज्जीकृत्यानिनाय सः
tataḥ pradoṣe vilasanmeghaśabdasamākule
āṣāḍhakaḥ kareṇuṃ tāṃ sajjīkṛtyānināya saḥ
- 17
सज्यमाना च सा शब्दं चकार करिणी किल
तं च हस्तिरुताभिज्ञो महामात्रो ऽथ सो ऽशृणोत्
sajyamānā ca sā śabdaṃ cakāra kariṇī kila
taṃ ca hastirutābhijño mahāmātro 'tha so 'śṛṇot
- 18
त्रिषष्टियोजनान्यद्य यास्यामीत्याह हस्तिनी
इत्युवाच स चोद्दाममदविस्खलिताक्षरम्
triṣaṣṭiyojanānyadya yāsyāmītyāha hastinī
ityuvāca sa coddāmamadaviskhalitākṣaram
- 19
विचारार्हं पुनस्तस्य मत्तस्याभून्न मानसम्
तच्च हस्तिपकाः क्षीबास्तद्वाक्यं नैव शुश्रुवुः
vicārārhaṃ punastasya mattasyābhūnna mānasam
tacca hastipakāḥ kṣībāstadvākyaṃ naiva śuśruvuḥ
- 20
ततश्च वत्सराजो ऽत्र वीणामादाय तां निजाम्
यौगन्धरायणात्प्राप्तैर्योगैः स्रंसितबन्धनः
tataśca vatsarājo 'tra vīṇāmādāya tāṃ nijām
yaugandharāyaṇātprāptairyogaiḥ sraṃsitabandhanaḥ
- 21
उपनीतप्रहरणः स्वैरं वासवदत्तया
करेणुकायाम् आरोहत्स तस्यां सवसन्तकः
upanītapraharaṇaḥ svairaṃ vāsavadattayā
kareṇukāyām ārohatsa tasyāṃ savasantakaḥ
- 22
ततो वासवदत्तापि सह काञ्चनमालया
सख्या रहस्यधारिण्या तस्यामेवारुरोह सा
tato vāsavadattāpi saha kāñcanamālayā
sakhyā rahasyadhāriṇyā tasyāmevāruroha sā
- 23
अथोज्जयिन्या निरगात्स हस्तिपकपञ्चमः
वत्सेशो निशि मत्तेभभिन्नप्राकारवर्त्मना
athojjayinyā niragātsa hastipakapañcamaḥ
vatseśo niśi mattebhabhinnaprākāravartmanā
- 24
तत्स्थानरक्षिणौ वीरौ स्वैरं स हतवान्नृपः
वीरबाहुं तथा तालभटं राजसुतावुभौ
tatsthānarakṣiṇau vīrau svairaṃ sa hatavānnṛpaḥ
vīrabāhuṃ tathā tālabhaṭaṃ rājasutāvubhau
- 25
ततः प्रतस्थे वेगेन स राजा दयितासखः
हृष्टः करेणुकारूढो दधत्याषाढके ऽङ्कुशम्
tataḥ pratasthe vegena sa rājā dayitāsakhaḥ
hṛṣṭaḥ kareṇukārūḍho dadhatyāṣāḍhake 'ṅkuśam
- 26
उज्जयिन्यां च तौ दृष्ट्वा हतौ प्राकाररक्षिणौ
राज्ञे न्यवेदयन्रात्रौ क्षुभिताः पुररक्षिणः
ujjayinyāṃ ca tau dṛṣṭvā hatau prākārarakṣiṇau
rājñe nyavedayanrātrau kṣubhitāḥ purarakṣiṇaḥ
- 27
सो ऽप्यन्विष्य क्रमाच्चण्डमहासेनः पलायितम्
हृतवासवदत्तं तं वत्सराजमबुध्यत
so 'pyanviṣya kramāccaṇḍamahāsenaḥ palāyitam
hṛtavāsavadattaṃ taṃ vatsarājamabudhyata
- 28
तत्पुत्रः पालकाख्यो ऽथ जातकोलाहले पुरे
अन्वधावत्स वत्सेशमधिरुह्य नडागिरिम्
tatputraḥ pālakākhyo 'tha jātakolāhale pure
anvadhāvatsa vatseśamadhiruhya naḍāgirim
- 29
वत्सेशो ऽपि तमायान्तं पथि बाणैरयोधयत्
नडागिरिः करेणुं तां दृष्ट्वा न प्रजहार च
vatseśo 'pi tamāyāntaṃ pathi bāṇairayodhayat
naḍāgiriḥ kareṇuṃ tāṃ dṛṣṭvā na prajahāra ca
- 30
ततः स पालको भ्रात्रा पश्चादेत्य न्यवर्त्यत
गोपालकेन वाक्यज्ञः पितृकार्यानुरोधिना
tataḥ sa pālako bhrātrā paścādetya nyavartyata
gopālakena vākyajñaḥ pitṛkāryānurodhinā

