195 shlokas
- 1
अत्रान्तरे स वत्सेशप्रतिदूतस्तदब्रवीत्
गत्वा प्रतिवचश्चण्डमहासेनाय भूभृते
atrāntare sa vatseśapratidūtastadabravīt
gatvā prativacaścaṇḍamahāsenāya bhūbhṛte
- 2
सो ऽपि चण्डमहासेनस्तच्छ्रुत्वैव व्यचिन्तयत्
स तावदिह नायाति मानी वत्सेश्वरो भृशम्
so 'pi caṇḍamahāsenastacchrutvaiva vyacintayat
sa tāvadiha nāyāti mānī vatseśvaro bhṛśam
- 3
कन्या हि तत्र न प्रेष्या भवेदेवं हि लाघवम्
तस्माद्बद्ध्वैव तं युक्त्या नृपमानाययाम्यहम्
kanyā hi tatra na preṣyā bhavedevaṃ hi lāghavam
tasmādbaddhvaiva taṃ yuktyā nṛpamānāyayāmyaham
- 4
इति संचिन्त्य संमन्त्र्य स राजा मन्त्रिभिः सह
अकारयत्स्वसदृशं महान्तं यन्त्रहस्तिनम्
iti saṃcintya saṃmantrya sa rājā mantribhiḥ saha
akārayatsvasadṛśaṃ mahāntaṃ yantrahastinam
- 5
तं चान्तर्वीरपुरुषैः कृत्वा छन्नैरधिष्ठितम्
विन्ध्याटव्यां स निदधे राजा यन्त्रमयं गजम्
taṃ cāntarvīrapuruṣaiḥ kṛtvā channairadhiṣṭhitam
vindhyāṭavyāṃ sa nidadhe rājā yantramayaṃ gajam
- 6
तत्र तं चारपुरुषाः पश्यन्ति स्म विदूरतः
गजबन्धरसासक्तवत्सराजोपजीविनः
tatra taṃ cārapuruṣāḥ paśyanti sma vidūrataḥ
gajabandharasāsaktavatsarājopajīvinaḥ
- 7
ते च त्वरितमागत्य वत्सराजं व्यजिज्ञपन्
देव दृष्टो गजो ऽस्माभिरेको विन्ध्यवने भ्रमन्
te ca tvaritamāgatya vatsarājaṃ vyajijñapan
deva dṛṣṭo gajo 'smābhireko vindhyavane bhraman
- 8
अस्मिन् इयति भूलोके नैव यो ऽन्यत्र दृश्यते
वर्ष्मणा व्याप्तगगनो विन्ध्याद्रिरिव जङ्गमः
asmin iyati bhūloke naiva yo 'nyatra dṛśyate
varṣmaṇā vyāptagagano vindhyādririva jaṅgamaḥ
- 9
ततश्चारवचः श्रुत्वा वत्सराजो जहर्ष सः
तेभ्यः सुवर्णलक्षं च प्रददौ पारितोषिकम्
tataścāravacaḥ śrutvā vatsarājo jaharṣa saḥ
tebhyaḥ suvarṇalakṣaṃ ca pradadau pāritoṣikam
- 10
तं चेद्गजेन्द्रं प्राप्स्यामि प्रतिमल्लं नडागिरेः
ततश्चण्डमहासेनो वश्यो भवति मे ध्रुवम्
taṃ cedgajendraṃ prāpsyāmi pratimallaṃ naḍāgireḥ
tataścaṇḍamahāseno vaśyo bhavati me dhruvam
- 11
ततो वासवदत्तां तां स स्वयं मे प्रयच्छति
इति संचिन्तयन्सो ऽथ राजा तामनयन्निशाम्
tato vāsavadattāṃ tāṃ sa svayaṃ me prayacchati
iti saṃcintayanso 'tha rājā tāmanayanniśām
- 12
प्रातश्च मन्त्रिवचनं न्यक्कृत्वा गजतृष्णया
पुरस्कृत्यैव तांश्चारान्ययौ विन्ध्याटवीं प्रति
prātaśca mantrivacanaṃ nyakkṛtvā gajatṛṣṇayā
puraskṛtyaiva tāṃścārānyayau vindhyāṭavīṃ prati
- 13
प्रस्थानलग्नस्य फलं कन्यालाभं सबन्धनम्
यदूचुर्गणकास्तस्य तत्स नैव व्यचारयत्
prasthānalagnasya phalaṃ kanyālābhaṃ sabandhanam
yadūcurgaṇakāstasya tatsa naiva vyacārayat
- 14
प्राप्य विन्ध्याटवीं तस्य गजस्य क्षोभशङ्कया
वत्सराजः स सैन्यानि दूरादेव न्यवारयत्
prāpya vindhyāṭavīṃ tasya gajasya kṣobhaśaṅkayā
vatsarājaḥ sa sainyāni dūrādeva nyavārayat
- 15
चारमात्रसहायस्तु वीणां घोषवतीं दधत्
निजव्यसनविस्तीर्णां तां विवेश महाटवीम्
cāramātrasahāyastu vīṇāṃ ghoṣavatīṃ dadhat
nijavyasanavistīrṇāṃ tāṃ viveśa mahāṭavīm
- 16
विन्ध्यस्य दक्षिणे पार्श्वे दूराचारैः प्रदर्शितम्
गजं सत्यगजाभासं तं ददर्श स भूपतिः
vindhyasya dakṣiṇe pārśve dūrācāraiḥ pradarśitam
gajaṃ satyagajābhāsaṃ taṃ dadarśa sa bhūpatiḥ
- 17
एकाकी वादयन्वीणां चिन्तयन्बन्धनानि सः
मधुरध्वनि गायंश्च शनैर् उपजगाम तम्
ekākī vādayanvīṇāṃ cintayanbandhanāni saḥ
madhuradhvani gāyaṃśca śanair upajagāma tam
- 18
गान्धर्वदत्तचित्तत्वात्संध्याध्वान्तवशाच्च सः
न तं वनगजं राजा मायागजमलक्षयत्
gāndharvadattacittatvātsaṃdhyādhvāntavaśācca saḥ
na taṃ vanagajaṃ rājā māyāgajamalakṣayat
- 19
सो ऽपि हस्ती तमुत्कर्णतालो गीतरसादिव
उपेत्योपेत्य विचलन्दूरमाकृष्टवान्नृपम्
so 'pi hastī tamutkarṇatālo gītarasādiva
upetyopetya vicalandūramākṛṣṭavānnṛpam
- 20
ततो ऽकस्माच्च निर्गत्य तस्माद्यन्त्रमयाद्गजात्
वत्सेश्वरं तं संनद्धाः पुरुषाः पर्यवारयन्
tato 'kasmācca nirgatya tasmādyantramayādgajāt
vatseśvaraṃ taṃ saṃnaddhāḥ puruṣāḥ paryavārayan
- 21
तान्दृष्ट्वा नृपतिः कोपादाकृष्टच्छुरिको ऽथ सः
अग्रस्थान्योधयन्नन्यैरेत्य पश्चादगृह्यत
tāndṛṣṭvā nṛpatiḥ kopādākṛṣṭacchuriko 'tha saḥ
agrasthānyodhayannanyairetya paścādagṛhyata
- 22
संकेतमिलितैश्चान्यैर्योधास्तैः सैनिकैः सह
निन्युर्वत्सेश्वरं चण्डमहासेनान्तिकं च तम्
saṃketamilitaiścānyairyodhāstaiḥ sainikaiḥ saha
ninyurvatseśvaraṃ caṇḍamahāsenāntikaṃ ca tam
- 23
सो ऽपि चण्डमहासेनो निर्गत्याग्रे कृतादरः
वत्सेशेन समं तेन विवेशोज्जयिनीं पुरीम्
so 'pi caṇḍamahāseno nirgatyāgre kṛtādaraḥ
vatseśena samaṃ tena viveśojjayinīṃ purīm
- 24
स तत्र ददृशे पौरैरवमानकलङ्कितः
शशीव लोचनानन्दो वत्सराजो नवागतः
sa tatra dadṛśe paurairavamānakalaṅkitaḥ
śaśīva locanānando vatsarājo navāgataḥ
- 25
ततो ऽस्य गुणरागेण वधमाशङ्क्य तत्र ते
पौराः सम्भूय सकलाश्चक्रुर्मरणनिश्चयम्
tato 'sya guṇarāgeṇa vadhamāśaṅkya tatra te
paurāḥ sambhūya sakalāścakrurmaraṇaniścayam
- 26
न मे वत्सेश्वरो वध्यः संधेय इति तान्ब्रुवन्
सो ऽथ चण्डमहासेनः पौरान्क्षोभाद् अवारयत्
na me vatseśvaro vadhyaḥ saṃdheya iti tānbruvan
so 'tha caṇḍamahāsenaḥ paurānkṣobhād avārayat
- 27
ततो वासवदत्तां तां सुतां तत्रैव भूपतिः
वत्सराजाय गान्धर्वशिक्षाहेतोः समर्पयत्
tato vāsavadattāṃ tāṃ sutāṃ tatraiva bhūpatiḥ
vatsarājāya gāndharvaśikṣāhetoḥ samarpayat
- 28
उवाच चैनं गान्धर्वं त्वमेतां शिक्षय प्रभो
ततः प्राप्स्यसि कल्याणं मा विषादं कृथा इति
uvāca cainaṃ gāndharvaṃ tvametāṃ śikṣaya prabho
tataḥ prāpsyasi kalyāṇaṃ mā viṣādaṃ kṛthā iti
- 29
तस्य दृष्ट्वा तु तां कन्यां वत्सराजस्य मानसम्
तथा स्नेहाक्तमभवन्न यथा मन्युमैक्षत
tasya dṛṣṭvā tu tāṃ kanyāṃ vatsarājasya mānasam
tathā snehāktamabhavanna yathā manyumaikṣata
- 30
तस्याश्च चक्षुर्मनसी सह तं प्रति जग्मतुः
ह्रिया चक्षुर्निववृते मनस्तु न कथंचन
tasyāśca cakṣurmanasī saha taṃ prati jagmatuḥ
hriyā cakṣurnivavṛte manastu na kathaṃcana

