48 shlokas
- 1
अथातो ऽतुल्यगोत्रीयम् अध्यायं व्याख्यास्यामः
athāto 'tulyagotrīyam adhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
इति ह स्माह भगवानात्रेयः
iti ha smāha bhagavānātreyaḥ
- 3
अतुल्यगोत्रस्य रजःक्षयान्ते रहोविसृष्टं मिथुनीकृतस्य
किं स्याच्चतुष्पात्प्रभवं च षड्भ्यो यत्स्त्रीषु गर्भत्वमुपैति पुंसः
atulyagotrasya rajaḥkṣayānte rahovisṛṣṭaṃ mithunīkṛtasya
kiṃ syāccatuṣpātprabhavaṃ ca ṣaḍbhyo yatstrīṣu garbhatvamupaiti puṃsaḥ
- 4
शुक्रं तदस्य प्रवदन्ति धीरा यद्धीयते गर्भसमुद्भवाय
वाय्वग्निभूम्यब्गुणपादवत्तत्षड्भ्यो रसेभ्यः प्रभवश्च तस्य
śukraṃ tadasya pravadanti dhīrā yaddhīyate garbhasamudbhavāya
vāyvagnibhūmyabguṇapādavattatṣaḍbhyo rasebhyaḥ prabhavaśca tasya
- 5
सम्पूर्णदेहः समये सुखं च गर्भः कथं केन च जायते स्त्री
गर्भं चिराद्विन्दति सप्रजापि भूत्वाथवा नश्यति केन गर्भः
sampūrṇadehaḥ samaye sukhaṃ ca garbhaḥ kathaṃ kena ca jāyate strī
garbhaṃ cirādvindati saprajāpi bhūtvāthavā naśyati kena garbhaḥ
- 6
शुक्रासृगात्माशयकालसंपद्यस्योपचारश्च हितैस्तथान्नैः
गर्भश्च काले च सुखी सुखं च संजायते संपरिपूर्णदेहः
śukrāsṛgātmāśayakālasaṃpadyasyopacāraśca hitaistathānnaiḥ
garbhaśca kāle ca sukhī sukhaṃ ca saṃjāyate saṃparipūrṇadehaḥ
- 7
योनिप्रदोषान्मनसोऽभितापाच्छुक्रासृगाहारविहारदोषात्
अकालयोगाद्बलसंक्षयाच्च गर्भं चिराद्विन्दति सप्रजापि
yonipradoṣānmanaso'bhitāpācchukrāsṛgāhāravihāradoṣāt
akālayogādbalasaṃkṣayācca garbhaṃ cirādvindati saprajāpi
- 8
असृङ्निरुद्धं पवनेन नार्या गर्भं व्यवस्यन्त्यबुधाः कदाचित्
गर्भस्य रूपं हि करोति तस्यास्तदसृग् अस्रावि विवर्धमानम्
asṛṅniruddhaṃ pavanena nāryā garbhaṃ vyavasyantyabudhāḥ kadācit
garbhasya rūpaṃ hi karoti tasyāstadasṛg asrāvi vivardhamānam
- 9
तदग्निसूर्यश्रमशोकरोगैर् उष्णान्नपानैरथवा प्रवृत्तम्
दृष्ट्वासृगेकं न च गर्भसंज्ञं केचिन्नरा भूतहृतं वदन्ति
tadagnisūryaśramaśokarogair uṣṇānnapānairathavā pravṛttam
dṛṣṭvāsṛgekaṃ na ca garbhasaṃjñaṃ kecinnarā bhūtahṛtaṃ vadanti
- 10
ओजोऽशनानां रजनीचराणाम् आहारहेतोर्न शरीरमिष्टम्
गर्भं हरेयुर्यदि ते न मातुर्लब्धावकाशा न हरेयुरोजः
ojo'śanānāṃ rajanīcarāṇām āhārahetorna śarīramiṣṭam
garbhaṃ hareyuryadi te na māturlabdhāvakāśā na hareyurojaḥ
- 11
कन्यां सुतं वा सहितौ पृथग्वा सुतौ सुते वा तनयान्बहून्वा
कस्मात्प्रसूते सुचिरेण गर्भम् एकोऽभिवृद्धिं च यमेऽभ्युपैति
kanyāṃ sutaṃ vā sahitau pṛthagvā sutau sute vā tanayānbahūnvā
kasmātprasūte sucireṇa garbham eko'bhivṛddhiṃ ca yame'bhyupaiti
- 12
रक्तेन कन्याम् अधिकेन पुत्रं शुक्रेण तेन द्विविधीकृतेन
बीजेन कन्यां च सुतं च सूते यथास्वबीजान्यतराधिकेन
raktena kanyām adhikena putraṃ śukreṇa tena dvividhīkṛtena
bījena kanyāṃ ca sutaṃ ca sūte yathāsvabījānyatarādhikena
- 13
शुक्राधिकं द्वैधमुपैति बीजं यस्याः सुतौ सा सहितौ प्रसूते
रक्ताधिकं वा यदि भेदमेति द्विधा सुते सा सहिते प्रसूते
śukrādhikaṃ dvaidhamupaiti bījaṃ yasyāḥ sutau sā sahitau prasūte
raktādhikaṃ vā yadi bhedameti dvidhā sute sā sahite prasūte
- 14
भिनत्ति यावद्बहुधा प्रपन्नः शुक्रार्तवं वायुरतिप्रवृद्धः
तावन्त्यपत्यानि यथाविभागं कर्मात्मकान्यस्ववशात्प्रसूते
bhinatti yāvadbahudhā prapannaḥ śukrārtavaṃ vāyuratipravṛddhaḥ
tāvantyapatyāni yathāvibhāgaṃ karmātmakānyasvavaśātprasūte
- 15
आहारमाप्नोति यदा न गर्भः शोषं समाप्नोति परिस्रुतिं वा
तं स्त्री प्रसूते सुचिरेण गर्भं पुष्टो यदा वर्षगणैरपि स्यात्
āhāramāpnoti yadā na garbhaḥ śoṣaṃ samāpnoti parisrutiṃ vā
taṃ strī prasūte sucireṇa garbhaṃ puṣṭo yadā varṣagaṇairapi syāt
- 16
कर्मात्मकत्वाद्विषमांशभेदाच्छुक्रासृजोर्वृद्धिमुपैति कुक्षौ
एकोऽधिको न्यूनतरो द्वितीय एवं यमेऽप्यभ्यधिको विशेषः
karmātmakatvādviṣamāṃśabhedācchukrāsṛjorvṛddhimupaiti kukṣau
eko'dhiko nyūnataro dvitīya evaṃ yame'pyabhyadhiko viśeṣaḥ
- 17
कस्माद्द्विरेताः पवनेन्द्रियो वा संस्कारवाही नरनारिषण्डौ
वक्री तथेर्ष्याभिरतिः कथं वा संजायते वातिकषण्डको वा
kasmāddviretāḥ pavanendriyo vā saṃskāravāhī naranāriṣaṇḍau
vakrī tatherṣyābhiratiḥ kathaṃ vā saṃjāyate vātikaṣaṇḍako vā
- 18
बीजात्समांशाद् उपतप्तबीजात्स्त्रीपुंसलिङ्गी भवति द्विरेताः
शुक्राशयं गर्भगतस्य हत्वा करोति वायुः पवनेन्द्रियत्वम्
bījātsamāṃśād upataptabījātstrīpuṃsaliṅgī bhavati dviretāḥ
śukrāśayaṃ garbhagatasya hatvā karoti vāyuḥ pavanendriyatvam
- 19
शुक्राशयद्वारविघट्टनेन संस्कारवाहं कुरुतेऽनिलश्च
मन्दाल्पबीजावबलावहर्षौ क्लीबौ च हेतुर्विकृतिद्वयस्य
śukrāśayadvāravighaṭṭanena saṃskāravāhaṃ kurute'nilaśca
mandālpabījāvabalāvaharṣau klībau ca heturvikṛtidvayasya
- 20
मातुर्व्यवायप्रतिघेन वक्री स्याद्बीजदौर्बल्यतया पितुश्च
ईर्ष्याभिभूतावपि मन्दहर्षाव् ईर्ष्यारतेर् एव वदन्ति हेतुम्
māturvyavāyapratighena vakrī syādbījadaurbalyatayā pituśca
īrṣyābhibhūtāvapi mandaharṣāv īrṣyārater eva vadanti hetum
- 21
वाय्वग्निदोषाद्वृषणौ तु यस्य नाशं गतौ वातिकषण्डकः सः
इत्येवमष्टौ विकृतिप्रकाराः कर्मात्मकानाम् उपलक्षणीयाः
vāyvagnidoṣādvṛṣaṇau tu yasya nāśaṃ gatau vātikaṣaṇḍakaḥ saḥ
ityevamaṣṭau vikṛtiprakārāḥ karmātmakānām upalakṣaṇīyāḥ
- 22
गर्भस्य सद्योऽनुगतस्य कुक्षौ स्त्रीपुंनपुंसाम् उदरस्थितानाम्
किं लक्षणं कारणमिष्यते किं सरूपतां येन च यात्यपत्यम्
garbhasya sadyo'nugatasya kukṣau strīpuṃnapuṃsām udarasthitānām
kiṃ lakṣaṇaṃ kāraṇamiṣyate kiṃ sarūpatāṃ yena ca yātyapatyam
- 23
निष्ठीविका गौरवभङ्गसादस्तन्द्राप्रहर्षौ हृदये व्यथा च
तृप्तिश्च बीजग्रहणं च योन्यां गर्भस्य सद्योऽनुगतस्य लिङ्गम्
niṣṭhīvikā gauravabhaṅgasādastandrāpraharṣau hṛdaye vyathā ca
tṛptiśca bījagrahaṇaṃ ca yonyāṃ garbhasya sadyo'nugatasya liṅgam
- 24
सव्याङ्गचेष्टा पुरुषार्थिनी स्त्री स्त्रीस्वप्नपानाशनशीलचेष्टा
सव्यात्तगर्भा न च वृत्तगर्भा सव्यप्रदुग्धा स्त्रियमेव सूते
savyāṅgaceṣṭā puruṣārthinī strī strīsvapnapānāśanaśīlaceṣṭā
savyāttagarbhā na ca vṛttagarbhā savyapradugdhā striyameva sūte
- 25
पुत्रं त्वतो लिङ्गविपर्ययेण व्यामिश्रलिङ्गा प्रकृतिं तृतीयाम्
गर्भोपपत्तौ तु मनः स्त्रिया यं जन्तुं व्रजेत्तत्सदृशं प्रसूते
putraṃ tvato liṅgaviparyayeṇa vyāmiśraliṅgā prakṛtiṃ tṛtīyām
garbhopapattau tu manaḥ striyā yaṃ jantuṃ vrajettatsadṛśaṃ prasūte
- 26
गर्भस्य चत्वारि चतुर्विधानि भूतानि मातापितृसंभवानि
आहारजान्यात्मकृतानि चैव सर्वस्य सर्वाणि भवन्ति देहे
garbhasya catvāri caturvidhāni bhūtāni mātāpitṛsaṃbhavāni
āhārajānyātmakṛtāni caiva sarvasya sarvāṇi bhavanti dehe
- 27
तेषां विशेषाद्बलवन्ति यानि भवन्ति मातापितृकर्मजानि
तानि व्यवस्येत्सदृशत्वहेतुं सत्त्वं यथामूलमपि व्यवस्येत्
teṣāṃ viśeṣādbalavanti yāni bhavanti mātāpitṛkarmajāni
tāni vyavasyetsadṛśatvahetuṃ sattvaṃ yathāmūlamapi vyavasyet
- 28
कस्मात्प्रजां स्त्री विकृतां प्रसूते हीनाधिकाङ्गीं विकलेन्द्रियां वा
देहात्कथं देहमुपैति चान्यम् आत्मा सदा कैरनुबध्यते च
kasmātprajāṃ strī vikṛtāṃ prasūte hīnādhikāṅgīṃ vikalendriyāṃ vā
dehātkathaṃ dehamupaiti cānyam ātmā sadā kairanubadhyate ca
- 29
बीजात्मकर्माशयकालदोषैर्मातुस्तथाहारविहारदोषैः
कुर्वन्ति दोषा विविधानि दुष्टाः संस्थानवर्णेन्द्रियवैकृतानि
bījātmakarmāśayakāladoṣairmātustathāhāravihāradoṣaiḥ
kurvanti doṣā vividhāni duṣṭāḥ saṃsthānavarṇendriyavaikṛtāni
- 30
वर्षासु काष्ठाश्मघनाम्बुवेगास्तरोः सरित्स्रोतसि संस्थितस्य
यथैव कुर्युर्विकृतिं तथैव गर्भस्य कुक्षौ नियतस्य दोषाः
varṣāsu kāṣṭhāśmaghanāmbuvegāstaroḥ saritsrotasi saṃsthitasya
yathaiva kuryurvikṛtiṃ tathaiva garbhasya kukṣau niyatasya doṣāḥ

