70 shlokas
- 1
अथातो मर्मविभागं शारीरं व्याख्यास्यामः
इति ह स्माहुर् आत्रेयादयो महर्षयः
सप्तोत्तरं मर्मशतं तेषाम् एकादशादिशेत्
पृथक्सक्थ्नोस्तथा बाह्वोस्त्रीणि कोष्ठे नवोरसि
athāto marmavibhāgaṃ śārīraṃ vyākhyāsyāmaḥ
iti ha smāhur ātreyādayo maharṣayaḥ
saptottaraṃ marmaśataṃ teṣām ekādaśādiśet
pṛthaksakthnostathā bāhvostrīṇi koṣṭhe navorasi
- 2
पृष्ठे चतुर्दशोर्ध्वं तु जत्रोस्त्रिंशच्च सप्त च
मध्ये पादतलस्याहुरभितो मध्यमाङ्गुलीम्
pṛṣṭhe caturdaśordhvaṃ tu jatrostriṃśacca sapta ca
madhye pādatalasyāhurabhito madhyamāṅgulīm
- 3
तलहृन्नाम रुजया तत्र विद्धस्य पञ्चता
अङ्गुष्ठाङ्गुलिमध्यस्थं क्षिप्रम् आक्षेपमारणम्
talahṛnnāma rujayā tatra viddhasya pañcatā
aṅguṣṭhāṅgulimadhyasthaṃ kṣipram ākṣepamāraṇam
- 4
तस्योर्ध्वं द्व्यङ्गुले कूर्चः पादभ्रमणकम्पकृत्
गुल्फसंधेरधः कूर्चशिरः शोफरुजाकरम्
tasyordhvaṃ dvyaṅgule kūrcaḥ pādabhramaṇakampakṛt
gulphasaṃdheradhaḥ kūrcaśiraḥ śopharujākaram
- 5
जङ्घाचरणयोः संधौ गुल्फो रुक्स्तम्भमान्द्यकृत्
जङ्घान्तरे त्विन्द्रवस्तिर्मारयत्यसृजः क्षयात्
jaṅghācaraṇayoḥ saṃdhau gulpho rukstambhamāndyakṛt
jaṅghāntare tvindravastirmārayatyasṛjaḥ kṣayāt
- 6
जङ्घोर्वोः संगमे जानु खञ्जता तत्र जीवतः
जानुनस्त्र्यङ्गुलाद् ऊर्ध्वम् आण्यूरुस्तम्भशोफकृत्
jaṅghorvoḥ saṃgame jānu khañjatā tatra jīvataḥ
jānunastryaṅgulād ūrdhvam āṇyūrustambhaśophakṛt
- 7
उर्व्यूरुमध्ये तद्वेधात्सक्थिशोषो ऽस्रसंक्षयात्
ऊरुमूले लोहिताक्षं हन्ति पक्षम् असृक्क्षयात्
urvyūrumadhye tadvedhātsakthiśoṣo 'srasaṃkṣayāt
ūrumūle lohitākṣaṃ hanti pakṣam asṛkkṣayāt
- 8
मुष्कवङ्क्षणयोर्मध्ये विटपं षण्ढताकरम्
इति सक्थ्नोस्तथा बाह्वोर्मणिबन्धो ऽत्र गुल्फवत्
muṣkavaṅkṣaṇayormadhye viṭapaṃ ṣaṇḍhatākaram
iti sakthnostathā bāhvormaṇibandho 'tra gulphavat
- 9
कूर्परं जानुवत्कौण्यं तयोर्विटपवत्पुनः
कक्षाक्षमध्ये कक्षाधृक्कुणित्वं तत्र जायते
kūrparaṃ jānuvatkauṇyaṃ tayorviṭapavatpunaḥ
kakṣākṣamadhye kakṣādhṛkkuṇitvaṃ tatra jāyate
- 10
स्थूलान्त्रबद्धः सद्योघ्नो विड्वातवमनो गुदः
मूत्राशयो धनुर्वक्रो वस्तिरल्पास्रमांसगः
sthūlāntrabaddhaḥ sadyoghno viḍvātavamano gudaḥ
mūtrāśayo dhanurvakro vastiralpāsramāṃsagaḥ
- 11
एकाधोवदनो मध्ये कट्याः सद्यो निहन्त्यसून्
ऋते ऽश्मरीव्रणाद्विद्धस्तत्राप्युभयतश्च सः
ekādhovadano madhye kaṭyāḥ sadyo nihantyasūn
ṛte 'śmarīvraṇādviddhastatrāpyubhayataśca saḥ
- 12
मूत्रस्राव्येकतो भिन्ने व्रणो रोहेच्च यत्नतः
देहामपक्वस्थानानां मध्ये सर्वसिराश्रयः
mūtrasrāvyekato bhinne vraṇo rohecca yatnataḥ
dehāmapakvasthānānāṃ madhye sarvasirāśrayaḥ
- 13
नाभिः सो ऽपि हि सद्योघ्नो द्वारम् आमाशयस्य च
सत्त्वादिधाम हृदयं स्तनोरःकोष्ठमध्यगम्
nābhiḥ so 'pi hi sadyoghno dvāram āmāśayasya ca
sattvādidhāma hṛdayaṃ stanoraḥkoṣṭhamadhyagam
- 14
स्तनरोहितमूलाख्ये द्व्यङ्गुले स्तनयोर्वदेत्
ऊर्ध्वाधो ऽस्रकफापूर्णकोष्ठो नश्येत्तयोः क्रमात्
stanarohitamūlākhye dvyaṅgule stanayorvadet
ūrdhvādho 'srakaphāpūrṇakoṣṭho naśyettayoḥ kramāt
- 15
अपस्तम्भावुरःपार्श्वे नाड्यावनिलवाहिनी
रक्तेन पूर्णकोष्ठो ऽत्र श्वासात्कासाच्च नश्यति
apastambhāvuraḥpārśve nāḍyāvanilavāhinī
raktena pūrṇakoṣṭho 'tra śvāsātkāsācca naśyati
- 16
पृष्ठवंशोरसोर्मध्ये तयोरेव च पार्श्वयोः
अधो ऽंसकूटयोर्विद्याद् अपालापाख्यमर्मणी
pṛṣṭhavaṃśorasormadhye tayoreva ca pārśvayoḥ
adho 'ṃsakūṭayorvidyād apālāpākhyamarmaṇī
- 17
तयोः कोष्ठे ऽसृजा पूर्णे नश्येद्यातेन पूयताम्
पार्श्वयोः पृष्ठवंशस्य श्रोणिकर्णौ प्रति स्थिते
tayoḥ koṣṭhe 'sṛjā pūrṇe naśyedyātena pūyatām
pārśvayoḥ pṛṣṭhavaṃśasya śroṇikarṇau prati sthite
- 18
वंशाश्रिते स्फिजोरूर्ध्वं कटीकतरुणे स्मृते
तत्र रक्तक्षयात्पाण्डुर्हीनरूपो विनश्यति
vaṃśāśrite sphijorūrdhvaṃ kaṭīkataruṇe smṛte
tatra raktakṣayātpāṇḍurhīnarūpo vinaśyati
- 19
पृष्ठवंशं ह्युभयतो यौ संधी कटिपार्श्वयोः
जघनस्य बहिर्भागे मर्मणी तौ कुकुन्दरौ
pṛṣṭhavaṃśaṃ hyubhayato yau saṃdhī kaṭipārśvayoḥ
jaghanasya bahirbhāge marmaṇī tau kukundarau
- 20
चेष्टाहानिरधःकाये स्पर्शाज्ञानं च तद्व्यधात्
पार्श्वान्तरनिबद्धौ यावुपरि श्रोणिकर्णयोः
ceṣṭāhāniradhaḥkāye sparśājñānaṃ ca tadvyadhāt
pārśvāntaranibaddhau yāvupari śroṇikarṇayoḥ
- 21
आशयच्छादनौ तौ तु नितम्बौ तरुणास्थिगौ
अधःशरीरे शोफो ऽत्र दौर्बल्यं मरणं ततः
āśayacchādanau tau tu nitambau taruṇāsthigau
adhaḥśarīre śopho 'tra daurbalyaṃ maraṇaṃ tataḥ
- 22
पार्श्वान्तरनिबद्धौ च मध्ये जघनपार्श्वयोः
तिर्यग् ऊर्ध्वं च निर्दिष्टौ पार्श्वसंधी तयोर्व्यधात्
pārśvāntaranibaddhau ca madhye jaghanapārśvayoḥ
tiryag ūrdhvaṃ ca nirdiṣṭau pārśvasaṃdhī tayorvyadhāt
- 23
रक्तपूरितकोष्ठस्य शरीरान्तरसंभवः
स्तनमूलार्जवे भागे पृष्ठवंशाश्रये सिरे
raktapūritakoṣṭhasya śarīrāntarasaṃbhavaḥ
stanamūlārjave bhāge pṛṣṭhavaṃśāśraye sire
- 24
बृहत्यौ तत्र विद्धस्य मरणं रक्तसंक्षयात्
बाहुमूलाभिसंबद्धे पृष्ठवंशस्य पार्श्वयोः
bṛhatyau tatra viddhasya maraṇaṃ raktasaṃkṣayāt
bāhumūlābhisaṃbaddhe pṛṣṭhavaṃśasya pārśvayoḥ
- 25
अंसयोः फलके बाहुस्वापशोषौ तयोर्व्यधात्
ग्रीवाम् उभयतः स्नाव्नी ग्रीवाबाहुशिरोऽन्तरे
aṃsayoḥ phalake bāhusvāpaśoṣau tayorvyadhāt
grīvām ubhayataḥ snāvnī grīvābāhuśiro'ntare
- 26
स्कन्धांसपीठसंबन्धावंसौ बाहुक्रियाहरौ
कण्ठनालीम् उभयतः सिरा हनुसमाश्रिताः
skandhāṃsapīṭhasaṃbandhāvaṃsau bāhukriyāharau
kaṇṭhanālīm ubhayataḥ sirā hanusamāśritāḥ
- 27
चतस्रस्तासु नीले द्वे मन्ये द्वे मर्मणी स्मृते
स्वरप्रणाशवैकृत्यं रसाज्ञानं च तद्व्यधे
catasrastāsu nīle dve manye dve marmaṇī smṛte
svarapraṇāśavaikṛtyaṃ rasājñānaṃ ca tadvyadhe
- 28
कण्ठनालीम् उभयतो जिह्वानासागताः सिराः
पृथक्चतस्रस्ताः सद्यो घ्नन्त्यसून्मातृकाह्वयाः
kaṇṭhanālīm ubhayato jihvānāsāgatāḥ sirāḥ
pṛthakcatasrastāḥ sadyo ghnantyasūnmātṛkāhvayāḥ
- 29
कृकाटिके शिरोग्रीवासंधौ तत्र चलं शिरः
अधस्तात्कर्णयोर्निम्ने विधुरे श्रुतिहारिणी
kṛkāṭike śirogrīvāsaṃdhau tatra calaṃ śiraḥ
adhastātkarṇayornimne vidhure śrutihāriṇī
- 30
फणावुभयतो घ्राणमार्गं श्रोत्रपथानुगौ
अन्तर्गलस्थितौ वेधाद्गन्धविज्ञानहारिणौ
phaṇāvubhayato ghrāṇamārgaṃ śrotrapathānugau
antargalasthitau vedhādgandhavijñānahāriṇau

