25 shlokas
- 1
अथ स्रुवं चाज्यविलापनीं चादाय
आहवनीयम् अभ्यैति स एता द्वादशाप्तीर्जुहोति वा वाचयति वा यदि जुहोति यदि वाचयति समान एव बन्धुः
atha sruvaṃ cājyavilāpanīṃ cādāya
āhavanīyam abhyaiti sa etā dvādaśāptīrjuhoti vā vācayati vā yadi juhoti yadi vācayati samāna eva bandhuḥ
- 2
स जुहोति
आपये स्वाहा स्वापये स्वाहापिजाय स्वाहा क्रतवे स्वाहा वसवे स्वाहाहर्पतये स्वाहाह्ने मुग्धाय स्वाहा मुग्धाय वैनंशिनाय स्वाहा विनंशिन आन्त्यायनाय स्वाहान्त्याय भौवनाय स्वाहा भुवनस्य पतये स्वाहाधिपतये स्वाहेत्येता द्वादशाप्तीर्जुहोति द्वादश वै मासाः संवत्सरस्य संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापतिर्यज्ञस्तद्यैवास्याप्तिर्या सम्पत्तामेवैतदुज्जयति ताम् आत्मन्कुरुते
sa juhoti
āpaye svāhā svāpaye svāhāpijāya svāhā kratave svāhā vasave svāhāharpataye svāhāhne mugdhāya svāhā mugdhāya vainaṃśināya svāhā vinaṃśina āntyāyanāya svāhāntyāya bhauvanāya svāhā bhuvanasya pataye svāhādhipataye svāhetyetā dvādaśāptīrjuhoti dvādaśa vai māsāḥ saṃvatsarasya saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatiryajñastadyaivāsyāptiryā sampattāmevaitadujjayati tām ātmankurute
- 3
अथ षट्क्ᄆप्तीः
जुहोति वा वाचयति वा यदि जुहोति यदि वाचयति समान एव बन्धुः
atha ṣaṭkᄆptīḥ
juhoti vā vācayati vā yadi juhoti yadi vācayati samāna eva bandhuḥ
- 4
स वाचयति
आयुर्यज्ञेन कल्पताम्प्राणो यज्ञेन कल्पतां चक्षुर्यज्ञेन कल्पतां श्रोत्रं यज्ञेन कल्पताम्पृष्ठं यज्ञेन कल्पतां यज्ञो यज्ञेन कल्पताम् इत्य् एताः षट्क्ᄆप्तीर्वाचयति षड्वा ऋतवः संवत्सरस्य संवत्सरः प्रजापतिः प्रजापतिर्यज्ञस्तद्यैवास्य क्ᄆप्तिर्या सम्पत्तामेवैतदुज्जयति ताम् आत्मन्कुरुते
sa vācayati
āyuryajñena kalpatāmprāṇo yajñena kalpatāṃ cakṣuryajñena kalpatāṃ śrotraṃ yajñena kalpatāmpṛṣṭhaṃ yajñena kalpatāṃ yajño yajñena kalpatām ity etāḥ ṣaṭkᄆptīrvācayati ṣaḍvā ṛtavaḥ saṃvatsarasya saṃvatsaraḥ prajāpatiḥ prajāpatiryajñastadyaivāsya kᄆptiryā sampattāmevaitadujjayati tām ātmankurute
- 5
अष्टाश्रिर्यूपो भवति
अष्टाक्षरा वै गायत्री गायत्रम् अग्नेश्छन्दो देवलोकम् एवैतेनोज्जयति सप्तदशभिर्वासोभिर्यूपो वेष्टितो वा विग्रथितो वा भवति सप्तदशो वै प्रजापतिस्तत्प्रजापतिम् उज्जयति
aṣṭāśriryūpo bhavati
aṣṭākṣarā vai gāyatrī gāyatram agneśchando devalokam evaitenojjayati saptadaśabhirvāsobhiryūpo veṣṭito vā vigrathito vā bhavati saptadaśo vai prajāpatistatprajāpatim ujjayati
- 6
गौधूमं चषालम्भवति
पुरुषो वै प्रजापतेर्नेदिष्ठं सो ऽयम् अत्वग् एते वै पुरुषस्यौषधीनां नेदिष्ठतमां यद्गोधूमास्तेषां न त्वगस्ति मनुष्यलोकम् एवैतेनोज्जयति
gaudhūmaṃ caṣālambhavati
puruṣo vai prajāpaternediṣṭhaṃ so 'yam atvag ete vai puruṣasyauṣadhīnāṃ nediṣṭhatamāṃ yadgodhūmāsteṣāṃ na tvagasti manuṣyalokam evaitenojjayati
- 7
गर्तन्वान्यूपो ऽतीक्ष्णाग्रो भवति
पितृदेवत्यो वै गर्तः पितृलोकम् एवैतेनोज्जयति सप्तदशारत्निर्भवति सप्तदशो वै प्रजापतिस्तत्प्रजापतिमुज्जयति
gartanvānyūpo 'tīkṣṇāgro bhavati
pitṛdevatyo vai gartaḥ pitṛlokam evaitenojjayati saptadaśāratnirbhavati saptadaśo vai prajāpatistatprajāpatimujjayati
- 8
अथ नेष्टा पत्नीम् उदानेष्यन्
कौशं वासः परिधापयति कौशं वा चण्डातकम् अन्तरं दीक्षितवसनाज्जघनार्धो वा एष यज्ञस्य यत्पत्नी ताम् एतत्प्राचीं यज्ञम्प्रसादयिष्यन्भवत्य् अस्ति वै पत्न्या अमेध्यं यदवाचीनं नाभेर्मेध्या वै दर्भास्तद्यद् एवास्या अमेध्यं तद् एवास्या एतद्दर्भैर्मेध्यं कृत्वाथैनाम्प्राचीं यज्ञम्प्रसादयति तस्मान्नेष्टा पत्नीम् उदानेष्यन्कौशं वासः परिधापयति कौशं वा चण्डातकम् अन्तरं दीक्षितवसनात्
atha neṣṭā patnīm udāneṣyan
kauśaṃ vāsaḥ paridhāpayati kauśaṃ vā caṇḍātakam antaraṃ dīkṣitavasanājjaghanārdho vā eṣa yajñasya yatpatnī tām etatprācīṃ yajñamprasādayiṣyanbhavaty asti vai patnyā amedhyaṃ yadavācīnaṃ nābhermedhyā vai darbhāstadyad evāsyā amedhyaṃ tad evāsyā etaddarbhairmedhyaṃ kṛtvāthaināmprācīṃ yajñamprasādayati tasmānneṣṭā patnīm udāneṣyankauśaṃ vāsaḥ paridhāpayati kauśaṃ vā caṇḍātakam antaraṃ dīkṣitavasanāt
- 9
अथ निश्रयणीं निश्रयति
स दक्षिणत उदङ्रोहेद् उत्तरतो वा दक्षिणा दक्षिणतस्त्व् एवोदङ्रोहेत्तथा ह्युदग्भवति
atha niśrayaṇīṃ niśrayati
sa dakṣiṇata udaṅrohed uttarato vā dakṣiṇā dakṣiṇatastv evodaṅrohettathā hyudagbhavati
- 10
स रोक्ष्यन्जायाम् आमन्त्रयते
जाय एहि स्वो रोहावेति रोहावेत्याह जाया तद्यज्जायामामन्त्रयते ऽर्धो ह वा एष आत्मनो यज्जाया तस्माद्यावज्जायां न विन्दते नैव तावत्प्रजायते ऽसर्वो हि तावद्भवत्य् अथ यदैव जायां विन्दते ऽथ प्रजायते तर्हि हि सर्वो भवति सर्व एतां गतिं गच्छानीति तस्माज्जायामामन्त्रयते
sa rokṣyanjāyām āmantrayate
jāya ehi svo rohāveti rohāvetyāha jāyā tadyajjāyāmāmantrayate 'rdho ha vā eṣa ātmano yajjāyā tasmādyāvajjāyāṃ na vindate naiva tāvatprajāyate 'sarvo hi tāvadbhavaty atha yadaiva jāyāṃ vindate 'tha prajāyate tarhi hi sarvo bhavati sarva etāṃ gatiṃ gacchānīti tasmājjāyāmāmantrayate
- 11
स रोहति
प्रजापतेः प्रजा अभूमेति प्रजापतेर्ह्येष प्रजा भवति यो वाजपेयेन यजते
sa rohati
prajāpateḥ prajā abhūmeti prajāpaterhyeṣa prajā bhavati yo vājapeyena yajate
- 12
अथ गोधूमान् उपस्पृशति
स्वर्देवा अगन्मेति स्वर्ह्येष गच्छति यो वाजपेयेन यजते
atha godhūmān upaspṛśati
svardevā aganmeti svarhyeṣa gacchati yo vājapeyena yajate
- 13
तद्यद्गोधूमान् उपस्पृशति
अन्नं वै गोधूमा अन्नं वा एष उज्जयति यो वाजपेयेन यजते ऽन्नपेयं ह वै नामैतद्यद्वाजपेयं तद्यद् एवैतद् अन्नम् उदजैषीत्तेनैवैतद् एतां गतिं गत्वा संस्पृशते तद् आत्मन्कुरुते तस्माद्गोधूमान् उपस्पृशति
tadyadgodhūmān upaspṛśati
annaṃ vai godhūmā annaṃ vā eṣa ujjayati yo vājapeyena yajate 'nnapeyaṃ ha vai nāmaitadyadvājapeyaṃ tadyad evaitad annam udajaiṣīttenaivaitad etāṃ gatiṃ gatvā saṃspṛśate tad ātmankurute tasmādgodhūmān upaspṛśati
- 14
अथ शीर्ष्णा यूपम् अत्युज्जिहीते
अमृता अभूमेति देवलोकमेवैतेनोज्जयति
atha śīrṣṇā yūpam atyujjihīte
amṛtā abhūmeti devalokamevaitenojjayati
- 15
अथ दिशो ऽनुवीक्षमाणो जपति
अस्मे वो अस्त्विन्द्रियमस्मे नृम्णमुत क्रतुरस्मे वर्चांसि सन्तु व इति सर्वं वा एष इदम् उज्जयति यो वाजपेयेन यजते प्रजापतिं ह्युज्जयति सर्वम् उ ह्येवेदम्प्रजापतिः सो ऽस्य सर्वस्य यश इन्द्रियं वीर्यं संवृज्य तद् आत्मन्धत्ते तद् आत्मन्कुरुते तस्माद्दिशो ऽनुवीक्षमाणो जपति
atha diśo 'nuvīkṣamāṇo japati
asme vo astvindriyamasme nṛmṇamuta kraturasme varcāṃsi santu va iti sarvaṃ vā eṣa idam ujjayati yo vājapeyena yajate prajāpatiṃ hyujjayati sarvam u hyevedamprajāpatiḥ so 'sya sarvasya yaśa indriyaṃ vīryaṃ saṃvṛjya tad ātmandhatte tad ātmankurute tasmāddiśo 'nuvīkṣamāṇo japati
- 16
अथैनम् ऊषपुटैर् अनूदस्यन्ति
पशवो वा ऊषा अन्नं वै पशवो ऽन्नं वा एष उज्जयति यो वाजपेयेन यजते ऽन्नपेयं ह वै नामैतद्यद्वाजपेयं तद्यद् एवैतद् अन्नम् उदजैषीत्तेनैवैतद् एतां गतिं गत्वा संस्पृशते तद् आत्मन्कुरुते तस्माद् एनम् ऊषपुटैरनूदस्यन्ति
athainam ūṣapuṭair anūdasyanti
paśavo vā ūṣā annaṃ vai paśavo 'nnaṃ vā eṣa ujjayati yo vājapeyena yajate 'nnapeyaṃ ha vai nāmaitadyadvājapeyaṃ tadyad evaitad annam udajaiṣīttenaivaitad etāṃ gatiṃ gatvā saṃspṛśate tad ātmankurute tasmād enam ūṣapuṭairanūdasyanti
- 17
आश्वत्थेषु पलाशेषूपनद्धा भवन्ति
स यद् एवादो ऽश्वत्थे तिष्ठत इन्द्रो मरुत उपामन्त्रयत तस्माद् आश्वत्थेषु पलाशेषूपनद्धा भवन्ति विशो ऽनूदस्यन्ति विशो वै मरुतो ऽन्नं विशस्तस्माद्विशो ऽनूदस्यन्ति सप्तदश भवन्ति सप्तदशो वै प्रजापतिस्तत्प्रजापतिमुज्जयति
āśvattheṣu palāśeṣūpanaddhā bhavanti
sa yad evādo 'śvatthe tiṣṭhata indro maruta upāmantrayata tasmād āśvattheṣu palāśeṣūpanaddhā bhavanti viśo 'nūdasyanti viśo vai maruto 'nnaṃ viśastasmādviśo 'nūdasyanti saptadaśa bhavanti saptadaśo vai prajāpatistatprajāpatimujjayati
- 18
अथेमाम् उपावेक्षमाणो जपति
नमो मात्रे पृथिव्यै नमो मात्रे पृथिव्या इति बृहस्पतेर्ह वा अभिषिषिचानात्पृथिवी बिभयांचकार महद्वा अयम् अभूद्यो ऽभ्यषेचि यद्वै मायं नावदृणीयाद् इति बृहस्पतिर्ह पृथिव्यै बिभयांचकार यद्वै मेयं नावधून्वीतेति तद् अनयैवैतन्मित्रधेयम् अकुरुत न हि माता पुत्रं हिनस्ति न पुत्रो मातरम्
athemām upāvekṣamāṇo japati
namo mātre pṛthivyai namo mātre pṛthivyā iti bṛhaspaterha vā abhiṣiṣicānātpṛthivī bibhayāṃcakāra mahadvā ayam abhūdyo 'bhyaṣeci yadvai māyaṃ nāvadṛṇīyād iti bṛhaspatirha pṛthivyai bibhayāṃcakāra yadvai meyaṃ nāvadhūnvīteti tad anayaivaitanmitradheyam akuruta na hi mātā putraṃ hinasti na putro mātaram
- 19
बृहस्पतिसवो वा एष यद्वाजपेयम्
पृथिव्य् उ हैतस्माद्बिभेति महद्वा अयम् अभूद्यो ऽभ्यषेचि यद्वै मायं नावदृणीयाद् इत्य् एष उ हास्यै बिभेति यद्वै मेयं नावधून्वीतेति तद् अनयैवैतन्मित्रधेयं कुरुते न हि माता पुत्रं हिनस्ति न पुत्रो मातरम्
bṛhaspatisavo vā eṣa yadvājapeyam
pṛthivy u haitasmādbibheti mahadvā ayam abhūdyo 'bhyaṣeci yadvai māyaṃ nāvadṛṇīyād ity eṣa u hāsyai bibheti yadvai meyaṃ nāvadhūnvīteti tad anayaivaitanmitradheyaṃ kurute na hi mātā putraṃ hinasti na putro mātaram
- 20
अथ हिरण्यम् अभ्यवरोहति
अमृतम् आयुर्हिरण्यं तद् अमृत आयुषि प्रतितिष्ठति
atha hiraṇyam abhyavarohati
amṛtam āyurhiraṇyaṃ tad amṛta āyuṣi pratitiṣṭhati
- 21
अथाजर्षभस्याजिनम् उपस्तृणाति
तदुपरिष्टाद्रुक्मं निदधाति तम् अभ्यवरोहतीमां वैव
athājarṣabhasyājinam upastṛṇāti
tadupariṣṭādrukmaṃ nidadhāti tam abhyavarohatīmāṃ vaiva
- 22
अथास्मा आसन्दीम् आहरन्ति
उपरिसद्यं वा एष जयति यो जयत्य् अन्तरिक्षसद्यं तद् एनम् उपर्यासीनम् अधस्ताद् इमाः प्रजा उपासते तस्माद् अस्मा आसन्दीमाहरन्ति
athāsmā āsandīm āharanti
uparisadyaṃ vā eṣa jayati yo jayaty antarikṣasadyaṃ tad enam uparyāsīnam adhastād imāḥ prajā upāsate tasmād asmā āsandīmāharanti
- 23
औदुम्बरी भवति
अन्नं वा ऊर्ग् उदुम्बर ऊर्जो ऽन्नाद्यस्यावरुद्ध्यै तस्माद् औदुम्बरी भवति ताम् अग्रेण हविर्धाने जघनेनाहवनीयं निदधाति
audumbarī bhavati
annaṃ vā ūrg udumbara ūrjo 'nnādyasyāvaruddhyai tasmād audumbarī bhavati tām agreṇa havirdhāne jaghanenāhavanīyaṃ nidadhāti
- 24
अथाजर्षभस्याजिनम् आस्तृणाति
प्रजापतिर्वा एष यद् अजर्षभ एता वै प्रजापतेः प्रत्यक्षतमां यद् अजास्तस्माद् एतास्त्रिः संवत्सरस्य विजायमाना द्वौ त्रीनिति जनयन्ति तत्प्रजापतिम् एवैतत्करोति तस्माद् अजर्षभस्याजिनम् आस्तृणाति
athājarṣabhasyājinam āstṛṇāti
prajāpatirvā eṣa yad ajarṣabha etā vai prajāpateḥ pratyakṣatamāṃ yad ajāstasmād etāstriḥ saṃvatsarasya vijāyamānā dvau trīniti janayanti tatprajāpatim evaitatkaroti tasmād ajarṣabhasyājinam āstṛṇāti
- 25
स आस्तृणाति
इयं ते राडिति राज्यम् एवास्मिन्न् एतद्दधात्य् अथैनम् आसादयति यन्तासि यमन इति यन्तारमेवैनम् एतद्यमनमासाम्प्रजानां करोति ध्रुवो ऽसि धरुण इति ध्रुवम् एवैनम् एतद्धरुणम् अस्मिंल्लोके करोति कृष्यै त्वा क्षेमाय त्वा रय्यै त्वा पोषाय त्वेति साधवे त्वेत्य् एवैतद् आह
sa āstṛṇāti
iyaṃ te rāḍiti rājyam evāsminn etaddadhāty athainam āsādayati yantāsi yamana iti yantāramevainam etadyamanamāsāmprajānāṃ karoti dhruvo 'si dharuṇa iti dhruvam evainam etaddharuṇam asmiṃlloke karoti kṛṣyai tvā kṣemāya tvā rayyai tvā poṣāya tveti sādhave tvety evaitad āha

