20 shlokas
- 1
वैश्वदेवेन यजते
वैश्वदेवेन वै प्रजापतिर्भूमानम्प्रजाः ससृजे भूमानम्प्रजाः सृष्ट्वा सूया इति तथो एवैष एतद्वैश्वदेवेनैव भूमानम्प्रजाः सृजते भूमानम्प्रजाः सृष्ट्वा सूया इति
vaiśvadevena yajate
vaiśvadevena vai prajāpatirbhūmānamprajāḥ sasṛje bhūmānamprajāḥ sṛṣṭvā sūyā iti tatho evaiṣa etadvaiśvadevenaiva bhūmānamprajāḥ sṛjate bhūmānamprajāḥ sṛṣṭvā sūyā iti
- 2
अथ वरुणप्रघासैर्यजते
वरुणप्रघासैर्वै प्रजापतिः प्रजा वरुणपाशात्प्रामुञ्चत्ता अस्यानमीवा अकिल्विषाः प्रजा प्राजायन्तानमीवा अकिल्विषाः प्रजा अभिसूया इति तथो एवैष एतद्वरुणप्रघासैर् एव प्रजा वरुणपाशात्प्रमुञ्चति ता अस्यानमीवा अकिल्विषाः प्रजाः प्रजायन्ते ऽनमीवा अकिल्विषाः प्रजा अभिसूया इति
atha varuṇapraghāsairyajate
varuṇapraghāsairvai prajāpatiḥ prajā varuṇapāśātprāmuñcattā asyānamīvā akilviṣāḥ prajā prājāyantānamīvā akilviṣāḥ prajā abhisūyā iti tatho evaiṣa etadvaruṇapraghāsair eva prajā varuṇapāśātpramuñcati tā asyānamīvā akilviṣāḥ prajāḥ prajāyante 'namīvā akilviṣāḥ prajā abhisūyā iti
- 3
अथ साकमेधैर्यजते
साकमेधैर्वै देवा वृत्रम् अघ्नंस्तैर्व् एव व्यजयन्त येयमेषां विजितिस्तां तथो एवैष एतैः पाप्मानं द्विषन्तम्भ्रातृव्यं हन्ति तथो एव विजयते विजिते ऽभये ऽनाष्ट्रे सूया इति
atha sākamedhairyajate
sākamedhairvai devā vṛtram aghnaṃstairv eva vyajayanta yeyameṣāṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etaiḥ pāpmānaṃ dviṣantambhrātṛvyaṃ hanti tatho eva vijayate vijite 'bhaye 'nāṣṭre sūyā iti
- 4
अथ शुनासीर्येण यजते
उभौ रसौ परिगृह्य सूया इत्यथ पञ्चवातीयं स पञ्चधाहवनीयं व्युह्य स्रुवेणोपघातं जुहोति
atha śunāsīryeṇa yajate
ubhau rasau parigṛhya sūyā ityatha pañcavātīyaṃ sa pañcadhāhavanīyaṃ vyuhya sruveṇopaghātaṃ juhoti
- 5
स पूर्वार्ध्ये जुहोति
अग्निनेत्रेभ्यो देवेभ्यः पुरःसद्भ्यः स्वाहेत्यथ दक्षिणार्ध्ये जुहोति यमनेत्रेभ्यो देवेभ्यो दक्षिणासद्भ्यः स्वाहेत्य् अथ पश्चार्ध्ये जुहोति विश्वदेवनेत्रेभ्यो देवेभ्यः पश्चात्सद्भ्यः स्वाहेत्य् अथोत्तरार्ध्ये जुहोति मित्रावरुणनेत्रेभ्यो वा मरुन्नेत्रेभ्यो वा देवेभ्य उत्तरासद्भ्यः स्वाहेत्यथ मध्ये जुहोति सोमनेत्रेभ्यो देवेभ्य उपरिसद्भ्यो दुवस्वद्भ्यः स्वाहेति
sa pūrvārdhye juhoti
agninetrebhyo devebhyaḥ puraḥsadbhyaḥ svāhetyatha dakṣiṇārdhye juhoti yamanetrebhyo devebhyo dakṣiṇāsadbhyaḥ svāhety atha paścārdhye juhoti viśvadevanetrebhyo devebhyaḥ paścātsadbhyaḥ svāhety athottarārdhye juhoti mitrāvaruṇanetrebhyo vā marunnetrebhyo vā devebhya uttarāsadbhyaḥ svāhetyatha madhye juhoti somanetrebhyo devebhya uparisadbhyo duvasvadbhyaḥ svāheti
- 6
अथ सार्धं समुह्य जुहोति
ये देवा अग्निनेत्राः पुरःसदस्तेभ्यः स्वाहा ये देवा यमनेत्रा दक्षिणासदस्तेभ्यः स्वाहा ये देवा विश्वदेवनेत्राः पश्चात्सदस्तेभ्यः स्वाहा ये देवा मित्रावरुणनेत्रा वा मरुन्नेत्रा वोत्तरासदस्तेभ्यः स्वाहा ये देवाः सोमनेत्रा उपरिसदो दुवस्वन्तस्तेभ्यः स्वाहेति तद्यद् एवं जुहोति
atha sārdhaṃ samuhya juhoti
ye devā agninetrāḥ puraḥsadastebhyaḥ svāhā ye devā yamanetrā dakṣiṇāsadastebhyaḥ svāhā ye devā viśvadevanetrāḥ paścātsadastebhyaḥ svāhā ye devā mitrāvaruṇanetrā vā marunnetrā vottarāsadastebhyaḥ svāhā ye devāḥ somanetrā uparisado duvasvantastebhyaḥ svāheti tadyad evaṃ juhoti
- 7
यत्र वै देवाः
साकमेधैर्व्यजयन्त येयमेषां विजितिस्तां तद्धोचुर् उत्पिबन्ते वा इमानि दिक्षु नाष्ट्रा रक्षांसि हन्तैभ्यो वज्रम्प्रहरामेति वज्रो वा आज्यं त एतेन वज्रेणाज्येन दिक्षु नाष्ट्रा रक्षांस्यवाघ्नंस्ते व्यजयन्त येयमेषां विजितिस्तां तथो एवैष एतेन वज्रेणाज्येन दिक्षु नाष्ट्रा रक्षांस्य् अवहन्ति तथो एव विजयते विजिते ऽभये ऽनाष्ट्रे सूया इति
yatra vai devāḥ
sākamedhairvyajayanta yeyameṣāṃ vijitistāṃ taddhocur utpibante vā imāni dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsi hantaibhyo vajrampraharāmeti vajro vā ājyaṃ ta etena vajreṇājyena dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyavāghnaṃste vyajayanta yeyameṣāṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etena vajreṇājyena dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsy avahanti tatho eva vijayate vijite 'bhaye 'nāṣṭre sūyā iti
- 8
अथ यद् एता अपराः पञ्चाहुतीर्जुहोति
क्षण्वन्ति वा एतद् अग्नेर्विवृहन्ति यत्पञ्चधाहवनीयं व्यूहन्ति तद् एवास्यैतेन संदधाति तस्मादेता अपराः पञ्चाहुतीर्जुहोति
atha yad etā aparāḥ pañcāhutīrjuhoti
kṣaṇvanti vā etad agnervivṛhanti yatpañcadhāhavanīyaṃ vyūhanti tad evāsyaitena saṃdadhāti tasmādetā aparāḥ pañcāhutīrjuhoti
- 9
तस्य प्रष्टिवाहनो ऽश्वरथो दक्षिणा
त्रयो ऽश्वा द्वौ सव्यष्ठृसारथी ते पञ्च प्राणा यो वै प्राणः स वातस्तद्यद् एतस्य कर्मण एषा दक्षिणा तस्मात्पञ्चवातीयं नाम
tasya praṣṭivāhano 'śvaratho dakṣiṇā
trayo 'śvā dvau savyaṣṭhṛsārathī te pañca prāṇā yo vai prāṇaḥ sa vātastadyad etasya karmaṇa eṣā dakṣiṇā tasmātpañcavātīyaṃ nāma
- 10
स हैतेनापि भिषज्येत्
अयं वै प्राणो यो ऽयम्पवते यो वै प्राणः स आयुः सो ऽयम् एक इवैव पवते सो ऽयं पुरुषे ऽन्तः प्रविष्टो दशधा विहितो दश वा एता आहुतीर्जुहोति तद् अस्मिन्दश प्राणान्कृत्स्नमेव सर्वम् आयुर्दधाति स यद् इहापि गतासुर् इव भवत्य् आ हैवैनेन हरति
sa haitenāpi bhiṣajyet
ayaṃ vai prāṇo yo 'yampavate yo vai prāṇaḥ sa āyuḥ so 'yam eka ivaiva pavate so 'yaṃ puruṣe 'ntaḥ praviṣṭo daśadhā vihito daśa vā etā āhutīrjuhoti tad asmindaśa prāṇānkṛtsnameva sarvam āyurdadhāti sa yad ihāpi gatāsur iva bhavaty ā haivainena harati
- 11
अथेन्द्रतुरीयम्
आग्नेयो ऽष्टाकपालः पुरोडाशो भवति वारुणो यवमयश्चरू रौद्रो गावेधुकश्चरुर् अनडुह्यै वहलाया ऐन्द्रं दधि तेनेन्द्रतुरीयेण यजत इन्द्राग्नी उ हैवैतत्समूदाते उत्पिबन्ते वा इमानि दिक्षु नाष्ट्रा रक्षांसि हन्तैभ्यो वज्रम्प्रहरावेति
athendraturīyam
āgneyo 'ṣṭākapālaḥ puroḍāśo bhavati vāruṇo yavamayaścarū raudro gāvedhukaścarur anaḍuhyai vahalāyā aindraṃ dadhi tenendraturīyeṇa yajata indrāgnī u haivaitatsamūdāte utpibante vā imāni dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsi hantaibhyo vajrampraharāveti
- 12
स हाग्निर् उवाच
त्रयो मम भागाः सन्त्व् एकस्तवेति तथेति तावेतेन हविषा दिक्षु नाष्ट्रा रक्षांस्य् अवाहतां तौ व्यजयेतां यैनयोर् इयं विजितिस्तां तथो एवैष एतेन हविषा दिक्षु नाष्ट्रा रक्षांस्यवहन्ति तथो एव विजयते विजिते ऽभये ऽनाष्ट्रे सूया इति
sa hāgnir uvāca
trayo mama bhāgāḥ santv ekastaveti tatheti tāvetena haviṣā dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsy avāhatāṃ tau vyajayetāṃ yainayor iyaṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etena haviṣā dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyavahanti tatho eva vijayate vijite 'bhaye 'nāṣṭre sūyā iti
- 13
स य एष आग्नेयो ऽष्टाकपालः पुरोडाशो भवति
सो ऽग्नेरेको भागो ऽथ यद्वारुणो यवमयश्चरुर्भवति यो वै वरुणः सो ऽग्निः सो ऽग्नेर्द्वितीयो भागो ऽथ यद्रौद्रो गावेधुकश्चरुर्भवति यो वै रुद्रः सो ऽग्निः सो ऽग्नेस्तृतीयो भागो ऽथ यद्गावेधुको भवति वास्तव्यो वा एष देवो वास्तव्या गवेधुकास्तस्माद्गावेधुको भवत्य् अथ यद् अनडुह्यै वहलाया ऐन्द्रं दधि भवति स इन्द्रस्य चतुर्थो भागो यद्वै चतुर्थं तत्तुरीयं तस्माद् इन्द्रतुरीयं नाम तस्यैषैवानडुही वहला दक्षिणा सा हि वहेनाग्नेय्य् अग्निदग्धम् इव ह्यस्यै वहम्भवत्य् अथ यत्स्त्री सती वहत्य् अधर्मेण तद् अस्यै वारुणं रूपम् अथ यद्गौस्तेन रौद्र्य् अथ यद् अस्या ऐन्द्रं दधि तेनैन्द्र्येषा हि वा एतत्सर्वं व्यश्नुते तस्मादेषैवानडुही वहला दक्षिणा
sa ya eṣa āgneyo 'ṣṭākapālaḥ puroḍāśo bhavati
so 'gnereko bhāgo 'tha yadvāruṇo yavamayaścarurbhavati yo vai varuṇaḥ so 'gniḥ so 'gnerdvitīyo bhāgo 'tha yadraudro gāvedhukaścarurbhavati yo vai rudraḥ so 'gniḥ so 'gnestṛtīyo bhāgo 'tha yadgāvedhuko bhavati vāstavyo vā eṣa devo vāstavyā gavedhukāstasmādgāvedhuko bhavaty atha yad anaḍuhyai vahalāyā aindraṃ dadhi bhavati sa indrasya caturtho bhāgo yadvai caturthaṃ tatturīyaṃ tasmād indraturīyaṃ nāma tasyaiṣaivānaḍuhī vahalā dakṣiṇā sā hi vahenāgneyy agnidagdham iva hyasyai vahambhavaty atha yatstrī satī vahaty adharmeṇa tad asyai vāruṇaṃ rūpam atha yadgaustena raudry atha yad asyā aindraṃ dadhi tenaindryeṣā hi vā etatsarvaṃ vyaśnute tasmādeṣaivānaḍuhī vahalā dakṣiṇā
- 14
अथापामार्गहोमं जुहोति
अपामार्गैर्वै देवा दिक्षु नाष्ट्रा रक्षांस्यपामृजत ते व्यजयन्त येयमेषां विजितिस्तां तथो एवैष एतद् अपामार्गैर् एव दिक्षु नाष्ट्रा रक्षांस्यपमृष्टे तथो एव विजयते विजिते ऽभये ऽनाष्ट्रे सूया इति
athāpāmārgahomaṃ juhoti
apāmārgairvai devā dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyapāmṛjata te vyajayanta yeyameṣāṃ vijitistāṃ tatho evaiṣa etad apāmārgair eva dikṣu nāṣṭrā rakṣāṃsyapamṛṣṭe tatho eva vijayate vijite 'bhaye 'nāṣṭre sūyā iti
- 15
स पालाशे वा स्रुवे वैकङ्कते वा
अपामार्गतण्डुलान् आदत्ते ऽन्वाहार्यपचनाद् उल्मुकम् आददते तेन प्राञ्चो वोदञ्चो वा यन्ति तद् अग्निं समाधाय जुहोति
sa pālāśe vā sruve vaikaṅkate vā
apāmārgataṇḍulān ādatte 'nvāhāryapacanād ulmukam ādadate tena prāñco vodañco vā yanti tad agniṃ samādhāya juhoti
- 16
स उल्मुकम् आदत्ते
अग्ने सहस्व पृतना इति युधो वै पृतना युधः सहस्वेत्य् एवैतद् आहाभिमातीर् अपास्येति सपत्नो वा अभिमातिः सपत्नम् अपजहीत्य् एवैतद् आह दुष्टरस्तरन्नरातीर् इति दुस्तरो ह्येष रक्षोभिर्नाष्ट्राभिस्तरन्नरातीर् इति सर्वं ह्येष पाप्मानं तरति तस्माद् आह तरन्नरातीरिति वर्चो धा यज्ञवाहसीति साधु यजमाने दधदित्य् एवैतद् आह
sa ulmukam ādatte
agne sahasva pṛtanā iti yudho vai pṛtanā yudhaḥ sahasvety evaitad āhābhimātīr apāsyeti sapatno vā abhimātiḥ sapatnam apajahīty evaitad āha duṣṭarastarannarātīr iti dustaro hyeṣa rakṣobhirnāṣṭrābhistarannarātīr iti sarvaṃ hyeṣa pāpmānaṃ tarati tasmād āha tarannarātīriti varco dhā yajñavāhasīti sādhu yajamāne dadhadity evaitad āha
- 17
तद् अग्निं समाधाय जुहोति
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्याम्पूष्णो हस्ताभ्याम् उपांशोर्वीर्येण जुहोमीति यज्ञमुखं वा उपांशुर्यज्ञमुखेनैवैतन्नाष्ट्रा रक्षांसि हन्ति हतं रक्षः स्वाहेति तन्नाष्ट्रा रक्षांसि हन्ति
tad agniṃ samādhāya juhoti
devasya tvā savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyāmpūṣṇo hastābhyām upāṃśorvīryeṇa juhomīti yajñamukhaṃ vā upāṃśuryajñamukhenaivaitannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti hataṃ rakṣaḥ svāheti tannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti
- 18
स यदि पालाशः स्रुवो भवति
ब्रह्म वै पलाशो ब्रह्मणैवैतन्नाष्ट्रा रक्षांसि हन्ति यद्य् उ वैकङ्कतो वज्रो वै विकङ्कतो वज्रेणैवैतन्नाष्ट्रा रक्षांसि हन्ति रक्षसां त्वा वधायेति तन्नाष्ट्रा रक्षांसि हन्ति
sa yadi pālāśaḥ sruvo bhavati
brahma vai palāśo brahmaṇaivaitannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti yady u vaikaṅkato vajro vai vikaṅkato vajreṇaivaitannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti rakṣasāṃ tvā vadhāyeti tannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti
- 19
स यदि प्राङित्वा जुहोति
प्राञ्चं स्रुवम् अस्यति यद्य् उदङ्ङ् इत्वा जुहोत्य् उदञ्चं स्रुवम् अस्यत्य् अवधिष्म रक्ष इति तन्नाष्ट्रा रक्षांसि हन्ति
sa yadi prāṅitvā juhoti
prāñcaṃ sruvam asyati yady udaṅṅ itvā juhoty udañcaṃ sruvam asyaty avadhiṣma rakṣa iti tannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti
- 20
अथाप्रतीक्षम्पुनर् आयन्ति
स हैतेनापि प्रतिसरं कुर्वीत स यस्यां ततो दिशि भवति तत्प्रतीत्य जुहोति प्रतीचीनफलो वा अपामार्गः स यो हास्मै तत्र किंचित्करोति तमेव तत्प्रत्यग्धूर्वति तस्य नामादिशेद् अवधिष्मामुम् असौ हत इति तन्नाष्ट्रा रक्षांसि हन्ति
athāpratīkṣampunar āyanti
sa haitenāpi pratisaraṃ kurvīta sa yasyāṃ tato diśi bhavati tatpratītya juhoti pratīcīnaphalo vā apāmārgaḥ sa yo hāsmai tatra kiṃcitkaroti tameva tatpratyagdhūrvati tasya nāmādiśed avadhiṣmāmum asau hata iti tannāṣṭrā rakṣāṃsi hanti

