24 shlokas
- 1
त्रया वै देवा वसवो रुद्रा आदित्याः
तेषां विभक्तानि सवनानि
वसूनाम् एव प्रातःसवनम्
रुद्राणाम्माध्यन्दिनं सवनम्
आदित्यानां तृतीयसवनम्
तद्वा अमिश्रम् एव वसूनाम्प्रातःसवनम्
अमिश्रं रुद्राणाम्माध्यन्दिनं सवनम्
मिश्रम् आदित्यानां तृतीयसवनम्
trayā vai devā vasavo rudrā ādityāḥ
teṣāṃ vibhaktāni savanāni
vasūnām eva prātaḥsavanam
rudrāṇāmmādhyandinaṃ savanam
ādityānāṃ tṛtīyasavanam
tadvā amiśram eva vasūnāmprātaḥsavanam
amiśraṃ rudrāṇāmmādhyandinaṃ savanam
miśram ādityānāṃ tṛtīyasavanam
- 2
ते हादित्या ऊचुर्यथेदम् अमिश्रं वसूनां प्रातःसवनम् अमिश्रं रुद्राणाम्माध्यन्दिनं सवनम् एवं न इमम्पुरा मिश्राद्ग्रहं जुहुथेति
तथेति देवा अब्रुवन्
ते संस्थित एव माध्यन्दिने सवने पुरा तृतीयसवनाद् एतम् अजुहवुः
स एषो ऽप्य् एतर्हि तथैव ग्रहो हूयते संस्थित एव माध्यन्दिने सवने पुरा तृतीयसवनात्
te hādityā ūcuryathedam amiśraṃ vasūnāṃ prātaḥsavanam amiśraṃ rudrāṇāmmādhyandinaṃ savanam evaṃ na imampurā miśrādgrahaṃ juhutheti
tatheti devā abruvan
te saṃsthita eva mādhyandine savane purā tṛtīyasavanād etam ajuhavuḥ
sa eṣo 'py etarhi tathaiva graho hūyate saṃsthita eva mādhyandine savane purā tṛtīyasavanāt
- 3
ते हादित्या ऊचुर्नेव वा इतरस्मिन्त्सवने स्मो नेवेतरस्मिन्
यद्वै नो रक्षांसि न हिंस्युर् इति
te hādityā ūcurneva vā itarasmintsavane smo nevetarasmin
yadvai no rakṣāṃsi na hiṃsyur iti
- 4
ते ह द्विदेवत्यान् ऊचू रक्षोभ्यो वै बिभीमः
हन्त युष्मान्प्रविशामेति
te ha dvidevatyān ūcū rakṣobhyo vai bibhīmaḥ
hanta yuṣmānpraviśāmeti
- 5
ते ह द्विदेवत्या ऊचुः किम् अस्माकं ततः स्याद् इति
अस्माभिर् अनुवषट्कृता भविष्यथेत्य् उ हादित्या ऊचुः
तथेति
ते द्विदेवत्यान्प्राविशन्
te ha dvidevatyā ūcuḥ kim asmākaṃ tataḥ syād iti
asmābhir anuvaṣaṭkṛtā bhaviṣyathety u hādityā ūcuḥ
tatheti
te dvidevatyānprāviśan
- 6
स यत्र प्रातःसवने द्विदेवत्यैः प्रचरति तत्प्रतिप्रस्थातादित्यपात्रेण द्रोणकलशात्प्रतिनिगृह्णीत उपयामगृहीतो ऽसीत्य् एतावता
अध्वर्युर् एवाश्रावयति
अध्वर्योर् अनु होमं जुहोति प्रतिप्रस्थाता
आदित्येभ्यस्त्वेति संस्रवम् अवनयत्य् एतावता
एवम् एव सर्वेषु
sa yatra prātaḥsavane dvidevatyaiḥ pracarati tatpratiprasthātādityapātreṇa droṇakalaśātpratinigṛhṇīta upayāmagṛhīto 'sīty etāvatā
adhvaryur evāśrāvayati
adhvaryor anu homaṃ juhoti pratiprasthātā
ādityebhyastveti saṃsravam avanayaty etāvatā
evam eva sarveṣu
- 7
तद्यत्प्रतिप्रस्थाता प्रतिनिगृह्णीते
द्विदेवत्यान्वै प्राविशन्
अस्माभिर् अनुवषट्कृता भविष्यथेत्य् उ हादित्या ऊचुः
यां वा अमूं द्वितीयाम् आहुतिं जुहोति स्विष्टकृते वै तां जुहोति
स्विष्टकृतो वा एते ऽनुवषट्क्रियन्ते
तथो हास्यैते ऽनुवषट्कृता इष्टस्विष्टकृतो भवन्ति
उत्तरार्धे जुहोति
एषा ह्य् एतस्य देवस्य दिक्
तस्माद् उत्तरार्धे जुहोति
tadyatpratiprasthātā pratinigṛhṇīte
dvidevatyānvai prāviśan
asmābhir anuvaṣaṭkṛtā bhaviṣyathety u hādityā ūcuḥ
yāṃ vā amūṃ dvitīyām āhutiṃ juhoti sviṣṭakṛte vai tāṃ juhoti
sviṣṭakṛto vā ete 'nuvaṣaṭkriyante
tatho hāsyaite 'nuvaṣaṭkṛtā iṣṭasviṣṭakṛto bhavanti
uttarārdhe juhoti
eṣā hy etasya devasya dik
tasmād uttarārdhe juhoti
- 8
यद्व् एव प्रतिप्रस्थाता प्रतिनिगृह्णीते
द्विदेवत्यान्वै प्राविशन्
स यान् एव प्राविशंस्तेभ्य एवैतन्निर्मिमीते
अथापिदधाति
रक्षोभ्यो ह्य् अबिभयुः
विष्ण उरुगायैष ते सोमस्तं रक्षस्व मा त्वा दभन्न् इति
यज्ञो वै विष्णुः
तद्यज्ञायैवैतत्परिददाति गुप्त्यै
अथाह संस्थित एव माध्यन्दिने सवने पुरा तृतीयसवनाद् एहि यजमानेति
yadv eva pratiprasthātā pratinigṛhṇīte
dvidevatyānvai prāviśan
sa yān eva prāviśaṃstebhya evaitannirmimīte
athāpidadhāti
rakṣobhyo hy abibhayuḥ
viṣṇa urugāyaiṣa te somastaṃ rakṣasva mā tvā dabhann iti
yajño vai viṣṇuḥ
tadyajñāyaivaitatparidadāti guptyai
athāha saṃsthita eva mādhyandine savane purā tṛtīyasavanād ehi yajamāneti
- 9
सम्प्रपद्यन्ते ऽध्वर्युश्च यजमानश्चाग्नीध्रश्च प्रतिप्रस्थाता चोन्नेताथ यो ऽन्यः परिचरो भवति
उभे द्वारे अपिदधति
रक्षोभ्यो ह्य् अबिभयुः
अथाध्वर्युर् आदित्यस्थालीं चादित्यपात्रं चादत्ते
स उपर्युपरि पूतभृतं विगृह्णाति नेद्व्यवश्चोतद् इति
samprapadyante 'dhvaryuśca yajamānaścāgnīdhraśca pratiprasthātā connetātha yo 'nyaḥ paricaro bhavati
ubhe dvāre apidadhati
rakṣobhyo hy abibhayuḥ
athādhvaryur ādityasthālīṃ cādityapātraṃ cādatte
sa uparyupari pūtabhṛtaṃ vigṛhṇāti nedvyavaścotad iti
- 10
अथ गृह्णाति कदा चन स्तरीर् असि नेन्द्र सश्चसि दाशुषे उपोपेन्नु मघवन्भूय इन्नु ते दानं देवस्य पृच्यत आदित्येभ्यस्त्वेति
atha gṛhṇāti kadā cana starīr asi nendra saścasi dāśuṣe upopennu maghavanbhūya innu te dānaṃ devasya pṛcyata ādityebhyastveti
- 11
तं वै नोपयामेन गृह्णीयात्
अग्रे ह्य् एवैष उपयामेन गृहीतो भवति
अजामितायै
जामि ह कुर्याद्यद् एनम् अत्राप्य् उपयामेन गृह्णीयात्
taṃ vai nopayāmena gṛhṇīyāt
agre hy evaiṣa upayāmena gṛhīto bhavati
ajāmitāyai
jāmi ha kuryādyad enam atrāpy upayāmena gṛhṇīyāt
- 12
अथापगृह्य पुनर् आनयति कदा चन प्रयुच्छस्य् उभे निपासि जन्मनी तुरीयादित्य सवनं त इन्द्रियम् आतस्थाव् अमृतं दिव्य् आदित्येभ्यस्त्वेति
athāpagṛhya punar ānayati kadā cana prayucchasy ubhe nipāsi janmanī turīyāditya savanaṃ ta indriyam ātasthāv amṛtaṃ divy ādityebhyastveti
- 13
अथ दधि गृह्णाति
आदित्यानां वै तृतीयसवनम्
आदित्यान्वा अनु पशवः
तत्पशुष्व् एवैतत्पयो दधाति
तद् इदम्पशुषु पयो हितम्मध्यत इव गृह्णीयाद् इत्य् आहुः
मध्यत इव हीदम्पशूनाम्पय इति
पश्चाद् इव त्व् एव गृह्णीयात्
पश्चाद् इव हीदम्पशूनाम्पयः
atha dadhi gṛhṇāti
ādityānāṃ vai tṛtīyasavanam
ādityānvā anu paśavaḥ
tatpaśuṣv evaitatpayo dadhāti
tad idampaśuṣu payo hitammadhyata iva gṛhṇīyād ity āhuḥ
madhyata iva hīdampaśūnāmpaya iti
paścād iva tv eva gṛhṇīyāt
paścād iva hīdampaśūnāmpayaḥ
- 14
यद्व् एव दधि गृह्णाति
हुतोच्छिष्टा वा एते संस्रवा भवन्ति नालम् आहुत्यै
तान् एवैतत्पुनर् आप्याययति
तथालम् आहुत्यै भवन्ति
तस्माद्दधि गृह्णाति
yadv eva dadhi gṛhṇāti
hutocchiṣṭā vā ete saṃsravā bhavanti nālam āhutyai
tān evaitatpunar āpyāyayati
tathālam āhutyai bhavanti
tasmāddadhi gṛhṇāti
- 15
स गृह्णाति यज्ञो देवानाम्प्रत्येति सुम्नम् आदित्यासो भवता मृडयन्तः आ वो ऽर्वाची सुमतिर्ववृत्याद् अंहोश्चिद्या वरिवोवित्तरासद् आदित्येभ्यस्त्वेति
sa gṛhṇāti yajño devānāmpratyeti sumnam ādityāso bhavatā mṛḍayantaḥ ā vo 'rvācī sumatirvavṛtyād aṃhościdyā varivovittarāsad ādityebhyastveti
- 16
तम् उपांशुसवनेन मेक्षयति
विवस्वान्वा एष आदित्यो निदानेन यद् उपांशुसवनः
आदित्यग्रहो वा एष भवति
तद् एनं स्व एव भागे प्रीणाति
tam upāṃśusavanena mekṣayati
vivasvānvā eṣa ādityo nidānena yad upāṃśusavanaḥ
ādityagraho vā eṣa bhavati
tad enaṃ sva eva bhāge prīṇāti
- 17
तं न दशाभिर्न पवित्रेणोपस्पृशति
एते वै शुक्रवती रसवती सवने यत्प्रातःसवनं च माध्यन्दिनं च सवनम्
अथैतन्निर्धीतशुक्रं यत्तृतीयसवनम्
स यन्न दशाभिर्न पवित्रेणोपस्पृशति तेनो हास्यैतच्छुक्रवद्रसवत्तृतीयसवनम्भवति
तस्मान्न दशाभिर्न पवित्रेणोपस्पृशति
taṃ na daśābhirna pavitreṇopaspṛśati
ete vai śukravatī rasavatī savane yatprātaḥsavanaṃ ca mādhyandinaṃ ca savanam
athaitannirdhītaśukraṃ yattṛtīyasavanam
sa yanna daśābhirna pavitreṇopaspṛśati teno hāsyaitacchukravadrasavattṛtīyasavanambhavati
tasmānna daśābhirna pavitreṇopaspṛśati
- 18
स मेक्षयति विवस्वन्न् आदित्यैष ते सोमपीथस्तस्मिन्मत्स्वेति
अथोन्नेत्र उपांशुसवनम्प्रयच्छति
अथाहोन्नेतारम् आसृज ग्राव्ण इति
तान् आधवनीये वासृजति चमसे वा
sa mekṣayati vivasvann ādityaiṣa te somapīthastasminmatsveti
athonnetra upāṃśusavanamprayacchati
athāhonnetāram āsṛja grāvṇa iti
tān ādhavanīye vāsṛjati camase vā
- 19
राजानम् उन्नीय
आदित्यानां वै तृतीयसवनम्
आदित्यान्वा अनु ग्रावाणः
तद् एनान्त्स्व एव भागे प्रीणाति
अपोर्णुवन्ति द्वारे
rājānam unnīya
ādityānāṃ vai tṛtīyasavanam
ādityānvā anu grāvāṇaḥ
tad enāntsva eva bhāge prīṇāti
aporṇuvanti dvāre
- 20
अथापिधायोपनिष्क्रामति
रक्षोभ्यो ह्य् अबिभयुः
अथाहादित्येभ्यो ऽनुब्रूहीति
अत्र संपश्येद्यदि कामयेत
आश्राव्य त्व् एव संपश्येद् आदित्येभ्यः प्रेष्य प्रियेभ्यः प्रियधामभ्यः प्रियव्रतेभ्यो महस्वसरस्य पतिभ्य उरोर् अन्तरिक्षस्याध्यक्षेभ्य इति
वषट्कृते जुहोति
नानुवषट्करोति नेत्पशून् अग्नौ प्रवृणजानीति
प्रयच्छति प्रतिप्रस्थात्रे संस्रवौ
athāpidhāyopaniṣkrāmati
rakṣobhyo hy abibhayuḥ
athāhādityebhyo 'nubrūhīti
atra saṃpaśyedyadi kāmayeta
āśrāvya tv eva saṃpaśyed ādityebhyaḥ preṣya priyebhyaḥ priyadhāmabhyaḥ priyavratebhyo mahasvasarasya patibhya uror antarikṣasyādhyakṣebhya iti
vaṣaṭkṛte juhoti
nānuvaṣaṭkaroti netpaśūn agnau pravṛṇajānīti
prayacchati pratiprasthātre saṃsravau
- 21
अथ पुनः प्रपद्याग्रयणम् आदत्ते
उदीचीनदशम्पवित्रं वितन्वन्ति
प्रस्कन्दयत्य् अध्वर्युर् आग्रयणस्य
प्रतिप्रस्थाता सम्प्रगृह्णाति संस्रवौ
आनयत्य् उन्नेता चमसेन वोदञ्चनेन वा
atha punaḥ prapadyāgrayaṇam ādatte
udīcīnadaśampavitraṃ vitanvanti
praskandayaty adhvaryur āgrayaṇasya
pratiprasthātā sampragṛhṇāti saṃsravau
ānayaty unnetā camasena vodañcanena vā
- 22
तं चतसृणां धाराणाम् आग्रयणं गृह्णाति
आदित्यानां वै तृतीयसवनम्
आदित्यान्वा अनु गावः
तस्माद् इदं गवां चतुर्धाविहितं पयः
तस्माच्चतसृणां धाराणाम् आग्रयणं गृह्णाति
taṃ catasṛṇāṃ dhārāṇām āgrayaṇaṃ gṛhṇāti
ādityānāṃ vai tṛtīyasavanam
ādityānvā anu gāvaḥ
tasmād idaṃ gavāṃ caturdhāvihitaṃ payaḥ
tasmāccatasṛṇāṃ dhārāṇām āgrayaṇaṃ gṛhṇāti
- 23
तद्यत्प्रतिप्रस्थाता संस्रवौ सम्प्रगृह्णाति
आदित्यग्रहो वा एष भवति
न वा आदित्यग्रहस्यानुवषट्करोति
एतस्माद्वै सावित्रं ग्रहं ग्रहीष्यन्भवति
तद् अस्य सावित्रेणैवानुवषट्कृतो भवति
tadyatpratiprasthātā saṃsravau sampragṛhṇāti
ādityagraho vā eṣa bhavati
na vā ādityagrahasyānuvaṣaṭkaroti
etasmādvai sāvitraṃ grahaṃ grahīṣyanbhavati
tad asya sāvitreṇaivānuvaṣaṭkṛto bhavati
- 24
यद्व् एव प्रतिप्रस्थाता संस्रवौ सम्प्रगृह्णाति
पुरा वा एभ्य एतन्मिश्राद्ग्रहम् अहौषुः पुरा तृतीयसवनात्
तृतीयसवनाय वा एष ग्रहो गृह्यते
तद् आदित्यास्तृतीयसवनम् अपियन्ति
तथा न बहिर्धा यज्ञाद्भवन्ति
तस्मात्प्रतिप्रस्थाता संस्रवौ सम्प्रगृह्णाति
yadv eva pratiprasthātā saṃsravau sampragṛhṇāti
purā vā ebhya etanmiśrādgraham ahauṣuḥ purā tṛtīyasavanāt
tṛtīyasavanāya vā eṣa graho gṛhyate
tad ādityāstṛtīyasavanam apiyanti
tathā na bahirdhā yajñādbhavanti
tasmātpratiprasthātā saṃsravau sampragṛhṇāti

