13 shlokas
- 1
गृणाति ह वा एतद्धोता यच्छंसति
तस्मा एतद्गृणते प्रत्य् एवाध्वर्युर् आगृणाति
तस्मात्प्रतिगरो नाम
gṛṇāti ha vā etaddhotā yacchaṃsati
tasmā etadgṛṇate praty evādhvaryur āgṛṇāti
tasmātpratigaro nāma
- 2
तं वै प्राञ्चम् आसीनम् आह्वयते
सर्वे वा अन्य उद्गातुः प्राञ्च आर्त्विज्यं कुर्वन्ति
तथो हास्यैतत्प्राग् एवार्त्विज्यं कृतम्भवति
taṃ vai prāñcam āsīnam āhvayate
sarve vā anya udgātuḥ prāñca ārtvijyaṃ kurvanti
tatho hāsyaitatprāg evārtvijyaṃ kṛtambhavati
- 3
प्रजापतिर्वा उद्गाता
योषर्ग्घोता
स एतत्प्रजापतिर् उद्गाता योषायाम् ऋचि होतरि रेतः सिञ्चति यत्स्तुते
तद्धोता शस्त्रेण प्रजनयति तच्छ्यति यथायम्पुरुषः शितः
तद्यद् एनच्छ्यति तस्माच्छस्त्रं नाम
prajāpatirvā udgātā
yoṣargghotā
sa etatprajāpatir udgātā yoṣāyām ṛci hotari retaḥ siñcati yatstute
taddhotā śastreṇa prajanayati tacchyati yathāyampuruṣaḥ śitaḥ
tadyad enacchyati tasmācchastraṃ nāma
- 4
तद् उपपल्यय्य प्रतिगृणाति
इदम् एवैतद्रेतः सिक्तम् उपनिमदति
अथ यत्पराङ्तिष्ठन्प्रतिगृणीयात्पराग् उ हैवैतद्रेतः सिक्तम्प्रणश्येत्
तन्न प्रजायेत
सम्यञ्चा उ चैवैतद्भूत्वैतद्रेतः सिक्तम्प्रजनयतः
tad upapalyayya pratigṛṇāti
idam evaitadretaḥ siktam upanimadati
atha yatparāṅtiṣṭhanpratigṛṇīyātparāg u haivaitadretaḥ siktampraṇaśyet
tanna prajāyeta
samyañcā u caivaitadbhūtvaitadretaḥ siktamprajanayataḥ
- 5
यातयामानि वै देवैश्छन्दांसि
छन्दोभिर्हि देवाः स्वर्गं लोकं समाश्नुवत
मदो वै प्रतिगरः
यो वा ऋचि मदो यः सामन्रसो वै स
तच्छन्दःस्व् एवैतद्रसं दधाति
अयातयामानि करोति
तैर् अयातयामैर्यज्ञं तन्वते
yātayāmāni vai devaiśchandāṃsi
chandobhirhi devāḥ svargaṃ lokaṃ samāśnuvata
mado vai pratigaraḥ
yo vā ṛci mado yaḥ sāmanraso vai sa
tacchandaḥsv evaitadrasaṃ dadhāti
ayātayāmāni karoti
tair ayātayāmairyajñaṃ tanvate
- 6
तस्माद्यद्य् अर्धर्चशः शंसेद् अर्धर्चे ऽर्धर्चे प्रतिगृणीयात्
यदि पच्छः शंसेत्पदे पदे प्रतिगृणीयात्
यत्र वै शंसन्न् अवानिति तद् असुररक्षसानि यज्ञम् अन्ववचरन्ति
तत्प्रतिगरेण संदधाति नाष्ट्राणां रक्षसाम् अनन्ववचाराय
यजमानस्यो चैवैतद्भ्रातृव्यलोकं छिनत्ति
tasmādyady ardharcaśaḥ śaṃsed ardharce 'rdharce pratigṛṇīyāt
yadi pacchaḥ śaṃsetpade pade pratigṛṇīyāt
yatra vai śaṃsann avāniti tad asurarakṣasāni yajñam anvavacaranti
tatpratigareṇa saṃdadhāti nāṣṭrāṇāṃ rakṣasām ananvavacārāya
yajamānasyo caivaitadbhrātṛvyalokaṃ chinatti
- 7
चतुरक्षराणि ह वा अग्रे छन्दांस्य् आसुः
ततो जगती सोमम् अच्छापतत्
सा त्रीण्य् अक्षराणि हित्वाजगाम
ततस्त्रिष्टुप्सोमम् अच्छापतत्
सैकम् अक्षरं हित्वाजगाम
ततो गायत्री सोमम् अच्छापतत्
सैतानि चाक्षराणि हरन्त्य् आगच्छत्सोमं च
ततो ऽष्टाक्षरा गायत्र्य् अभवत्
तस्माद् आहुर् अष्टाक्षरा गायत्रीति
caturakṣarāṇi ha vā agre chandāṃsy āsuḥ
tato jagatī somam acchāpatat
sā trīṇy akṣarāṇi hitvājagāma
tatastriṣṭupsomam acchāpatat
saikam akṣaraṃ hitvājagāma
tato gāyatrī somam acchāpatat
saitāni cākṣarāṇi haranty āgacchatsomaṃ ca
tato 'ṣṭākṣarā gāyatry abhavat
tasmād āhur aṣṭākṣarā gāyatrīti
- 8
तया प्रातःसवनम् अतन्वत
तस्माद्गायत्रं प्रातःसवनम्
तयैव माध्यन्दिनं सवनम् अतन्वत
तां ह त्रिष्टुब् उवाचोप त्वाहम् आयानि त्रिभिर् अक्षरैर् उप मा ह्वयस्व मा मा यज्ञाद् अन्तर्गा इति
तथेति ताम् उपाह्वयत
तत एकादशाक्षरा त्रिष्टुब् अभवत्
तस्माद् आहुस्त्रैष्टुभम्माध्यन्दिनं सवनम् इति
tayā prātaḥsavanam atanvata
tasmādgāyatraṃ prātaḥsavanam
tayaiva mādhyandinaṃ savanam atanvata
tāṃ ha triṣṭub uvācopa tvāham āyāni tribhir akṣarair upa mā hvayasva mā mā yajñād antargā iti
tatheti tām upāhvayata
tata ekādaśākṣarā triṣṭub abhavat
tasmād āhustraiṣṭubhammādhyandinaṃ savanam iti
- 9
तयैव तृतीयसवनम् अतन्वत
तां ह जगत्य् उवाचोप त्वाहम् आयान्य् एकेनाक्षरेणोप सा ह्वयस्व मा मा यज्ञाद् अन्तर्गा इति
तथेति ताम् उपाह्वयत
ततो द्वादशाक्षरा जगत्य् अभवत्
तस्माद् आहुर्जागतं तृतीयसवनम् इति
tayaiva tṛtīyasavanam atanvata
tāṃ ha jagaty uvācopa tvāham āyāny ekenākṣareṇopa sā hvayasva mā mā yajñād antargā iti
tatheti tām upāhvayata
tato dvādaśākṣarā jagaty abhavat
tasmād āhurjāgataṃ tṛtīyasavanam iti
- 10
तद् आहुर्गायत्राणि वै सर्वाणि सवनानि
गायत्री ह्य् एवैतद् उपसृजमानैद् इति
तस्मात्संसिद्धम्प्रातःसवने प्रतिगृणीयात्
संसिद्धा हि गायत्र्य् आगच्छत्
सकृन्मद्वन्माध्यन्दिने सवने
एकं हि साक्षरं हित्वागच्छत्
तेनैवैनाम् एतत्समर्धयति कृत्स्नां करोति
tad āhurgāyatrāṇi vai sarvāṇi savanāni
gāyatrī hy evaitad upasṛjamānaid iti
tasmātsaṃsiddhamprātaḥsavane pratigṛṇīyāt
saṃsiddhā hi gāyatry āgacchat
sakṛnmadvanmādhyandine savane
ekaṃ hi sākṣaraṃ hitvāgacchat
tenaivainām etatsamardhayati kṛtsnāṃ karoti
- 11
यत्र त्रिष्टुभः शस्यन्ते
त्रिमद्वत्तृतीयसवने
त्रीणि हि साक्षराणि हित्वागच्छत्
तैर् एवैनाम् एतत्समर्धयति कृत्स्नां करोति
yatra triṣṭubhaḥ śasyante
trimadvattṛtīyasavane
trīṇi hi sākṣarāṇi hitvāgacchat
tair evainām etatsamardhayati kṛtsnāṃ karoti
- 12
यत्र द्यावापृथिव्यं शस्यते
इमे ह वै द्यावापृथिवी इमाः प्रजा उपजीवन्ति
तद् अनयोर् एवैतद्द्यावापृथिव्यो रसं दधाति
ते रसवत्या उपजीवनीये इमाः प्रजा उपजीवन्ति
स वा ओम् इत्य् एव प्रतिगृणीयात्
तद्धि सत्यम्
तद्देवा विदुः
yatra dyāvāpṛthivyaṃ śasyate
ime ha vai dyāvāpṛthivī imāḥ prajā upajīvanti
tad anayor evaitaddyāvāpṛthivyo rasaṃ dadhāti
te rasavatyā upajīvanīye imāḥ prajā upajīvanti
sa vā om ity eva pratigṛṇīyāt
taddhi satyam
taddevā viduḥ
- 13
तद्धैक ओथा मोदैव वाग् इति प्रतिगृणन्ति वाक्प्रतिगर एतद्वाचम् उपाप्नुम इति वदन्तः
तद् उ तथा न कुर्यात्
यथा वै कथा च प्रतिगृणात्य् उपाप्तैवास्य वाग्भवति
वाचा हि प्रतिगृणाति
तस्माद् ओम् इत्य् एव प्रतिगृणीयात्
तद्धि सत्यम्
तद्देवा विदुः
taddhaika othā modaiva vāg iti pratigṛṇanti vākpratigara etadvācam upāpnuma iti vadantaḥ
tad u tathā na kuryāt
yathā vai kathā ca pratigṛṇāty upāptaivāsya vāgbhavati
vācā hi pratigṛṇāti
tasmād om ity eva pratigṛṇīyāt
taddhi satyam
taddevā viduḥ

