18 shlokas
- 1
त्रीणि ह वै पशोरेकादशानि
एकादश प्रयाजा एकादशानुयाजा एकादशोपयजो दश पाण्या अङ्गुलयो दश पाद्या दश प्राणाः प्राण उदानो व्यान इत्य् एतावान्वै पुरुषो यः परार्ध्यः पशूनां यं सर्वे ऽनु पशवः
trīṇi ha vai paśorekādaśāni
ekādaśa prayājā ekādaśānuyājā ekādaśopayajo daśa pāṇyā aṅgulayo daśa pādyā daśa prāṇāḥ prāṇa udāno vyāna ity etāvānvai puruṣo yaḥ parārdhyaḥ paśūnāṃ yaṃ sarve 'nu paśavaḥ
- 2
तदाहुः
किं तद्यज्ञे क्रियते येन प्राणः सर्वेभ्यो ऽङ्गेभ्यः शिव इति
tadāhuḥ
kiṃ tadyajñe kriyate yena prāṇaḥ sarvebhyo 'ṅgebhyaḥ śiva iti
- 3
यदेव गुदं त्रेधा करोति
प्राणो वै गुदः सो ऽयम्प्राङ् आततस्तम् अयम्प्राणो ऽनुसंचरति
yadeva gudaṃ tredhā karoti
prāṇo vai gudaḥ so 'yamprāṅ ātatastam ayamprāṇo 'nusaṃcarati
- 4
स यदेव गुदं त्रेधा करोति
तृतीयम् उपयड्भ्यस्तृतीयं जुह्वां तृतीयम् उपभृति तेन प्राणः सर्वेभ्यो ऽङ्गेभ्यः शिवः
sa yadeva gudaṃ tredhā karoti
tṛtīyam upayaḍbhyastṛtīyaṃ juhvāṃ tṛtīyam upabhṛti tena prāṇaḥ sarvebhyo 'ṅgebhyaḥ śivaḥ
- 5
स ह त्वेव पशुमालभेत
य एनम्मेधम् उपनयेद्यदि कृशः स्याद्यद् उदर्यस्य मेदसः परिशिष्येत तद्गुदे न्यृषेत्प्राणो वै गुदः सो ऽयम्प्राङ् आततस्तम् अयम्प्राणो ऽनुसंचरति प्राणो वै पशुर्यावद्ध्येव प्राणेन प्राणिति तावत्पशुर् अथ यदास्मात्प्राणो ऽपक्रामति दार्वेव तर्हि भूतो ऽनर्थ्यः शेते
sa ha tveva paśumālabheta
ya enammedham upanayedyadi kṛśaḥ syādyad udaryasya medasaḥ pariśiṣyeta tadgude nyṛṣetprāṇo vai gudaḥ so 'yamprāṅ ātatastam ayamprāṇo 'nusaṃcarati prāṇo vai paśuryāvaddhyeva prāṇena prāṇiti tāvatpaśur atha yadāsmātprāṇo 'pakrāmati dārveva tarhi bhūto 'narthyaḥ śete
- 6
गुदो वै पशुः
मेदो वै मेधस्तदेनम्मेधम् उपनयति यद्य् उ अंसलो भवति स्वयम् उपेत एव तर्हि मेधम्भवति
gudo vai paśuḥ
medo vai medhastadenammedham upanayati yady u aṃsalo bhavati svayam upeta eva tarhi medhambhavati
- 7
अथ पृषदाज्यं गृह्णाति
द्वयं वा इदं सर्पिश्चैव दधि च द्वन्द्वं वै मिथुनम्प्रजननम्मिथुनम् एवैतत्प्रजननं क्रियते
atha pṛṣadājyaṃ gṛhṇāti
dvayaṃ vā idaṃ sarpiścaiva dadhi ca dvandvaṃ vai mithunamprajananammithunam evaitatprajananaṃ kriyate
- 8
तेनानुयाजेषु चरति
पशवो वा अनुयाजाः पयः पृषदाज्यं तत्पशुष्वेवैतत्पयो दधाति तदिदम्पशुषु पयो हितम्प्राणो हि पृषदाज्यम् अन्नं हि पृषदाज्यम् अन्नं हि प्राणः
tenānuyājeṣu carati
paśavo vā anuyājāḥ payaḥ pṛṣadājyaṃ tatpaśuṣvevaitatpayo dadhāti tadidampaśuṣu payo hitamprāṇo hi pṛṣadājyam annaṃ hi pṛṣadājyam annaṃ hi prāṇaḥ
- 9
तेन पुरस्तादनुयाजेषु चरति
स यो ऽयम्पुरस्तात्प्राणस्तमेवैतद्दधाति तेन पश्चाद् उपयजति स यो ऽयम्पश्चात्प्राणस्तम् एवैतद्दधाति ताविमा उभयतः प्राणौ हितौ यश्चायम् उपरिष्टाद्यश्चाधस्तात्
tena purastādanuyājeṣu carati
sa yo 'yampurastātprāṇastamevaitaddadhāti tena paścād upayajati sa yo 'yampaścātprāṇastam evaitaddadhāti tāvimā ubhayataḥ prāṇau hitau yaścāyam upariṣṭādyaścādhastāt
- 10
तद्वा एतदेको द्वाभ्यां वषट्करोति
अध्वर्यवे च यश्चैष उपयजत्य् अथ यद्यजन्तम् उपयजति तस्माद् उपयजो नामाथ यद् उपयजति प्रैवैतज्जनयति पश्चाद्ध्युपयजति पश्चाद्धि योषायै प्रजाः प्रजायन्ते
tadvā etadeko dvābhyāṃ vaṣaṭkaroti
adhvaryave ca yaścaiṣa upayajaty atha yadyajantam upayajati tasmād upayajo nāmātha yad upayajati praivaitajjanayati paścāddhyupayajati paścāddhi yoṣāyai prajāḥ prajāyante
- 11
स उपयजति
समुद्रं गच्छ स्वाहेत्य् आपो वै समुद्र आपो रेतो रेत एवैतत्सिञ्चति
sa upayajati
samudraṃ gaccha svāhety āpo vai samudra āpo reto reta evaitatsiñcati
- 12
अन्तरिक्षं गच्छ स्वाहेति
अन्तरिक्षं वा अनु प्रजाः प्रजायन्ते ऽन्तरिक्षम् एवैतद् अनु प्रजनयति
antarikṣaṃ gaccha svāheti
antarikṣaṃ vā anu prajāḥ prajāyante 'ntarikṣam evaitad anu prajanayati
- 13
देवं सवितारं गच्छ स्वाहेति सविता वै देवानाम्प्रसविता सवितृप्रसूत एवैतत्प्रजनयति
devaṃ savitāraṃ gaccha svāheti savitā vai devānāmprasavitā savitṛprasūta evaitatprajanayati
- 14
मित्रावरुणौ गच्छ स्वाहेति
प्राणोदानौ वै मित्रावरुणौ प्राणोदानावेवैतत्प्रजासु दधाति
mitrāvaruṇau gaccha svāheti
prāṇodānau vai mitrāvaruṇau prāṇodānāvevaitatprajāsu dadhāti
- 15
अहोरात्रे गच्छ स्वाहेति
अहोरात्रे वा अनु प्रजाः प्रजायन्ते ऽहोरात्रे एवैतदनु प्रजनयति
ahorātre gaccha svāheti
ahorātre vā anu prajāḥ prajāyante 'horātre evaitadanu prajanayati
- 16
छन्दांसि गच्छ स्वाहेति
सप्त वै छन्दांसि सप्त ग्राम्याः पशवः सप्तारण्यास्तान् एवैतद् उभयान्प्रजनयति
chandāṃsi gaccha svāheti
sapta vai chandāṃsi sapta grāmyāḥ paśavaḥ saptāraṇyāstān evaitad ubhayānprajanayati
- 17
द्यावापृथिवी गच्छ स्वाहेति
प्रजापतिर्वै प्रजाः सृष्ट्वा ता द्यावापृथिवीभ्याम्पर्यगृह्णात्ता इमा द्यावापृथिवीभ्याम्परिगृहीतास्तथो एवैष एतत्प्रजाः सृष्ट्वा ता द्यावापृथिवीभ्याम्परिगृह्णाति
dyāvāpṛthivī gaccha svāheti
prajāpatirvai prajāḥ sṛṣṭvā tā dyāvāpṛthivībhyāmparyagṛhṇāttā imā dyāvāpṛthivībhyāmparigṛhītāstatho evaiṣa etatprajāḥ sṛṣṭvā tā dyāvāpṛthivībhyāmparigṛhṇāti
- 18
अथात्युपयजति
स यन्नात्युपयजेद्यावत्यो हैवाग्रे प्रजाः सृष्टास्तावत्यो हैव स्युर्न प्रजायेरन्न् अथ यद् अत्युपयजति प्रैवैतज्जनयति तस्माद् इमाः प्रजाः पुनर् अभ्यावर्तम्प्रजायन्ते
athātyupayajati
sa yannātyupayajedyāvatyo haivāgre prajāḥ sṛṣṭāstāvatyo haiva syurna prajāyerann atha yad atyupayajati praivaitajjanayati tasmād imāḥ prajāḥ punar abhyāvartamprajāyante

