16 shlokas
- 1
तद्यत्रैतत्प्रवृतो होता होतृषदन उपविशति
तद् उपविश्य प्रसौति प्रसूतो ऽध्वर्युः स्रुचावादत्ते
tadyatraitatpravṛto hotā hotṛṣadana upaviśati
tad upaviśya prasauti prasūto 'dhvaryuḥ srucāvādatte
- 2
अथाप्रीभिश्चरन्ति
तद्यद् आप्रीभिश्चरन्ति सर्वेणेव वा एष मनसा सर्वेणेवात्मना यज्ञं संभरति सं च जिहीर्षति यो दीक्षते तस्य रिरिचान इवात्मा भवति तमेताभिर् आप्रीभिर् आप्याययन्ति तद्यद् आप्याययन्ति तस्माद् आप्रियो नाम तस्माद् आप्रीभिश्चरन्ति
athāprībhiścaranti
tadyad āprībhiścaranti sarveṇeva vā eṣa manasā sarveṇevātmanā yajñaṃ saṃbharati saṃ ca jihīrṣati yo dīkṣate tasya riricāna ivātmā bhavati tametābhir āprībhir āpyāyayanti tadyad āpyāyayanti tasmād āpriyo nāma tasmād āprībhiścaranti
- 3
ते वा एत एकादश प्रयाजा भवन्ति
दश वा इमे पुरुषे प्राणा आत्मैकादशो यस्मिन्नेते प्राणाः प्रतिष्ठिता एतावान्वै पुरुषस्तदस्य सर्वमात्मानम् आप्यायन्ति तस्मादेकादश प्रयाजा भवन्ति
te vā eta ekādaśa prayājā bhavanti
daśa vā ime puruṣe prāṇā ātmaikādaśo yasminnete prāṇāḥ pratiṣṭhitā etāvānvai puruṣastadasya sarvamātmānam āpyāyanti tasmādekādaśa prayājā bhavanti
- 4
स आश्राव्याह
समिधः प्रेष्येति प्रेष्य प्रेष्येति चतुर्थे चतुर्थे प्रयाजे समानयमानो दशभिः प्रयाजैश्चरति दश प्रयाजानिष्ट्वाह शासमाहरेत्यसिं वै शास इत्याचक्षते
sa āśrāvyāha
samidhaḥ preṣyeti preṣya preṣyeti caturthe caturthe prayāje samānayamāno daśabhiḥ prayājaiścarati daśa prayājāniṣṭvāha śāsamāharetyasiṃ vai śāsa ityācakṣate
- 5
अथ यूपशकलमादत्ते
तावग्रे जुह्वा अक्त्वा पशोर्ललाटम् उपस्पृशति घृतेनाक्तौ पशूंस्त्रायेथामिति वज्रो वै यूपशकलो वज्रः शासो वज्र आज्यं तमेवैतत्कृत्स्नं वज्रं संभृत्य तम् अस्याभिगोप्तारं करोति नेदेनं नाष्ट्रा रक्षांसि हिनसन्निति पुनर्यूपशकलम् अवगूहत्य् एषा ते प्रज्ञाताश्रिर् अस्त्व् इत्य् आह शासम्प्रयच्छन्त्सादयति स्रुचौ
atha yūpaśakalamādatte
tāvagre juhvā aktvā paśorlalāṭam upaspṛśati ghṛtenāktau paśūṃstrāyethāmiti vajro vai yūpaśakalo vajraḥ śāso vajra ājyaṃ tamevaitatkṛtsnaṃ vajraṃ saṃbhṛtya tam asyābhigoptāraṃ karoti nedenaṃ nāṣṭrā rakṣāṃsi hinasanniti punaryūpaśakalam avagūhaty eṣā te prajñātāśrir astv ity āha śāsamprayacchantsādayati srucau
- 6
अथाह पर्यग्नये ऽनुब्रूहीति
उल्मुकम् आदायाग्नीत्पर्यग्निं करोति तद्यत्पर्यग्निं करोत्य् अछिद्रम् एवैनम् एतद् अग्निना परिगृह्णाति नेदेनं नाष्ट्रा रक्षांसि प्रमृशानित्य् अग्निर्हि रक्षसाम् अपहन्ता तस्मात्पर्यग्निं करोति तद्यत्रैनं श्रपयन्ति तद् अभिपरिहरति
athāha paryagnaye 'nubrūhīti
ulmukam ādāyāgnītparyagniṃ karoti tadyatparyagniṃ karoty achidram evainam etad agninā parigṛhṇāti nedenaṃ nāṣṭrā rakṣāṃsi pramṛśānity agnirhi rakṣasām apahantā tasmātparyagniṃ karoti tadyatrainaṃ śrapayanti tad abhipariharati
- 7
तदाहुः
पुनर् एतद् उल्मुकं हरेद् अथात्रान्यम् एवाग्निं निर्मथ्य तस्मिन्नेनं श्रपयेयुर् आहवनीयो वा एष न वा एष तस्मै यद् अस्मिन्न् अशृतं श्रपयेयुस्तस्मै वा एष यद् अस्मिञ्छृतं जुहुयुरिति
tadāhuḥ
punar etad ulmukaṃ hared athātrānyam evāgniṃ nirmathya tasminnenaṃ śrapayeyur āhavanīyo vā eṣa na vā eṣa tasmai yad asminn aśṛtaṃ śrapayeyustasmai vā eṣa yad asmiñchṛtaṃ juhuyuriti
- 8
तद् उ तथा न कुर्यात्
यथा वै ग्रसितम् एवम् अस्यैतद्भवति यद् एनेन पर्यग्निं करोति स यथा ग्रसितम् अनुहायाच्छिद्य तद् अन्यस्मै प्रयच्छेद् एवं तत्तस्माद् एतस्यैवोल्मुकस्याङ्गारान्निमृद्य तस्मिन्न् एनं श्रपयेयुः
tad u tathā na kuryāt
yathā vai grasitam evam asyaitadbhavati yad enena paryagniṃ karoti sa yathā grasitam anuhāyācchidya tad anyasmai prayacched evaṃ tattasmād etasyaivolmukasyāṅgārānnimṛdya tasminn enaṃ śrapayeyuḥ
- 9
अथोल्मुकम् आदायाग्नीत्पुरस्तात्प्रतिपद्यते
अग्निमेवैतत्पुरस्तात्करोत्य् अग्निः पुरस्तान्नाष्ट्रा रक्षांस्यपघ्नन्न् एत्य् अथाभयेनानाष्ट्रेण पशुं नयन्ति तं वपाश्रपणीभ्याम्प्रतिप्रस्थातान्वारभते प्रतिप्रस्थातारम् अध्वर्युर् अध्वर्युं यजमानः
atholmukam ādāyāgnītpurastātpratipadyate
agnimevaitatpurastātkaroty agniḥ purastānnāṣṭrā rakṣāṃsyapaghnann ety athābhayenānāṣṭreṇa paśuṃ nayanti taṃ vapāśrapaṇībhyāmpratiprasthātānvārabhate pratiprasthātāram adhvaryur adhvaryuṃ yajamānaḥ
- 10
तदाहुः
नैष यजमानेनान्वारभ्यो मृत्यवे ह्येतं नयन्ति तस्मान्नान्वारभेतेति तदन्वेवारभेत न वा एतम्मृत्यवे नयन्ति यं यज्ञाय नयन्ति तस्माद् अन्व् एवारभेत यज्ञाद् उ हैवात्मानम् अन्तरियाद्यन्नान्वारभेत तस्मादन्वेवारभेत तत्परोक्षम् अन्वारब्धम्भवति वपाश्रपणीभ्याम्प्रतिप्रस्थाता प्रतिप्रस्थातारम् अध्वर्युर् अध्वर्युं यजमान एतद् उ परोक्षम् अन्वारब्धं भवति
tadāhuḥ
naiṣa yajamānenānvārabhyo mṛtyave hyetaṃ nayanti tasmānnānvārabheteti tadanvevārabheta na vā etammṛtyave nayanti yaṃ yajñāya nayanti tasmād anv evārabheta yajñād u haivātmānam antariyādyannānvārabheta tasmādanvevārabheta tatparokṣam anvārabdhambhavati vapāśrapaṇībhyāmpratiprasthātā pratiprasthātāram adhvaryur adhvaryuṃ yajamāna etad u parokṣam anvārabdhaṃ bhavati
- 11
अथ स्तीर्णायै वेदेः
द्वे तृणे अध्वर्युरादत्ते स आश्राव्याहोपप्रेष्य होतर्हव्या देवेभ्य इत्य् एतद् उ वैश्वदेवम्पशौ
atha stīrṇāyai vedeḥ
dve tṛṇe adhvaryurādatte sa āśrāvyāhopapreṣya hotarhavyā devebhya ity etad u vaiśvadevampaśau
- 12
अथ वाचयति
रेवति यजमान इति वाग्वै रेवती सा यद्वाग्बहु वदति तेन वाग्रेवती प्रियं धा आविशेत्य् अनार्तिम् आविशेत्य् एवैतद् आहोरोर् अन्तरिक्षात्सजूर्देवेन वातेनेत्य् अन्तरिक्षं वा अनु रक्षश्चरत्यमूलमुभयतः परिच्छिन्नं यथायम्पुरुषो ऽमूल उभयतः परिच्छिन्नो ऽन्तरिक्षम् अनुचरति तद्वातेनैनं संविदानान्तरिक्षाद्गोपायेत्येवैतद् आह यद् आहोरोर् अन्तरिक्षात्सजूर्देवेन वातेनेति
atha vācayati
revati yajamāna iti vāgvai revatī sā yadvāgbahu vadati tena vāgrevatī priyaṃ dhā āviśety anārtim āviśety evaitad āhoror antarikṣātsajūrdevena vātenety antarikṣaṃ vā anu rakṣaścaratyamūlamubhayataḥ paricchinnaṃ yathāyampuruṣo 'mūla ubhayataḥ paricchinno 'ntarikṣam anucarati tadvātenainaṃ saṃvidānāntarikṣādgopāyetyevaitad āha yad āhoror antarikṣātsajūrdevena vāteneti
- 13
अस्य हविषस्त्मना यजेति
वाचम् एवैतद् आहानार्तस्यास्य हविष आत्मना यजेति समस्य तन्वा भवेति वाचम् एवैतद् आहानार्तस्यास्य हविषस्तन्वा संभवेति
asya haviṣastmanā yajeti
vācam evaitad āhānārtasyāsya haviṣa ātmanā yajeti samasya tanvā bhaveti vācam evaitad āhānārtasyāsya haviṣastanvā saṃbhaveti
- 14
तद्यत्रैनं विशसन्ति
तत्पुरस्तात्तृणम् उपास्यति वर्षो वर्षीयसि यज्ञे यज्ञपतिं धा इति बर्हिर् एवास्मा एतत्स्तृणात्य् अस्कन्नं हविरसदिति तद्यद् एवास्यात्र विशस्यमानस्य किंचित्स्कन्दति तद् एतस्मिन्प्रतितिष्ठति तथा नामुया भवति
tadyatrainaṃ viśasanti
tatpurastāttṛṇam upāsyati varṣo varṣīyasi yajñe yajñapatiṃ dhā iti barhir evāsmā etatstṛṇāty askannaṃ havirasaditi tadyad evāsyātra viśasyamānasya kiṃcitskandati tad etasminpratitiṣṭhati tathā nāmuyā bhavati
- 15
अथ पुनर् एत्याहवनीयम् अभ्यावृत्यासते
नेदस्य संज्ञप्यमानस्याध्यक्षा असामेति तस्य न कूटेन प्रघ्नन्ति मानुषं हि तन्नो एव पश्चाकर्णं पितृदेवत्यं हि तद् अपिगृह्य वैव मुखं तमयन्ति वेष्कं वा कुर्वन्ति तन्नाह जहि मारयेति मानुषं हि तत्संज्ञपयान्वगन्निति तद्धि देवत्रा स यद् आहान्वगन्नित्येतर्हि ह्येष देवान् अनुगच्छति तस्माद् आहान्वगन्निति
atha punar etyāhavanīyam abhyāvṛtyāsate
nedasya saṃjñapyamānasyādhyakṣā asāmeti tasya na kūṭena praghnanti mānuṣaṃ hi tanno eva paścākarṇaṃ pitṛdevatyaṃ hi tad apigṛhya vaiva mukhaṃ tamayanti veṣkaṃ vā kurvanti tannāha jahi mārayeti mānuṣaṃ hi tatsaṃjñapayānvaganniti taddhi devatrā sa yad āhānvagannityetarhi hyeṣa devān anugacchati tasmād āhānvaganniti
- 16
तद्यत्रैनं निविध्यन्ति
तत्पुरा संज्ञपनाज्जुहोति स्वाहा देवेभ्य इत्य् अथ यदा प्राह संज्ञप्तः पशुर् इत्य् अथ जुहोति देवेभ्यः स्वाहेति पुरस्तात्स्वाहाकृतयो वा अन्ये देवा उपरिष्टात्स्वाहाकृतयो ऽन्ये तान् एवैतत्प्रीणाति त एनम् उभये देवाः प्रीताः स्वर्गं लोकम् अभिवहन्ति ते वा एते परिपशव्य इत्य् आहुती स यदि कामयेत जुहुयाद् एते यद्य् उ कामयेतापि नाद्रियेत
tadyatrainaṃ nividhyanti
tatpurā saṃjñapanājjuhoti svāhā devebhya ity atha yadā prāha saṃjñaptaḥ paśur ity atha juhoti devebhyaḥ svāheti purastātsvāhākṛtayo vā anye devā upariṣṭātsvāhākṛtayo 'nye tān evaitatprīṇāti ta enam ubhaye devāḥ prītāḥ svargaṃ lokam abhivahanti te vā ete paripaśavya ity āhutī sa yadi kāmayeta juhuyād ete yady u kāmayetāpi nādriyeta

