13 shlokas
- 1
अथ सर्वौषधम्वपति
यद् एवादः सर्वौषधं तद् एतत्
बह्वीभिस्तद्वपत्य् एकयेदम्
दैवं चैव तत्पित्र्यं च व्याकरोति
अश्वत्थे वो निषदनम्पर्णे वो वसतिष्कृतेति ज्योग्जीवातुम् एवैभ्य एतद् आशास्ते
तथो हैषाम् एकैको ऽपरो जरसानुप्रैति
atha sarvauṣadhamvapati
yad evādaḥ sarvauṣadhaṃ tad etat
bahvībhistadvapaty ekayedam
daivaṃ caiva tatpitryaṃ ca vyākaroti
aśvatthe vo niṣadanamparṇe vo vasatiṣkṛteti jyogjīvātum evaibhya etad āśāste
tatho haiṣām ekaiko 'paro jarasānupraiti
- 2
अथैनन्निवपति
इयम्वै पृथिवी प्रतिष्ठा
अस्याम् एवैनम् एतत्प्रतिष्ठायां प्रतिष्ठापयति
पुरादित्यस्योदयात्तिर इव वै पितरस्तिर इव रात्रिः
तिर एव तत्करोति
यथा कुर्वतो ऽभ्युदियात्तद् एनम् उभयोर् अहोरात्रयोः प्रतिष्ठापयति
athainannivapati
iyamvai pṛthivī pratiṣṭhā
asyām evainam etatpratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhāpayati
purādityasyodayāttira iva vai pitarastira iva rātriḥ
tira eva tatkaroti
yathā kurvato 'bhyudiyāttad enam ubhayor ahorātrayoḥ pratiṣṭhāpayati
- 3
सविता ते शरीराणि मातुर् उपस्थ आवपत्व् इति सवितैवास्यैतच्छरीराण्य् अस्यै पृथिव्यै मातुर् उपस्थ आवपति
तस्यै पृथिवि शं भवेति यथैवास्मा इयं शं स्याद् एवम् एतद् आह
प्रजापतौ त्वा देवतायाम् उपोदके लोके निदधाम्य् असाव् इति नाम गृह्णाति
अयम्वै लोक उपोदकः
तद् एनम्प्रजापतौ देवतायाम् उपोदके लोके निदधाति
savitā te śarīrāṇi mātur upastha āvapatv iti savitaivāsyaitaccharīrāṇy asyai pṛthivyai mātur upastha āvapati
tasyai pṛthivi śaṃ bhaveti yathaivāsmā iyaṃ śaṃ syād evam etad āha
prajāpatau tvā devatāyām upodake loke nidadhāmy asāv iti nāma gṛhṇāti
ayamvai loka upodakaḥ
tad enamprajāpatau devatāyām upodake loke nidadhāti
- 4
अथ कंचिद् आह एताम्दिशम् अनवानन्त्सृत्वा कुम्भम्प्रक्षीयानपेक्षमाण एहीति
तत्र जपति परं मृत्यो अनु परेहि पन्थां यस्ते अन्य इतरो देवयानात्
चक्षुष्मते शृण्वते ते ब्रवीमि मा नः प्रजां रीरिषो मोत वीरान् इति
ज्योग्जीवातुम् एवैभ्य एतद् आशास्ते
तथो हैषाम् एकैको ऽपरो जरसानुप्रैति
atha kaṃcid āha etāmdiśam anavānantsṛtvā kumbhamprakṣīyānapekṣamāṇa ehīti
tatra japati paraṃ mṛtyo anu parehi panthāṃ yaste anya itaro devayānāt
cakṣuṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ prajāṃ rīriṣo mota vīrān iti
jyogjīvātum evaibhya etad āśāste
tatho haiṣām ekaiko 'paro jarasānupraiti
- 5
अथैनं यथाङ्गं कल्पयति शं वातः शम्हि ते घृणिः शं ते भवन्त्व् इष्टकाः
शम्ते भवन्त्व् अग्नयः पार्थिवासो मा त्वाभिशूशुचन्कल्पन्तां ते दिशस्तुभ्यम् आपः
शिवतमास्तुभ्यम्भवन्तु सिन्धवः अन्तरिक्षं शिवम्तुभ्यं कल्पन्तां ते दिशः सर्वा इति
एतद् एवास्मै सर्वं कल्पयत्य् एतद् अस्मै शिवं करोति
athainaṃ yathāṅgaṃ kalpayati śaṃ vātaḥ śamhi te ghṛṇiḥ śaṃ te bhavantv iṣṭakāḥ
śamte bhavantv agnayaḥ pārthivāso mā tvābhiśūśucankalpantāṃ te diśastubhyam āpaḥ
śivatamāstubhyambhavantu sindhavaḥ antarikṣaṃ śivamtubhyaṃ kalpantāṃ te diśaḥ sarvā iti
etad evāsmai sarvaṃ kalpayaty etad asmai śivaṃ karoti
- 6
अथ त्रयोदश पादमात्र्य इष्टका अलक्षणाः कृता भवन्ति
या एवामूर् अग्नाव् इष्टकास्ता एताः
यजुषा ता उपदधाति तूष्णीम् इमाः
दैवं चैव तत्पित्र्यं च व्याकरोति
atha trayodaśa pādamātrya iṣṭakā alakṣaṇāḥ kṛtā bhavanti
yā evāmūr agnāv iṣṭakāstā etāḥ
yajuṣā tā upadadhāti tūṣṇīm imāḥ
daivaṃ caiva tatpitryaṃ ca vyākaroti
- 7
त्रयोदश भवन्ति
त्रयोदश मासाः संवत्सरः
ऋतुष्व् एवैनम् एतत्संवत्सरे प्रतिष्ठायाम्प्रतिष्ठापयति
trayodaśa bhavanti
trayodaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ
ṛtuṣv evainam etatsaṃvatsare pratiṣṭhāyāmpratiṣṭhāpayati
- 8
पादमात्र्यो भवन्ति
प्रतिष्ठा वै पादः
प्रतिष्ठाम् एवास्मै करोति
अलक्षणा भवन्ति
तिर इव वै पितरस्तिर इव तद्यद् अलक्षणम्
तिर एव तत्तिरः करोति
pādamātryo bhavanti
pratiṣṭhā vai pādaḥ
pratiṣṭhām evāsmai karoti
alakṣaṇā bhavanti
tira iva vai pitarastira iva tadyad alakṣaṇam
tira eva tattiraḥ karoti
- 9
तासाम् एकाम्मध्ये प्राचीम् उपदधाति
स आत्मा
तिस्रः पुरस्तान्मूर्धसंहितास्तच्छिरः
तिस्रो दक्षिणतः स दक्षिणः पक्षः
तिस्र उत्तरतः स उत्तरः पक्षः
तिस्रः पश्चात्तत्पुच्छम्
सो ऽस्यैष पक्षपुच्छवान् आत्मा यथैवाग्नेस्तथा
tāsām ekāmmadhye prācīm upadadhāti
sa ātmā
tisraḥ purastānmūrdhasaṃhitāstacchiraḥ
tisro dakṣiṇataḥ sa dakṣiṇaḥ pakṣaḥ
tisra uttarataḥ sa uttaraḥ pakṣaḥ
tisraḥ paścāttatpuccham
so 'syaiṣa pakṣapucchavān ātmā yathaivāgnestathā
- 10
अथ प्रदरात्पुरीषम् आहर्तवा आह
एतद्धास्याः पित्र्यम् अनतिरिक्तम्
अथो अघम् एव तद्बद्धृ करोति
अस्मिन्न् उ हैके ऽवान्तरदेशे कर्षूं खात्वा ततो ऽभ्याहारं कुर्वन्ति
परिकृषन्त्य् उ हैके दक्षिणतः पश्चाद् उत्तरतस्ततो ऽभ्याहारं कुर्वन्ति
स यथा कामयेत तथा कुर्यात्
atha pradarātpurīṣam āhartavā āha
etaddhāsyāḥ pitryam anatiriktam
atho agham eva tadbaddhṛ karoti
asminn u haike 'vāntaradeśe karṣūṃ khātvā tato 'bhyāhāraṃ kurvanti
parikṛṣanty u haike dakṣiṇataḥ paścād uttaratastato 'bhyāhāraṃ kurvanti
sa yathā kāmayeta tathā kuryāt
- 11
तद्वै न महत्कुर्यात्नेन्महद् अघम्करवाणीति
यावान् उद्बाहुः पुरुषस्तावत्क्षत्रियस्य कुर्यान्मुखदघ्नम्ब्राह्मणस्योपस्थदघ्नं स्त्रिया ऊरुदघ्नम्वैश्यस्याष्ठीवद्दघ्नं शूद्रस्य
एवंवीर्या ह्य् एत इति
tadvai na mahatkuryātnenmahad aghamkaravāṇīti
yāvān udbāhuḥ puruṣastāvatkṣatriyasya kuryānmukhadaghnambrāhmaṇasyopasthadaghnaṃ striyā ūrudaghnamvaiśyasyāṣṭhīvaddaghnaṃ śūdrasya
evaṃvīryā hy eta iti
- 12
अधोजानु त्व् एव कुर्यात्
तथापरस्मा अवकाशं न करोति
तस्य क्रियमाणस्य तेजनीम् उत्तरतो धारयन्ति
प्रजा ह सा
प्रजाम् एव तद् उत्तरतो धारयन्ति
तां न न्यस्येद्धृत्वा वैनाम् ऊढ्वा वा
गृहेषूच्छ्रयेत्
प्रजाम् एव तद्गृहेषूच्छ्रयति
adhojānu tv eva kuryāt
tathāparasmā avakāśaṃ na karoti
tasya kriyamāṇasya tejanīm uttarato dhārayanti
prajā ha sā
prajām eva tad uttarato dhārayanti
tāṃ na nyasyeddhṛtvā vainām ūḍhvā vā
gṛheṣūcchrayet
prajām eva tadgṛheṣūcchrayati
- 13
कृत्वा यवान्वपति अघम्मे यवयान् इति
अवकाभिः प्रच्छादयति कम्मे ऽसद् इति
दर्भैः प्रच्छादयत्य् अरूक्षतायै
kṛtvā yavānvapati aghamme yavayān iti
avakābhiḥ pracchādayati kamme 'sad iti
darbhaiḥ pracchādayaty arūkṣatāyai

