20 shlokas
- 1
अथास्मै कल्याणं कुर्वन्ति
अथास्मै श्मशानम्कुर्वन्ति गृहान्वा प्रज्ञानम्वा
यो वै कश्च म्रियते स शवः
तस्मा एतद् अन्नं करोति
तस्माच्छवान्नम्
शवान्नम्ह वै तच्छ्मशानम् इत्य् आचक्षते परोक्षम्
श्मशा उ हैव नाम पितॄणाम् अत्तारः
ते हामुष्मिंल्लोके ऽकृतश्मशानस्य साधुकृत्याम् उपदम्भयन्ति
तेभ्य एतद् अन्नं करोति
तस्माच्छ्मशान्नम्
श्मशान्नम्ह वै तच्छ्मशानम् इत्य् आचक्षते परोक्षम्
athāsmai kalyāṇaṃ kurvanti
athāsmai śmaśānamkurvanti gṛhānvā prajñānamvā
yo vai kaśca mriyate sa śavaḥ
tasmā etad annaṃ karoti
tasmācchavānnam
śavānnamha vai tacchmaśānam ity ācakṣate parokṣam
śmaśā u haiva nāma pitṝṇām attāraḥ
te hāmuṣmiṃlloke 'kṛtaśmaśānasya sādhukṛtyām upadambhayanti
tebhya etad annaṃ karoti
tasmācchmaśānnam
śmaśānnamha vai tacchmaśānam ity ācakṣate parokṣam
- 2
तद्वै न क्षिप्रं कुर्यात्
नेन्नवम् अघं करवाणीति
चिर एव कुर्यात्
अघम् एव तत्तिरःकरोति
यत्र समानान् उ चन स्मरेयुर् अश्रुतिम् एव तद् अघं गमयति यद्य् अनुस्मरेयुः
tadvai na kṣipraṃ kuryāt
nennavam aghaṃ karavāṇīti
cira eva kuryāt
agham eva tattiraḥkaroti
yatra samānān u cana smareyur aśrutim eva tad aghaṃ gamayati yady anusmareyuḥ
- 3
अयुङ्गेषु संवत्सरेषु कुर्यात्
अयुङ्गं हि पितॄणाम् एकनक्षत्र एकनक्षत्रं हि पितॄणाम् अमावास्यायाम्
अमावास्या वा एकनक्षत्रम्
एको हि
यद्व् एतां रात्रिं सर्वाणि भूतानि संवसन्ति तेनो तं कामम् आप्नोति यः सर्वेषु नक्षत्रेषु
ayuṅgeṣu saṃvatsareṣu kuryāt
ayuṅgaṃ hi pitṝṇām ekanakṣatra ekanakṣatraṃ hi pitṝṇām amāvāsyāyām
amāvāsyā vā ekanakṣatram
eko hi
yadv etāṃ rātriṃ sarvāṇi bhūtāni saṃvasanti teno taṃ kāmam āpnoti yaḥ sarveṣu nakṣatreṣu
- 4
शरदि कुर्यात्
स्वधा वै शरत्
स्वधो वै पितॄणाम् अन्नं
तद् एनम् अन्ने स्वधायां दधाति
माघे वा मा नो ऽघम्भूद् इति
निदाघे वा नि नो ऽघं धीयाता इति
śaradi kuryāt
svadhā vai śarat
svadho vai pitṝṇām annaṃ
tad enam anne svadhāyāṃ dadhāti
māghe vā mā no 'ghambhūd iti
nidāghe vā ni no 'ghaṃ dhīyātā iti
- 5
चतुःस्रक्ति
देवाश्चासुराश्चोभये प्राजापत्या दिक्ष्व् अस्पर्धन्त
ते देवा असुरान्त्सपत्नान्भ्रातृव्यान्दिग्भ्यो ऽनुदन्त
ते ऽदिक्काः पराभवन्
तस्माद्या दैव्यः प्रजाश्चतुःस्रक्तीनि ताः श्मशानानि कुर्वते ऽथ या आसुर्यः प्राच्यास्त्वद्ये त्वत्परिमण्डलानि
ते ऽनुदन्त ह्य् एनान्दिग्भ्यः
उभे दिशाव् अन्तरेण विदधाति प्राचीं च दक्षिणां च
एतस्यां ह दिशि पितृलोकस्य द्वारम्
द्वारैवैनम्पितृलोकम्प्रपादयति
स्रक्तिभिर्दिक्षु प्रतितिष्ठतीतरेणात्मनावान्तरदिक्षु
तद् एनं सर्वासु दिक्षु प्रतिष्ठापयति
catuḥsrakti
devāścāsurāścobhaye prājāpatyā dikṣv aspardhanta
te devā asurāntsapatnānbhrātṛvyāndigbhyo 'nudanta
te 'dikkāḥ parābhavan
tasmādyā daivyaḥ prajāścatuḥsraktīni tāḥ śmaśānāni kurvate 'tha yā āsuryaḥ prācyāstvadye tvatparimaṇḍalāni
te 'nudanta hy enāndigbhyaḥ
ubhe diśāv antareṇa vidadhāti prācīṃ ca dakṣiṇāṃ ca
etasyāṃ ha diśi pitṛlokasya dvāram
dvāraivainampitṛlokamprapādayati
sraktibhirdikṣu pratitiṣṭhatītareṇātmanāvāntaradikṣu
tad enaṃ sarvāsu dikṣu pratiṣṭhāpayati
- 6
अथातो भूमिजोषणस्य उदीचीनप्रवणे करोति
उदीची वै मनुष्याणाम्दिक्
तद् एनं मनुष्यलोक आभजति
एतद्ध वै पितरो मनुष्यलोक आभक्ता भवन्ति यद् एषाम्प्रजा भवति
प्रजा हास्य श्रेयसी भवति
athāto bhūmijoṣaṇasya udīcīnapravaṇe karoti
udīcī vai manuṣyāṇāmdik
tad enaṃ manuṣyaloka ābhajati
etaddha vai pitaro manuṣyaloka ābhaktā bhavanti yad eṣāmprajā bhavati
prajā hāsya śreyasī bhavati
- 7
दक्षिणाप्रवणे कुर्याद् इत्य् आहुः
दक्षिणाप्रवणो वै पितृलोकः
तद् एनम्पितृलोक आभजतीति
न तथा कुर्यात्
आमीवद्ध नाम तच्छ्मशानकरणम्
क्षिप्रे हैषाम् अपरो ऽनुप्रैति
dakṣiṇāpravaṇe kuryād ity āhuḥ
dakṣiṇāpravaṇo vai pitṛlokaḥ
tad enampitṛloka ābhajatīti
na tathā kuryāt
āmīvaddha nāma tacchmaśānakaraṇam
kṣipre haiṣām aparo 'nupraiti
- 8
दक्षिणाप्रवणस्य प्रत्यर्षे कुर्याद् इत्य् उ हैक आहुः
तत्प्रत्युच्छ्रितम् अघम्भवतीति
नो एव तथा कुर्यात्
यद्वा उदीचीनप्रवणे करोति तद् एव प्रत्युच्छ्रितम् अघम्भवति
dakṣiṇāpravaṇasya pratyarṣe kuryād ity u haika āhuḥ
tatpratyucchritam aghambhavatīti
no eva tathā kuryāt
yadvā udīcīnapravaṇe karoti tad eva pratyucchritam aghambhavati
- 9
यस्यैव समस्य सतः दक्षिणतः पुरस्ताद् आप एत्य संस्थायाप्रघ्नत्य एतां दिशम् अभिनिष्पद्याक्षय्या अपो ऽपिपद्येरन्
तत्कुर्यात्
अन्नम्वा आपः
अन्नाद्यम् एवास्मा एतत्पुरस्तात्प्रत्यग्दधाति
अमृतम् उ वा आपः
एषो ह जीवानाम्दिग् अन्तरेण सप्तर्षीणां चोदयनम् आदित्यस्य चास्तमयनम्
अमृतम् एव तज्जीवेषु दधाति
तद्धैतत्प्रतिमीवन्नाम श्मशानकरणम्जीवेभ्यो हितम्
यद्वाव जीवेभ्यो हितम्तत्पितृभ्यः
yasyaiva samasya sataḥ dakṣiṇataḥ purastād āpa etya saṃsthāyāpraghnatya etāṃ diśam abhiniṣpadyākṣayyā apo 'pipadyeran
tatkuryāt
annamvā āpaḥ
annādyam evāsmā etatpurastātpratyagdadhāti
amṛtam u vā āpaḥ
eṣo ha jīvānāmdig antareṇa saptarṣīṇāṃ codayanam ādityasya cāstamayanam
amṛtam eva tajjīveṣu dadhāti
taddhaitatpratimīvannāma śmaśānakaraṇamjīvebhyo hitam
yadvāva jīvebhyo hitamtatpitṛbhyaḥ
- 10
कम्वति कुर्यात्कम्मेऽसद् इति
अथो शम्वति शम्मेऽसद् इति
नाधिपथं कुर्यान्नाकाशे नेद् आविर् अघं करवाणीति
kamvati kuryātkamme'sad iti
atho śamvati śamme'sad iti
nādhipathaṃ kuryānnākāśe ned āvir aghaṃ karavāṇīti
- 11
गुहा सद् अवतापि स्यात्
तद्यद्गुहा भवत्य् अघम् एव तद्गुहा करोति
अथ यद् अवताप्य् असौ वा आदित्यः पाप्मनो ऽपहन्ता
स एवास्मात्पाप्मानम् अपहन्त्य् अथो आदित्यज्योतिषम् एवैनं करोति
guhā sad avatāpi syāt
tadyadguhā bhavaty agham eva tadguhā karoti
atha yad avatāpy asau vā ādityaḥ pāpmano 'pahantā
sa evāsmātpāpmānam apahanty atho ādityajyotiṣam evainaṃ karoti
- 12
न तस्मिन्कुर्यात्यस्येत्थाद् अनूकाशः स्यात्
याचमानं ह नाम तत्
क्षिप्रे हैषाम् अपरो ऽनुप्रैति
na tasminkuryātyasyetthād anūkāśaḥ syāt
yācamānaṃ ha nāma tat
kṣipre haiṣām aparo 'nupraiti
- 13
चित्रम्पश्चात्स्यात्
प्रजा वै चित्रम्
चित्रं हास्य प्रजा भवति
यदि चित्रम्न स्याद् आपः पश्चाद्वोत्तरतो वा स्युः
आपो ह्य् एव चित्रम्
चित्रं हैवास्य प्रजा भवति
citrampaścātsyāt
prajā vai citram
citraṃ hāsya prajā bhavati
yadi citramna syād āpaḥ paścādvottarato vā syuḥ
āpo hy eva citram
citraṃ haivāsya prajā bhavati
- 14
ऊषरे करोति
रेतो वा ऊषाः
प्रजननं तद् एनम्प्रजनन आभजति
एतद्ध वै पितरः प्रजनन आभक्ता भवन्ति यद् एषाम्प्रजा भवति
प्रजा हास्य श्रेयसी भवति
ūṣare karoti
reto vā ūṣāḥ
prajananaṃ tad enamprajanana ābhajati
etaddha vai pitaraḥ prajanana ābhaktā bhavanti yad eṣāmprajā bhavati
prajā hāsya śreyasī bhavati
- 15
समूले समूलं हि पितॄणाम्वीरिणमिश्रम्
एतद्धास्याः पित्र्यम् अनतिरिक्तम्
अथो अघम् एव तद्बद्धृ करोति
samūle samūlaṃ hi pitṝṇāmvīriṇamiśram
etaddhāsyāḥ pitryam anatiriktam
atho agham eva tadbaddhṛ karoti
- 16
न भूमिपाशम् अभिविदध्यात्न शरं नाश्मगन्धां नाध्याण्डां न पृश्निपर्णीम्
नाश्वत्थस्यान्तिकं कुर्यान्न विभीतकस्य न तिल्वकस्य न स्फूर्जकस्य न हरिद्रोर्न न्यग्रोधस्य ये चान्ये पापनामानो मङ्गलोपेप्सया नाम्नाम् एव परिहाराय
na bhūmipāśam abhividadhyātna śaraṃ nāśmagandhāṃ nādhyāṇḍāṃ na pṛśniparṇīm
nāśvatthasyāntikaṃ kuryānna vibhītakasya na tilvakasya na sphūrjakasya na haridrorna nyagrodhasya ye cānye pāpanāmāno maṅgalopepsayā nāmnām eva parihārāya
- 17
अथात आवृद् एव अग्निविधयाग्निचितः श्मशानं करोति
यद्वै यजमानो ऽग्निं चिनुते ऽमुष्मै तल्लोकाय यज्ञेनात्मानं संस्कुरुते
एतद् उ ह यज्ञियं कर्मासंस्थितम् आ श्मशानकरणात्
तद्यद् अग्निविधयाग्निचितः श्मशानं करोत्य् अग्निचित्याम् एव तत्संस्थापयति
athāta āvṛd eva agnividhayāgnicitaḥ śmaśānaṃ karoti
yadvai yajamāno 'gniṃ cinute 'muṣmai tallokāya yajñenātmānaṃ saṃskurute
etad u ha yajñiyaṃ karmāsaṃsthitam ā śmaśānakaraṇāt
tadyad agnividhayāgnicitaḥ śmaśānaṃ karoty agnicityām eva tatsaṃsthāpayati
- 18
तद्वै न महत्कुर्यात्नेन्महद् अघम्करवाणीति
यावान् अपक्षपुच्छो ऽग्निस्तावत्कुर्याद् इत्य् उ हैक आहुः
समानो ह्य् अस्यैष आत्मा यथैवाग्नेस्तथेति
tadvai na mahatkuryātnenmahad aghamkaravāṇīti
yāvān apakṣapuccho 'gnistāvatkuryād ity u haika āhuḥ
samāno hy asyaiṣa ātmā yathaivāgnestatheti
- 19
पुरुषमात्रं त्व् एव कुर्यात्
तथापरस्मा अवकाशं न करोति
पश्चाद्वरीयः
प्रजा वै पश्चात्
प्रजाम् एव तद्वरीयसीं कुरुते
उत्तरतो वर्षीयः
प्रजा वा उत्तरा
प्रजाम् एव तद्वर्षीयसीं कुरुते
तद्विधायापसलविसृष्टाभि स्पन्द्याभिः पर्यातनोति
अपसलवि पित्र्यं हि कर्म
puruṣamātraṃ tv eva kuryāt
tathāparasmā avakāśaṃ na karoti
paścādvarīyaḥ
prajā vai paścāt
prajām eva tadvarīyasīṃ kurute
uttarato varṣīyaḥ
prajā vā uttarā
prajām eva tadvarṣīyasīṃ kurute
tadvidhāyāpasalavisṛṣṭābhi spandyābhiḥ paryātanoti
apasalavi pitryaṃ hi karma
- 20
अथोद्धन्तवा आह
स यावत्य् एव निवप्स्यन्त्स्यात्तावद् उद्धन्यात्
पुरुषमात्रं त्व् एवोद्धन्यात्
तथापरस्मा अवकाशं न करोति
अथो ओषधिलोको वै पितरः
ओषधीनां ह मूलान्य् उपसर्पन्त्य् अथो नेद् अस्या अन्तर्हितो ऽसद् इति
athoddhantavā āha
sa yāvaty eva nivapsyantsyāttāvad uddhanyāt
puruṣamātraṃ tv evoddhanyāt
tathāparasmā avakāśaṃ na karoti
atho oṣadhiloko vai pitaraḥ
oṣadhīnāṃ ha mūlāny upasarpanty atho ned asyā antarhito 'sad iti

