18 shlokas
- 1
अथ प्रातर्गोतमस्य चतुरुत्तर स्तोमो भवति तस्य चतसृषु बहिष्पवमानम् अष्टास्वष्टास्वाज्यानि द्वादशसु माध्यन्दिनः पवमानः षोडशसु पृष्ठानि विंशत्याम् आर्भवः पवमानश्चतुर्विंशत्याम् अग्निष्टोमसाम
atha prātargotamasya caturuttara stomo bhavati tasya catasṛṣu bahiṣpavamānam aṣṭāsvaṣṭāsvājyāni dvādaśasu mādhyandinaḥ pavamānaḥ ṣoḍaśasu pṛṣṭhāni viṃśatyām ārbhavaḥ pavamānaścaturviṃśatyām agniṣṭomasāma
- 2
तस्य हैके अग्निष्टोमसाम चतुःसाम कुर्वन्ति नाग्निष्टोमो नोक्थ्य इति वदन्तस्तद्यदि तथा कुर्युः सार्धं स्तोत्रियं शस्त्वा सार्धम् अनुरूपं शंसेद्रथन्तरम्पृष्ठं राथन्तरं शस्त्रम् अग्निष्टोमो यज्ञस्तेनेमं लोकमृध्नोति
tasya haike agniṣṭomasāma catuḥsāma kurvanti nāgniṣṭomo nokthya iti vadantastadyadi tathā kuryuḥ sārdhaṃ stotriyaṃ śastvā sārdham anurūpaṃ śaṃsedrathantarampṛṣṭhaṃ rāthantaraṃ śastram agniṣṭomo yajñastenemaṃ lokamṛdhnoti
- 3
एकविंशतिः सवनीयाः पशवः सर्व आग्नेयास्तेषां समानं कर्मेत्य् उ हैक आहुर्द्वे त्वेवैते एकादशिन्याव् आलभेत य एवैकादशिनेषु कामस्तस्य कामस्याप्त्यै
ekaviṃśatiḥ savanīyāḥ paśavaḥ sarva āgneyāsteṣāṃ samānaṃ karmety u haika āhurdve tvevaite ekādaśinyāv ālabheta ya evaikādaśineṣu kāmastasya kāmasyāptyai
- 4
संस्थितेऽग्निष्टोमे परिहृतासु वसतीवरीष्व् अध्वर्युर् अन्नहोमान्जुहोति तेषामुक्तम्ब्राह्मणं प्राणाय स्वाहापानाय स्वाहेति द्वादशभिर् अनुवाकैर्द्वादश मासाः संवत्सरः सर्वं संवत्सरः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै
saṃsthite'gniṣṭome parihṛtāsu vasatīvarīṣv adhvaryur annahomānjuhoti teṣāmuktambrāhmaṇaṃ prāṇāya svāhāpānāya svāheti dvādaśabhir anuvākairdvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ sarvaṃ saṃvatsaraḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai
- 5
एकविंशम्मध्यममहर्भवति असौ वा आदित्य एकविंशः सो ऽश्वमेधः स्वेनैवैनं स्तोमेन स्वायां देवतायां प्रतिष्ठापयति तस्मादेकविंशम्
ekaviṃśammadhyamamaharbhavati asau vā āditya ekaviṃśaḥ so 'śvamedhaḥ svenaivainaṃ stomena svāyāṃ devatāyāṃ pratiṣṭhāpayati tasmādekaviṃśam
- 6
यद्व् एवैकविंशम् एकविंशो वै पुरुषो दश हस्त्या अङ्गुलयो दश पाद्या आत्मैकविंशस्तद् अनेनैकविंशेनात्मनैतस्मिन्न् एकविंशे प्रतिष्ठायां प्रतितिष्ठति तस्मादेकविंशम्
yadv evaikaviṃśam ekaviṃśo vai puruṣo daśa hastyā aṅgulayo daśa pādyā ātmaikaviṃśastad anenaikaviṃśenātmanaitasminn ekaviṃśe pratiṣṭhāyāṃ pratitiṣṭhati tasmādekaviṃśam
- 7
यद्व् एवैकविंशम् एकविंशो वै स्तोमानाम्प्रतिष्ठा बहु खलु वा एतद् एतस्मिन्न् अहन्य् उच्चावचमिव कर्म क्रियते तद्यद् एतद् एतस्मिन्न् अहन्युच्चावचम्बहु कर्म क्रियते तद् एतस्मिन्न् एकविंशे प्रतिष्ठायाम्प्रतिष्ठितं क्रियाता इति तस्माद्व् एवैतद् एकविंशमहः
yadv evaikaviṃśam ekaviṃśo vai stomānāmpratiṣṭhā bahu khalu vā etad etasminn ahany uccāvacamiva karma kriyate tadyad etad etasminn ahanyuccāvacambahu karma kriyate tad etasminn ekaviṃśe pratiṣṭhāyāmpratiṣṭhitaṃ kriyātā iti tasmādv evaitad ekaviṃśamahaḥ
- 8
तस्य प्रातःसवनम् अग्निं तम्मन्ये यो वसुरिति होता पाङ्क्तम् आज्यं शस्त्वैकाहिकम् उपसंशंसति बार्हतं च प्रौगम्माधुछन्दसं च त्रिचश उभे संशंसति यश्च बार्हते प्रौगे कामो य उ च माधुछन्दसे तयोरुभयोः कामयोर् आप्त्यै क्ᄆप्तम्प्रातःसवनम्
tasya prātaḥsavanam agniṃ tammanye yo vasuriti hotā pāṅktam ājyaṃ śastvaikāhikam upasaṃśaṃsati bārhataṃ ca praugammādhuchandasaṃ ca tricaśa ubhe saṃśaṃsati yaśca bārhate prauge kāmo ya u ca mādhuchandase tayorubhayoḥ kāmayor āptyai kᄆptamprātaḥsavanam
- 9
अथातो माध्यन्दिनं सवनं अतिछन्दाः प्रतिपन्मरुत्वतीयस्य त्रिकद्रुकेषु महिषो यवाशिरम् इत्य् अतिष्ठा वा एषा छन्दसां यद् अतिछन्दा अतिष्ठा अश्वमेधो यज्ञानाम् अश्वमेधस्यैवाप्त्यै सैषैव त्रिः शस्ता त्रिचः सम्पद्यते तेनो तं कामम् आप्नोति यस्त्रिच इदं वसो सुतम् अन्ध इत्यनुचर एष एव नित्य एकाहातान इत्था हि सोम इन्मदे ऽवितासि सुन्वतो वृक्तबर्हिष इति पङ्क्तीश्च षट्पदाश्च शस्त्वैकाहिके निविदं दधातीति मरुत्वतीयम्
athāto mādhyandinaṃ savanaṃ atichandāḥ pratipanmarutvatīyasya trikadrukeṣu mahiṣo yavāśiram ity atiṣṭhā vā eṣā chandasāṃ yad atichandā atiṣṭhā aśvamedho yajñānām aśvamedhasyaivāptyai saiṣaiva triḥ śastā tricaḥ sampadyate teno taṃ kāmam āpnoti yastrica idaṃ vaso sutam andha ityanucara eṣa eva nitya ekāhātāna itthā hi soma inmade 'vitāsi sunvato vṛktabarhiṣa iti paṅktīśca ṣaṭpadāśca śastvaikāhike nividaṃ dadhātīti marutvatīyam
- 10
अथातो निष्केवल्यम्महानाम्न्यः पृष्ठम्भवन्ति सानुरूपाः सप्रगाथाः शंसति सर्वे वै कामा महानाम्नीषु सर्वे कामा अश्वमेधे सर्वेषां कामानाम् आप्त्या इन्द्रो मदाय वावृधे प्रेदम्ब्रह्म वृत्रतूर्येष्व् आविथेति पङ्क्तीश्च षट्पदाश्च शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति क्ᄆप्तम्माध्यन्दिनं सवनम्
athāto niṣkevalyammahānāmnyaḥ pṛṣṭhambhavanti sānurūpāḥ sapragāthāḥ śaṃsati sarve vai kāmā mahānāmnīṣu sarve kāmā aśvamedhe sarveṣāṃ kāmānām āptyā indro madāya vāvṛdhe predambrahma vṛtratūryeṣv āvitheti paṅktīśca ṣaṭpadāśca śastvaikāhike nividaṃ dadhāti kᄆptammādhyandinaṃ savanam
- 11
अथातस्तृतीयसवनम् अतिछन्दा एव प्रतिपद्वैश्वदेवस्याभि त्यं देवं सवितारम् ओण्योरिति तस्या एतदेव ब्राह्मणं यत्पूर्वस्या अभि त्वा देव सवितर् इत्य् अनुचरो ऽभिवान् अभिभूत्यै रूपम् उद् उ ष्य देवः सविता दमूना इति सावित्रं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति मही द्यावापृथिवी इह ज्येष्ठे इति चतुरृचं द्यावापृथिवीयं शस्त्वैकाहिके निविदं दधात्य् ऋभुर्विभ्वा वाज इन्द्रो नो अच्छेत्य् आर्भवं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति को नु वाम्मित्रावरुणावृतायन्न् इति वैश्वदेवं शस्त्वैकाहिके निविदं दधातीति वैश्वदेवम्
athātastṛtīyasavanam atichandā eva pratipadvaiśvadevasyābhi tyaṃ devaṃ savitāram oṇyoriti tasyā etadeva brāhmaṇaṃ yatpūrvasyā abhi tvā deva savitar ity anucaro 'bhivān abhibhūtyai rūpam ud u ṣya devaḥ savitā damūnā iti sāvitraṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāti mahī dyāvāpṛthivī iha jyeṣṭhe iti caturṛcaṃ dyāvāpṛthivīyaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāty ṛbhurvibhvā vāja indro no acchety ārbhavaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāti ko nu vāmmitrāvaruṇāvṛtāyann iti vaiśvadevaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhātīti vaiśvadevam
- 12
अथात आग्निमारुतम्मूर्धानं दिवो अरतिम्पृथिव्या इति वैश्वानरीयं शस्त्वैकाहिके निविदं दधात्य् आ रुद्रास इन्द्रवन्तः सजोषस इति मारुतं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति इमम् ऊ षु वो अतिथिम् उषर्बुधमिति नवर्चं जातवेदसीयं शस्त्वैकाहिके निविदं दधाति तद्यद् ऐकाहिकानि निविद्धानानि भवन्ति प्रतिष्ठा वै ज्योतिष्टोमः प्रतिष्ठाया अप्रच्युत्यै
athāta āgnimārutammūrdhānaṃ divo aratimpṛthivyā iti vaiśvānarīyaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāty ā rudrāsa indravantaḥ sajoṣasa iti mārutaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāti imam ū ṣu vo atithim uṣarbudhamiti navarcaṃ jātavedasīyaṃ śastvaikāhike nividaṃ dadhāti tadyad aikāhikāni nividdhānāni bhavanti pratiṣṭhā vai jyotiṣṭomaḥ pratiṣṭhāyā apracyutyai
- 13
तस्यैते पशवो भवन्ति अश्वस्तूपरो गोमृग इति पञ्चदश पर्यङ्ग्यास्तेषाम् उक्तम्ब्राह्मणम् अथैत आरण्या वसन्ताय कपिञ्जलान् आलभते ग्रीष्माय कलविङ्कान्वर्षाभ्यस्तित्तिरीन् इति तेषाम्व् एवोक्तम्
tasyaite paśavo bhavanti aśvastūparo gomṛga iti pañcadaśa paryaṅgyāsteṣām uktambrāhmaṇam athaita āraṇyā vasantāya kapiñjalān ālabhate grīṣmāya kalaviṅkānvarṣābhyastittirīn iti teṣāmv evoktam
- 14
अथैतान् एकविंशतये चातुर्मास्यदेवताभ्य एकविंशतिम् एकविंशतिम्पशून् आलभत एतावन्तो वै सर्वे देवा यावत्यश्चातुर्मास्यदेवताः सर्वे कामा अश्वमेधे सर्वान्देवान्प्रीत्वा सर्वान्कामान् आप्नवानीति न तथा कुर्यात्
athaitān ekaviṃśataye cāturmāsyadevatābhya ekaviṃśatim ekaviṃśatimpaśūn ālabhata etāvanto vai sarve devā yāvatyaścāturmāsyadevatāḥ sarve kāmā aśvamedhe sarvāndevānprītvā sarvānkāmān āpnavānīti na tathā kuryāt
- 15
सप्तदशैव पशून्मध्यमे यूप आलभेत्प्रजापतिः सप्तदशः सर्वं सप्तदशः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै षोडश षोडशेतरेषु षोडशकलम्वा इदं सर्वं सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै त्रयोदश त्रयोदशारण्यान् आकाशेष्व् आलभते त्रयोदश मासाः संवत्सरः सर्वं संवत्सरः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै
saptadaśaiva paśūnmadhyame yūpa ālabhetprajāpatiḥ saptadaśaḥ sarvaṃ saptadaśaḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai ṣoḍaśa ṣoḍaśetareṣu ṣoḍaśakalamvā idaṃ sarvaṃ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai trayodaśa trayodaśāraṇyān ākāśeṣv ālabhate trayodaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ sarvaṃ saṃvatsaraḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai
- 16
अथ पुरा बहिष्पवमानात् अश्वं निक्त्वोदानयन्ति तेन पावमानाय सर्पन्ति तस्योक्तम्ब्राह्मणं स्तुते बहिष्पवमाने ऽश्वम् आस्तावम् आक्रमयन्ति स यद्य् अव वा जिघ्रेद्वि वा वर्तेत्समृद्धो मे यज्ञ इति ह विद्यात्तम् उपाकृत्याध्वर्युर् आह होतर् अभिष्टुहीति तम् एकादशभिर्होताभिष्टौति
atha purā bahiṣpavamānāt aśvaṃ niktvodānayanti tena pāvamānāya sarpanti tasyoktambrāhmaṇaṃ stute bahiṣpavamāne 'śvam āstāvam ākramayanti sa yady ava vā jighredvi vā vartetsamṛddho me yajña iti ha vidyāttam upākṛtyādhvaryur āha hotar abhiṣṭuhīti tam ekādaśabhirhotābhiṣṭauti
- 17
यद् अक्रन्दः प्रथमं जायमान इति त्रिः प्रथमया त्रिर् उत्तमया ताः पञ्चदश सम्पद्यन्ते पञ्चदशो वै वज्रो वीर्यम्वज्रो वज्रेणैवैतद्वीर्येण यजमानः पुरस्तात्पाप्मानम् अपहते तद्वै यजमानायैव वज्रः प्रदीयते यो ऽस्य स्तृत्यस्तं स्तर्तव उप प्रागाच्छसनम्वाज्यर्वोप प्रागात्परमं यत्सधस्थम् इति
yad akrandaḥ prathamaṃ jāyamāna iti triḥ prathamayā trir uttamayā tāḥ pañcadaśa sampadyante pañcadaśo vai vajro vīryamvajro vajreṇaivaitadvīryeṇa yajamānaḥ purastātpāpmānam apahate tadvai yajamānāyaiva vajraḥ pradīyate yo 'sya stṛtyastaṃ startava upa prāgācchasanamvājyarvopa prāgātparamaṃ yatsadhastham iti
- 18
एते उद्धृत्य मा नो मित्रो वरुणो अर्यमायुर् इत्य् एतत्सूक्तमध्रिगावावपति चतुस्त्रिंशद्वाजिनो देवबन्धोर् इत्य् उ हैक एताम्वङ्क्रीणाम्पुरस्ताद्दधति नेद् अनायतने प्रणवं दधामेत्य् अथो नेद् एकवचनेन बहुवचनम्व्यवायामेति न तथा कुर्यात्सार्धमेष सूक्तम् आवपेद् उप प्रागाच्छसनम्वाज्यर्वोप प्रागात्परमं यत्सधस्थम् इति
ete uddhṛtya mā no mitro varuṇo aryamāyur ity etatsūktamadhrigāvāvapati catustriṃśadvājino devabandhor ity u haika etāmvaṅkrīṇāmpurastāddadhati ned anāyatane praṇavaṃ dadhāmety atho ned ekavacanena bahuvacanamvyavāyāmeti na tathā kuryātsārdhameṣa sūktam āvaped upa prāgācchasanamvājyarvopa prāgātparamaṃ yatsadhastham iti

