15 shlokas
- 1
प्रजापतिर् अकामयत सर्वान्कामानाप्नुयां सर्वा व्यष्टीर्व्यश्नुवीयेति स एतम् अश्वमेधं त्रिरात्रं यज्ञक्रतुम् अपश्यत्तम् आहरत्तेनायजत तेनेष्ट्वा सर्वान्कामान् आप्नोत्सर्वा व्यष्टीर्व्याश्नुत सर्वान्ह वै कामानाप्नोति सर्वा व्यष्टीर्व्यश्नुते योऽश्वमेधेन यजते
prajāpatir akāmayata sarvānkāmānāpnuyāṃ sarvā vyaṣṭīrvyaśnuvīyeti sa etam aśvamedhaṃ trirātraṃ yajñakratum apaśyattam āharattenāyajata teneṣṭvā sarvānkāmān āpnotsarvā vyaṣṭīrvyāśnuta sarvānha vai kāmānāpnoti sarvā vyaṣṭīrvyaśnute yo'śvamedhena yajate
- 2
तद् आहुः कस्मिन्न् ऋतावभ्यारम्भ इति ग्रीष्मेऽभ्यारभेतेत्य् उ हैक आहुर्ग्रीष्मो वै क्षत्रियस्यर्तुः क्षत्रिययज्ञ उ वा एष यद् अश्वमेध इति
tad āhuḥ kasminn ṛtāvabhyārambha iti grīṣme'bhyārabhetety u haika āhurgrīṣmo vai kṣatriyasyartuḥ kṣatriyayajña u vā eṣa yad aśvamedha iti
- 3
तद्वै वसन्त एवाभ्यारभेत वसन्तो वै ब्राह्मणस्यर्तुर्य उ वै कश्च यजते ब्राह्मणीभूयेवैव यजते तस्माद्वसन्त एवाभ्यारभेत
tadvai vasanta evābhyārabheta vasanto vai brāhmaṇasyarturya u vai kaśca yajate brāhmaṇībhūyevaiva yajate tasmādvasanta evābhyārabheta
- 4
सा यासौ फाल्गुनी पौर्णमासी भवति तस्यै पुरस्तात्षडहे वा सप्ताहे वर्त्विज उपसमायन्त्य् अध्वर्युश्च होता च ब्रह्मा चोद्गाता चैतान्वा अन्वन्य ऋत्विजः
sā yāsau phālgunī paurṇamāsī bhavati tasyai purastātṣaḍahe vā saptāhe vartvija upasamāyanty adhvaryuśca hotā ca brahmā codgātā caitānvā anvanya ṛtvijaḥ
- 5
तेभ्यो ऽध्वर्युश्चातुष्प्राश्यम्ब्रह्मौदनं निर्वपति तस्योक्तम्ब्राह्मणं चतुरः पात्रांश्चतुरो ऽञ्जलींश्चतुरः प्रसृतान्द्वादशविधं द्वादश मासाः संवत्सरः सर्वं संवत्सरः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै
tebhyo 'dhvaryuścātuṣprāśyambrahmaudanaṃ nirvapati tasyoktambrāhmaṇaṃ caturaḥ pātrāṃścaturo 'ñjalīṃścaturaḥ prasṛtāndvādaśavidhaṃ dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ sarvaṃ saṃvatsaraḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai
- 6
तम् एते चत्वार ऋत्विजः प्राश्नन्ति तेषाम् उक्तम्ब्राह्मणं तेभ्यश्चत्वारि सहस्राणि ददाति सर्वं वै सहस्रं सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै चत्वारि च सुवर्णानि शतमानानि हिरण्यानि तस्यो एवोक्तम्
tam ete catvāra ṛtvijaḥ prāśnanti teṣām uktambrāhmaṇaṃ tebhyaścatvāri sahasrāṇi dadāti sarvaṃ vai sahasraṃ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai catvāri ca suvarṇāni śatamānāni hiraṇyāni tasyo evoktam
- 7
अथास्मा अध्वर्युर्निष्कम्प्रतिमुञ्चन्वाचयति तेजोऽसि शुक्रम् अमृतमिति तेजो वै शुक्रम् अमृतं हिरण्यं तेज एवास्मिञ्छुक्रम् अमृतं दधात्य् आयुष्पा आयुर्मे पाहीत्य् आयुर् एवास्मिन्दधात्य् अथैनम् आह वाचं यच्छेति वाग्वै यज्ञो यज्ञस्यैवाभ्यारम्भाय
athāsmā adhvaryurniṣkampratimuñcanvācayati tejo'si śukram amṛtamiti tejo vai śukram amṛtaṃ hiraṇyaṃ teja evāsmiñchukram amṛtaṃ dadhāty āyuṣpā āyurme pāhīty āyur evāsmindadhāty athainam āha vācaṃ yaccheti vāgvai yajño yajñasyaivābhyārambhāya
- 8
चतस्रो जाया उपक्ᄆप्ता भवन्ति महिषी वावाता परिवृक्ता पालागली सर्वा निष्किन्यो ऽलंकृता मिथुनस्यैव सर्वत्वाय ताभिः सहाग्न्यगारम्प्रपद्यते पूर्वया द्वारा यजमानो दक्षिणया पत्न्यः
catasro jāyā upakᄆptā bhavanti mahiṣī vāvātā parivṛktā pālāgalī sarvā niṣkinyo 'laṃkṛtā mithunasyaiva sarvatvāya tābhiḥ sahāgnyagāramprapadyate pūrvayā dvārā yajamāno dakṣiṇayā patnyaḥ
- 9
सायमाहुत्यां हुतायाम्जघनेन गार्हपत्यम् उदङ्वावातया सह संविशति तद् एवापीतराः संविशन्ति सोऽन्तरोरू असंवर्तमानः शेते ऽनेन तपसा स्वस्ति संवत्सरस्योदृचं समश्नवा इति
sāyamāhutyāṃ hutāyāmjaghanena gārhapatyam udaṅvāvātayā saha saṃviśati tad evāpītarāḥ saṃviśanti so'ntarorū asaṃvartamānaḥ śete 'nena tapasā svasti saṃvatsarasyodṛcaṃ samaśnavā iti
- 10
प्रातराहुत्यां हुतायां अध्वर्युः पूर्णाहुतिं जुहोति सर्वं वै पूर्णं सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै तस्यां वरेण वाचं विसृजते वरं ददामि ब्रह्मण इति सर्वं वै वरः सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्यै
prātarāhutyāṃ hutāyāṃ adhvaryuḥ pūrṇāhutiṃ juhoti sarvaṃ vai pūrṇaṃ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai tasyāṃ vareṇa vācaṃ visṛjate varaṃ dadāmi brahmaṇa iti sarvaṃ vai varaḥ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyai
- 11
अथ योऽस्य निष्कः प्रतिमुक्तो भवति तम् अध्वर्यवे ददात्य् अध्वर्यवे ददद् अमृतम् आयुर् आत्मन्धत्ते ऽमृतं ह्यायुर्हिरण्यम्
atha yo'sya niṣkaḥ pratimukto bhavati tam adhvaryave dadāty adhvaryave dadad amṛtam āyur ātmandhatte 'mṛtaṃ hyāyurhiraṇyam
- 12
अथाग्नेयीम् इष्टिं निर्वपति पथश्च कामाय यज्ञमुखस्य चाछम्बट्कारायाथो अग्निमुखा उ वै सर्वा देवताः सर्वे कामा अश्वमेधे मुखतः सर्वान्देवान्प्रीत्वा सर्वान्कामान् आप्नवानीति
athāgneyīm iṣṭiṃ nirvapati pathaśca kāmāya yajñamukhasya cāchambaṭkārāyātho agnimukhā u vai sarvā devatāḥ sarve kāmā aśvamedhe mukhataḥ sarvāndevānprītvā sarvānkāmān āpnavānīti
- 13
तस्यै पञ्चदश सामिधेन्यो भवन्ति पञ्चदशो वै वज्रो वीर्यं वज्रो वज्रेणैवैतद्वीर्येण यजमानः पुरस्तात्पाप्मानम् अपहते वार्त्रघ्नावाज्यभागौ पाप्मा वै वृत्रः पाप्मनो ऽपहत्या अग्निर्मूर्धा दिवः ककुद्भुवो यज्ञस्य रजसश्च नेतेत्य् उपांशु हविषो याज्यानुवाक्ये मूर्धन्वत्य् अन्या भवति सद्वत्यन्यैष वै मूर्धा य एष तपत्य् एतस्यैवावरुद्ध्या अथ यत्सद्वती सदेवावरुन्द्धे विराजौ संयाज्ये सर्वदेवत्यं वा एतच्छन्दो यद्विराट्सर्वे कामा अश्वमेधे सर्वान्देवान्प्रीत्वा सर्वान्कामान् आप्नवानीति हिरण्यं दक्षिणा सुवर्णं शतमानं तस्योक्तम्ब्राह्मणम्
tasyai pañcadaśa sāmidhenyo bhavanti pañcadaśo vai vajro vīryaṃ vajro vajreṇaivaitadvīryeṇa yajamānaḥ purastātpāpmānam apahate vārtraghnāvājyabhāgau pāpmā vai vṛtraḥ pāpmano 'pahatyā agnirmūrdhā divaḥ kakudbhuvo yajñasya rajasaśca netety upāṃśu haviṣo yājyānuvākye mūrdhanvaty anyā bhavati sadvatyanyaiṣa vai mūrdhā ya eṣa tapaty etasyaivāvaruddhyā atha yatsadvatī sadevāvarunddhe virājau saṃyājye sarvadevatyaṃ vā etacchando yadvirāṭsarve kāmā aśvamedhe sarvāndevānprītvā sarvānkāmān āpnavānīti hiraṇyaṃ dakṣiṇā suvarṇaṃ śatamānaṃ tasyoktambrāhmaṇam
- 14
अथ पौष्णीं निर्वपति पूषा वै पथीनाम् अधिपतिर् अश्वायैवैतत्स्वस्त्ययनं करोत्य् अथो इयं वै पूषेमाम् एवास्मा एतद्गोप्त्रीं करोति तस्य हि नार्तिर् अस्ति न ह्वला यम् इयम् अध्वन्गोपायतीमाम् एवास्मा एतद्गोप्त्रीं करोति
atha pauṣṇīṃ nirvapati pūṣā vai pathīnām adhipatir aśvāyaivaitatsvastyayanaṃ karoty atho iyaṃ vai pūṣemām evāsmā etadgoptrīṃ karoti tasya hi nārtir asti na hvalā yam iyam adhvangopāyatīmām evāsmā etadgoptrīṃ karoti
- 15
तस्यै सप्तदश सामिधेन्यो भवन्ति सप्तदशो वै प्रजापतिः प्रजापतिर् अश्वमेधो ऽश्वमेधस्यैवाप्त्यै वृधन्वन्ताव् आज्यभागौ यजमानस्यैव वृद्ध्यै पूषंस्तव व्रते वयम्पथस्पथः परिपतिं वचस्येत्य् उपांशु हविषो याज्यानुवाक्ये व्रतवत्यन्या भवति पथन्वत्य् अन्या वीर्यं वै व्रतं वीर्यस्याप्त्यै वीर्यस्यावरुद्ध्या अथ यत्पथन्वत्य् अश्वायैवैतत्स्वस्त्ययनं करोत्य् अनुष्टुभौ संयाज्ये वाग्वा अनुष्टुब्वाग्वै प्रजापतिः प्रजापतिर् अश्वमेधो ऽश्वमेधस्यैवाप्त्यै वासःशतं दक्षिणा रूपं वा एतत्पुरुषस्य यद्वासस्तस्माद्यम् एव कं च सुवाससम् आहुः को न्वयम् इति रूपसमृद्धो हि भवति रूपेणैवैनं समर्धयति शतम्भवति शतायुर्वै पुरुषः शतेन्द्रिय आयुर् एवेन्द्रियं वीर्यम् आत्मन्धत्ते
tasyai saptadaśa sāmidhenyo bhavanti saptadaśo vai prajāpatiḥ prajāpatir aśvamedho 'śvamedhasyaivāptyai vṛdhanvantāv ājyabhāgau yajamānasyaiva vṛddhyai pūṣaṃstava vrate vayampathaspathaḥ paripatiṃ vacasyety upāṃśu haviṣo yājyānuvākye vratavatyanyā bhavati pathanvaty anyā vīryaṃ vai vrataṃ vīryasyāptyai vīryasyāvaruddhyā atha yatpathanvaty aśvāyaivaitatsvastyayanaṃ karoty anuṣṭubhau saṃyājye vāgvā anuṣṭubvāgvai prajāpatiḥ prajāpatir aśvamedho 'śvamedhasyaivāptyai vāsaḥśataṃ dakṣiṇā rūpaṃ vā etatpuruṣasya yadvāsastasmādyam eva kaṃ ca suvāsasam āhuḥ ko nvayam iti rūpasamṛddho hi bhavati rūpeṇaivainaṃ samardhayati śatambhavati śatāyurvai puruṣaḥ śatendriya āyur evendriyaṃ vīryam ātmandhatte

