17 shlokas
- 1
एतस्यां तायमानायाम् अश्वं निक्त्वोदानयन्ति यस्मिन्त्सर्वाणि रूपाणि भवन्ति यो वा जवसमृद्धः सहस्रार्हम्पूर्व्यं यो दक्षिणायां धुर्यप्रतिधुरः
etasyāṃ tāyamānāyām aśvaṃ niktvodānayanti yasmintsarvāṇi rūpāṇi bhavanti yo vā javasamṛddhaḥ sahasrārhampūrvyaṃ yo dakṣiṇāyāṃ dhuryapratidhuraḥ
- 2
तद्यत्सर्वरूपो भवति सर्वं वै रूपं सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्या अथ यज्जवसमृद्धो वीर्यं वै जवो वीर्यस्याप्त्यै वीर्यस्यावरुद्ध्या अथ यत्सहस्रार्हः सर्वं वै सहस्रं सर्वम् अश्वमेधः सर्वस्याप्त्यै सर्वस्यावरुद्ध्या अथ यत्पूर्व्य एष वा अपरिमितं वीर्यम् अभिवर्धते यत्पूर्व्यो ऽपरिमितस्यैव वीर्यस्यावरुद्ध्या अथ यद्दक्षिणायां धुर्य् अप्रतिधुर एष वा एष य एष तपति न वा एतं कश्चन प्रतिप्रतिर् एतस्यैवावरुद्ध्यै
tadyatsarvarūpo bhavati sarvaṃ vai rūpaṃ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyā atha yajjavasamṛddho vīryaṃ vai javo vīryasyāptyai vīryasyāvaruddhyā atha yatsahasrārhaḥ sarvaṃ vai sahasraṃ sarvam aśvamedhaḥ sarvasyāptyai sarvasyāvaruddhyā atha yatpūrvya eṣa vā aparimitaṃ vīryam abhivardhate yatpūrvyo 'parimitasyaiva vīryasyāvaruddhyā atha yaddakṣiṇāyāṃ dhury apratidhura eṣa vā eṣa ya eṣa tapati na vā etaṃ kaścana pratipratir etasyaivāvaruddhyai
- 3
तद् उ होवाच भाल्लबेयो द्विरूप एवैषो ऽश्वः स्यात्कृष्णसारङ्गः प्रजापतेर्वा एषो ऽक्ष्णः समभवद्द्विरूपं वा इदं चक्षुः शुक्लं चैव कृष्णं च तद् एनं स्वेन रूपेण समर्धयतीति
tad u hovāca bhāllabeyo dvirūpa evaiṣo 'śvaḥ syātkṛṣṇasāraṅgaḥ prajāpatervā eṣo 'kṣṇaḥ samabhavaddvirūpaṃ vā idaṃ cakṣuḥ śuklaṃ caiva kṛṣṇaṃ ca tad enaṃ svena rūpeṇa samardhayatīti
- 4
अथ होवाच सात्ययज्ञिः त्रिरूप एवैषो ऽश्वः स्यात्तस्य कृष्णः पूर्वार्धः शुक्लो ऽपरार्धः कृत्तिकाञ्जिः पुरस्तात्तद्यत्कृष्णः पूर्वार्धो भवति यद् एवेदं कृष्णम् अक्ष्णस्तद् अस्य तद् अथ यच्छुक्लो ऽपरार्धो यदेवेदं शुक्लम् अक्ष्णस्तद् अस्य तद् अथ यत्कृत्तिकाञ्जिः पुरस्तात्सा कनीनका स एव रूपसमृद्धो ऽतो यतमो ऽस्योपकल्पेत बहुरूपो वा द्विरूपो वा त्रिरूपो वा कृत्तिकाञ्जिस्तम् आलभेत जवेन त्व् एव समृद्धः स्यात्
atha hovāca sātyayajñiḥ trirūpa evaiṣo 'śvaḥ syāttasya kṛṣṇaḥ pūrvārdhaḥ śuklo 'parārdhaḥ kṛttikāñjiḥ purastāttadyatkṛṣṇaḥ pūrvārdho bhavati yad evedaṃ kṛṣṇam akṣṇastad asya tad atha yacchuklo 'parārdho yadevedaṃ śuklam akṣṇastad asya tad atha yatkṛttikāñjiḥ purastātsā kanīnakā sa eva rūpasamṛddho 'to yatamo 'syopakalpeta bahurūpo vā dvirūpo vā trirūpo vā kṛttikāñjistam ālabheta javena tv eva samṛddhaḥ syāt
- 5
तस्यैते पुरस्ताद्रक्षितार उपक्ᄆप्ता भवन्ति राजपुत्राः कवचिनः शतं राजन्या निषङ्गिणः शतं सूतग्रामण्याम्पुत्रा इषुपर्षिणः शतं क्षात्त्रसंग्रहीतॄणाम्पुत्रा दण्डिनः शतम् अश्वशतं निरष्टं निरमणं यस्मिन्न् एनम् अपिसृज्य रक्षन्ति
tasyaite purastādrakṣitāra upakᄆptā bhavanti rājaputrāḥ kavacinaḥ śataṃ rājanyā niṣaṅgiṇaḥ śataṃ sūtagrāmaṇyāmputrā iṣuparṣiṇaḥ śataṃ kṣāttrasaṃgrahītṝṇāmputrā daṇḍinaḥ śatam aśvaśataṃ niraṣṭaṃ niramaṇaṃ yasminn enam apisṛjya rakṣanti
- 6
अथ सावित्रीम् इष्टिं निर्वपति सवित्रे प्रसवित्रे द्वादशकपालम्पुरोडाशं सविता वै प्रसविता सविता म इमं यज्ञम्प्रसुवाद् इति
atha sāvitrīm iṣṭiṃ nirvapati savitre prasavitre dvādaśakapālampuroḍāśaṃ savitā vai prasavitā savitā ma imaṃ yajñamprasuvād iti
- 7
तस्यै पञ्चदश सामिधेन्यो भवन्ति वार्त्रघ्नावाज्यभागौ य इमा विश्वा जातान्य् आ देवो यातु सविता सुरत्न इत्य् उपांशु हविषो याज्यानुवाक्ये विराजौ संयाज्ये हिरण्यं दक्षिणा सुवर्णं शतमानं तस्योक्तम्ब्राह्मणम्
tasyai pañcadaśa sāmidhenyo bhavanti vārtraghnāvājyabhāgau ya imā viśvā jātāny ā devo yātu savitā suratna ity upāṃśu haviṣo yājyānuvākye virājau saṃyājye hiraṇyaṃ dakṣiṇā suvarṇaṃ śatamānaṃ tasyoktambrāhmaṇam
- 8
तस्यै प्रयाजेषु तायमानेषु ब्राह्मणो वीणागाथी दक्षिणत उत्तरमन्द्राम् उदाघ्नंस्तिस्रः स्वयंसम्भृता गाथा गायतीत्य् अयजतेत्य् अददाद् इति तस्योक्तम्ब्राह्मणम्
tasyai prayājeṣu tāyamāneṣu brāhmaṇo vīṇāgāthī dakṣiṇata uttaramandrām udāghnaṃstisraḥ svayaṃsambhṛtā gāthā gāyatīty ayajatety adadād iti tasyoktambrāhmaṇam
- 9
अथ द्वितीयां निर्वपति सवित्र आसवित्रे द्वादशकपालम्पुरोडाशं सविता वा आसविता सविता म इमं यज्ञम् आसुवाद् इति
atha dvitīyāṃ nirvapati savitra āsavitre dvādaśakapālampuroḍāśaṃ savitā vā āsavitā savitā ma imaṃ yajñam āsuvād iti
- 10
तस्यै सप्तदश सामिधेन्यो भवन्ति सद्वन्तावाज्यभागौ सद् एवावरुन्द्धे विश्वानि देव सवितः स घा नो देवः सविता सहावेत्य् उपांशु हविषो याज्यानुवाक्ये अनुष्टुभौ संयाज्ये रजतं हिरण्यं दक्षिणा नानारूपताया अथो उत्क्रमायानपक्रमाय शतमानम्भवति शतायुर्वै पुरुषः शतेन्द्रिय आयुर् एवेन्द्रियं वीर्यम् आत्मन्धत्ते
tasyai saptadaśa sāmidhenyo bhavanti sadvantāvājyabhāgau sad evāvarunddhe viśvāni deva savitaḥ sa ghā no devaḥ savitā sahāvety upāṃśu haviṣo yājyānuvākye anuṣṭubhau saṃyājye rajataṃ hiraṇyaṃ dakṣiṇā nānārūpatāyā atho utkramāyānapakramāya śatamānambhavati śatāyurvai puruṣaḥ śatendriya āyur evendriyaṃ vīryam ātmandhatte
- 11
तस्यै प्रयाजेषु तायमानेषु ब्राह्मणो वीणा॥।
tasyai prayājeṣu tāyamāneṣu brāhmaṇo vīṇā|||
- 12
अथ तृतीयां निर्वपति सवित्रे सत्यप्रसवाय द्वादशकपालम्पुरोडाशम् एष ह वै सत्यः प्रसवो यः सवितुः सत्येन मे प्रसवेनेमं यज्ञम्प्रसुवादिति
atha tṛtīyāṃ nirvapati savitre satyaprasavāya dvādaśakapālampuroḍāśam eṣa ha vai satyaḥ prasavo yaḥ savituḥ satyena me prasavenemaṃ yajñamprasuvāditi
- 13
तस्यै सप्तदशैव सामिधेन्यो भवन्ति रयिमन्तावाज्यभागौ वीर्यं वै रयिवीर्यस्याप्त्यै वीर्यस्यावरुद्ध्या आ विश्वदेवं सत्पतिं न प्रमिये सवितुर्दैव्यस्य तद् इत्य् उपांशु हविषो याज्यानुवाक्ये नित्ये संयाज्ये नेद्यज्ञपथाद् अयानीति क्ᄆप्त एव यज्ञे ऽन्ततः प्रतितिष्ठति त्रिष्टुभौ भवत इन्द्रे वै वीर्यं त्रिष्टुब् इन्द्रियस्यैव वीर्यस्यावरुद्ध्यै हिरण्यं दक्षिणा सुवर्णं शतमानं तस्योक्तम्ब्राह्मणम्
tasyai saptadaśaiva sāmidhenyo bhavanti rayimantāvājyabhāgau vīryaṃ vai rayivīryasyāptyai vīryasyāvaruddhyā ā viśvadevaṃ satpatiṃ na pramiye saviturdaivyasya tad ity upāṃśu haviṣo yājyānuvākye nitye saṃyājye nedyajñapathād ayānīti kᄆpta eva yajñe 'ntataḥ pratitiṣṭhati triṣṭubhau bhavata indre vai vīryaṃ triṣṭub indriyasyaiva vīryasyāvaruddhyai hiraṇyaṃ dakṣiṇā suvarṇaṃ śatamānaṃ tasyoktambrāhmaṇam
- 14
तस्यै प्रयाजेषु तायमानेषु ब्राह्मणो वीणा॥।
tasyai prayājeṣu tāyamāneṣu brāhmaṇo vīṇā|||
- 15
एतस्यां संस्थितायाम् उपोत्थायाध्वर्युश्च यजमानश्चाश्वस्य दक्षिणे कर्ण आजपतो विभूर्मात्रा प्रभूः पित्रेति तस्योक्तम्ब्राह्मणम् अथैनम् उदञ्चम्प्राञ्चम्प्रसृजत एषा होभयेषां देवमनुष्याणां दिग्यद् उदीची प्राची स्वायामेवैनं तद्दिशि धत्तो न वै स्व आयतने प्रतिष्ठितो रिष्यत्य् अरिष्ट्यै
etasyāṃ saṃsthitāyām upotthāyādhvaryuśca yajamānaścāśvasya dakṣiṇe karṇa ājapato vibhūrmātrā prabhūḥ pitreti tasyoktambrāhmaṇam athainam udañcamprāñcamprasṛjata eṣā hobhayeṣāṃ devamanuṣyāṇāṃ digyad udīcī prācī svāyāmevainaṃ taddiśi dhatto na vai sva āyatane pratiṣṭhito riṣyaty ariṣṭyai
- 16
स आह देवा आशापालाः एतं देवेभ्यो ऽश्वम्मेधाय प्रोक्षितं रक्षतेत्य् उक्ता मानुषा आशापाला अथैते दैवा आप्याः साध्या अन्वाध्या मरुतस्तम् एत उभये देवमनुष्याः संविदाना अप्रत्यावर्तयन्तः संवत्सरं रक्षन्ति तद्यं न प्रत्यावर्तयन्त्य् एष वा एष तपति क उ ह्येतम् अर्हति प्रत्यावर्तयितुं यद्ध्येनम्प्रत्यावर्तयेयुः पराग् एवेदं सर्वं स्यात्तस्माद् अप्रत्यावर्तयन्तो रक्षन्ति
sa āha devā āśāpālāḥ etaṃ devebhyo 'śvammedhāya prokṣitaṃ rakṣatety uktā mānuṣā āśāpālā athaite daivā āpyāḥ sādhyā anvādhyā marutastam eta ubhaye devamanuṣyāḥ saṃvidānā apratyāvartayantaḥ saṃvatsaraṃ rakṣanti tadyaṃ na pratyāvartayanty eṣa vā eṣa tapati ka u hyetam arhati pratyāvartayituṃ yaddhyenampratyāvartayeyuḥ parāg evedaṃ sarvaṃ syāttasmād apratyāvartayanto rakṣanti
- 17
स आहाशापालाः ये वा एतस्योदृचं गमिष्यन्ति राष्ट्रं ते भविष्यन्ति राजानो भविष्यन्त्य् अभिषेचनीया अथ य एतस्योदृचं न गमिष्यन्त्य् अराष्ट्रं ते भविष्यन्त्य् अराजानो भविष्यन्ति राजन्या विशो ऽनभिषेचनीयास्तस्मान्मा प्रमदत स्नात्वाच्चैवैनम् उदकान्निरुन्धीध्वं वडवाभ्यश्च ते यद्यद्ब्राह्मणजातम् उपनिगच्छेत तत्तत्पृच्छेत ब्राह्मणाः कियद्यूयम् अश्वमेधस्य वित्थेति ते ये न विद्युर्जिनीयात तान्त्सर्वं वा अश्वमेधः सर्वस्यैष न वेद यो ब्राह्मणः सन्न् अश्वमेधस्य न वेद सो ऽब्राह्मणो ज्येय एव स पानं करवाथ खादं निवपाथाथ यत्किं च जनपदे कृतान्नं सर्वं वस्तत्सुतं तेषां रथकारकुल एव वो वसतिस्तद्ध्यश्वस्यायतनमिति
sa āhāśāpālāḥ ye vā etasyodṛcaṃ gamiṣyanti rāṣṭraṃ te bhaviṣyanti rājāno bhaviṣyanty abhiṣecanīyā atha ya etasyodṛcaṃ na gamiṣyanty arāṣṭraṃ te bhaviṣyanty arājāno bhaviṣyanti rājanyā viśo 'nabhiṣecanīyāstasmānmā pramadata snātvāccaivainam udakānnirundhīdhvaṃ vaḍavābhyaśca te yadyadbrāhmaṇajātam upanigaccheta tattatpṛccheta brāhmaṇāḥ kiyadyūyam aśvamedhasya vittheti te ye na vidyurjinīyāta tāntsarvaṃ vā aśvamedhaḥ sarvasyaiṣa na veda yo brāhmaṇaḥ sann aśvamedhasya na veda so 'brāhmaṇo jyeya eva sa pānaṃ karavātha khādaṃ nivapāthātha yatkiṃ ca janapade kṛtānnaṃ sarvaṃ vastatsutaṃ teṣāṃ rathakārakula eva vo vasatistaddhyaśvasyāyatanamiti

