16 shlokas
- 1
अयं वाव यजुर्यो ऽयम्पवते
एष हि यन्न् एवेदं सर्वं जनयति
एतं यन्तम् इदम् अनु प्रजायते
तस्माद्वायुर् एव यजुः
ayaṃ vāva yajuryo 'yampavate
eṣa hi yann evedaṃ sarvaṃ janayati
etaṃ yantam idam anu prajāyate
tasmādvāyur eva yajuḥ
- 2
अयम् एवाकाशो जूः
यद् इदम् अन्तरिक्षम् एतं ह्य् आकाशम् अनु जवते
तद् एतद्यजुर्वायुश्चान्तरिक्षं च यच्च जूश्च
तस्माद्यजुः
एष एव यद् एष ह्य् एति
तद् एतद्यजुर् ऋक्षामयोः प्रतिष्ठितम्
ऋक्षामे वहतः
तस्मात्समानैर् एवाध्वर्युर्ग्रहैः कर्म करोति
अन्यान्यन्यानि स्तुतशस्त्राणि भवन्ति
यथा पूर्वाभ्यां स्यन्त्त्वापराभ्यां धावयेत्तादृक्तत्
ayam evākāśo jūḥ
yad idam antarikṣam etaṃ hy ākāśam anu javate
tad etadyajurvāyuścāntarikṣaṃ ca yacca jūśca
tasmādyajuḥ
eṣa eva yad eṣa hy eti
tad etadyajur ṛkṣāmayoḥ pratiṣṭhitam
ṛkṣāme vahataḥ
tasmātsamānair evādhvaryurgrahaiḥ karma karoti
anyānyanyāni stutaśastrāṇi bhavanti
yathā pūrvābhyāṃ syanttvāparābhyāṃ dhāvayettādṛktat
- 3
अग्निर् एव पुरः
अग्निं हि पुरस्कृत्येमाः प्रजा उपासते
आदित्य एव चरणम्
यदा ह्य् एवैष उदेत्य् अथेदं सर्वं चरति
तद् एतद्यजुः सपुरश्चरणम् अधिदेवतम्
agnir eva puraḥ
agniṃ hi puraskṛtyemāḥ prajā upāsate
āditya eva caraṇam
yadā hy evaiṣa udety athedaṃ sarvaṃ carati
tad etadyajuḥ sapuraścaraṇam adhidevatam
- 4
अथाध्यात्मम्
प्राण एव यजुः
प्राणो हि यन्न् एवेदं सर्वं जनयति
प्राणं यन्तम् इदम् अनु प्रजायते
तस्मात्प्राण एव यजुः
athādhyātmam
prāṇa eva yajuḥ
prāṇo hi yann evedaṃ sarvaṃ janayati
prāṇaṃ yantam idam anu prajāyate
tasmātprāṇa eva yajuḥ
- 5
अयम् एवाकाशो जूर्यो ऽयम् अन्तरात्मन्न् आकाशः
एतं ह्य् आकाशम् अनु जवते
तद् एतद्यजुः प्राणश्चाकाशश्च यच्च जूश्च
तस्माद्यजुः
प्राण एव यत्
प्राणो ह्य् एति
ayam evākāśo jūryo 'yam antarātmann ākāśaḥ
etaṃ hy ākāśam anu javate
tad etadyajuḥ prāṇaścākāśaśca yacca jūśca
tasmādyajuḥ
prāṇa eva yat
prāṇo hy eti
- 6
अन्नम् एव यजुः
अन्नेन हि जायते
अन्नेन जवते
तद् एतद्यजुर् अन्ने प्रतिष्ठितम्
अन्नं वहति
तस्मात्समान एव प्राणे ऽन्यद् अन्यद् अन्नं धीयते
annam eva yajuḥ
annena hi jāyate
annena javate
tad etadyajur anne pratiṣṭhitam
annaṃ vahati
tasmātsamāna eva prāṇe 'nyad anyad annaṃ dhīyate
- 7
मन एव पुरः
मनो हि प्रथमम्प्राणानाम्
चक्षुर् एव चरणम्
चक्षुषा ह्य् अयम् आत्मा चरति
तद् एतद्यजुः सपुरश्चरणम् अधिदेवतं चाध्यात्मं च प्रतिष्ठितम्
स यो हैतद् एवं यजुः सपुरश्चरणम् अधिदेवतं चाध्यात्मं च प्रतिष्ठितं वेद
mana eva puraḥ
mano hi prathamamprāṇānām
cakṣur eva caraṇam
cakṣuṣā hy ayam ātmā carati
tad etadyajuḥ sapuraścaraṇam adhidevataṃ cādhyātmaṃ ca pratiṣṭhitam
sa yo haitad evaṃ yajuḥ sapuraścaraṇam adhidevataṃ cādhyātmaṃ ca pratiṣṭhitaṃ veda
- 8
अरिष्टो हैवानार्तः स्वस्ति यज्ञस्योदृचम् अश्नुते
स्वानां श्रेष्ठः पुरएता भवत्य् अन्नादो ऽधिपतिर्य एवं वेद
ariṣṭo haivānārtaḥ svasti yajñasyodṛcam aśnute
svānāṃ śreṣṭhaḥ puraetā bhavaty annādo 'dhipatirya evaṃ veda
- 9
य उ हैवंविदं स्वेषु प्रतिप्रतिर्बुभूषति न हैवालम्भार्येभ्यो भवति
अथ य एवैतम् अनुभवति यो वै तम् अनु भार्यान्बुभूर्षति स हैवालम्भार्येभ्यो भवति
ya u haivaṃvidaṃ sveṣu pratipratirbubhūṣati na haivālambhāryebhyo bhavati
atha ya evaitam anubhavati yo vai tam anu bhāryānbubhūrṣati sa haivālambhāryebhyo bhavati
- 10
तद् एतज्ज्येष्ठम्ब्रह्म
न ह्य् एतस्मात्किं चन ज्यायो ऽस्ति
ज्येष्ठो ह वै श्रेष्ठः स्वानाम्भवति य एवं वेद
tad etajjyeṣṭhambrahma
na hy etasmātkiṃ cana jyāyo 'sti
jyeṣṭho ha vai śreṣṭhaḥ svānāmbhavati ya evaṃ veda
- 11
तद् एतद्ब्रह्मापूर्वम् अपरवत्
स यो हैतद् एवम्ब्रह्मापूर्वम् अपरवद्वेद न हास्मात्कश्चन श्रेयान्त्समानेषु भवति
श्रेयांसः श्रेयांसो हैवास्माद् अपरपुरुषा जायन्ते
तस्माद्यो ऽस्माज्ज्यायान्त्स्याद्दिशो ऽस्मात्पूर्वा इत्य् उपासीत
तथो हैनं न हिनस्ति
tad etadbrahmāpūrvam aparavat
sa yo haitad evambrahmāpūrvam aparavadveda na hāsmātkaścana śreyāntsamāneṣu bhavati
śreyāṃsaḥ śreyāṃso haivāsmād aparapuruṣā jāyante
tasmādyo 'smājjyāyāntsyāddiśo 'smātpūrvā ity upāsīta
tatho hainaṃ na hinasti
- 12
तस्य वा एतस्य यजुषः रस एवोपनिषत्
तस्माद्यावन्मात्रेण यजुषाध्वर्युर्ग्रहं गृह्णाति स उभे स्तुतशस्त्रे अनुविभवत्य् उभे स्तुतशस्त्रे अनुव्यश्नुते
तस्माद्यावन्मात्र इवान्नस्य रसः सर्वम् अन्नम् अवति सर्वम् अन्नम् अनुव्येति
tasya vā etasya yajuṣaḥ rasa evopaniṣat
tasmādyāvanmātreṇa yajuṣādhvaryurgrahaṃ gṛhṇāti sa ubhe stutaśastre anuvibhavaty ubhe stutaśastre anuvyaśnute
tasmādyāvanmātra ivānnasya rasaḥ sarvam annam avati sarvam annam anuvyeti
- 13
तृप्तिर् एवास्य गतिः
तस्माद्यदान्नस्य तृप्यत्य् अथ स गत इव मन्यते
आनन्द एवास्य विज्ञानम् आत्मा
आनन्दात्मानो हैव सर्वे देवाः
सा हैषैव देवानाम् अद्धाविद्या
स ह स न मनुष्यो य एवंवित्
देवानां हैव स एकः
tṛptir evāsya gatiḥ
tasmādyadānnasya tṛpyaty atha sa gata iva manyate
ānanda evāsya vijñānam ātmā
ānandātmāno haiva sarve devāḥ
sā haiṣaiva devānām addhāvidyā
sa ha sa na manuṣyo ya evaṃvit
devānāṃ haiva sa ekaḥ
- 14
एतद्ध स्म वै तद्विद्वान्प्रियव्रतो रौहिणायन आह वायुं वान्तम् आनन्दस्त आत्मेतो वा वाहीतो वेति
स ह स्म तथैव वाति
तस्माद्यां देवेष्व् आशिषम् इच्छेद् एतेनैवोपतिष्ठेतानन्दो व आत्मासौ मे कामः स मे समृध्यताम् इति
सं हैवास्मै स काम ऋध्यते यत्कामो भवति
एतां ह वै तृप्तिम् एतां गतिम् एतम् आनन्दम् एतम् आत्मानम् अभिसंभवति य एवं वेद
etaddha sma vai tadvidvānpriyavrato rauhiṇāyana āha vāyuṃ vāntam ānandasta ātmeto vā vāhīto veti
sa ha sma tathaiva vāti
tasmādyāṃ deveṣv āśiṣam icched etenaivopatiṣṭhetānando va ātmāsau me kāmaḥ sa me samṛdhyatām iti
saṃ haivāsmai sa kāma ṛdhyate yatkāmo bhavati
etāṃ ha vai tṛptim etāṃ gatim etam ānandam etam ātmānam abhisaṃbhavati ya evaṃ veda
- 15
तद् एतद्यजुर् उपांश्व् अनिरुक्तम्
प्राणो वै यजुः
उपांश्वायतनो वै प्राणः
तद्य एनं निर्ब्रुवन्तम्ब्रूयाद् अनिरुक्तां देवतां निरवोचत्प्राण एनं हास्यतीति तथा हैव स्यात्
tad etadyajur upāṃśv aniruktam
prāṇo vai yajuḥ
upāṃśvāyatano vai prāṇaḥ
tadya enaṃ nirbruvantambrūyād aniruktāṃ devatāṃ niravocatprāṇa enaṃ hāsyatīti tathā haiva syāt
- 16
तस्य ह यो निरुक्तम् आविर्भावं वेद आविर्भवति कीर्त्या यशसा
उपांशु यजुषाध्वर्युर्ग्रहं गृह्णाति
गृहीतः सन्न आविर्भवति
उपांशु यजुषाग्निं चिनोति
चितः संचित आविर्भवति
उपांशु यजुषा हविर्निर्वपति
शृतं निष्ठितम् आविर्भवति
एवं यत्किं चोपांशु करोति कृतं निष्ठितम् आविर्भवति
तस्य ह य एतम् एवं निरुक्तम् आविर्भावं वेदाविर्भवति कीर्त्या यशसा ब्रह्मवर्चसेन
क्षिप्र उ हैवाविदं गच्छति
स ह यजुर् एव भवति
यजुषैनम् आचक्षते
tasya ha yo niruktam āvirbhāvaṃ veda āvirbhavati kīrtyā yaśasā
upāṃśu yajuṣādhvaryurgrahaṃ gṛhṇāti
gṛhītaḥ sanna āvirbhavati
upāṃśu yajuṣāgniṃ cinoti
citaḥ saṃcita āvirbhavati
upāṃśu yajuṣā havirnirvapati
śṛtaṃ niṣṭhitam āvirbhavati
evaṃ yatkiṃ copāṃśu karoti kṛtaṃ niṣṭhitam āvirbhavati
tasya ha ya etam evaṃ niruktam āvirbhāvaṃ vedāvirbhavati kīrtyā yaśasā brahmavarcasena
kṣipra u haivāvidaṃ gacchati
sa ha yajur eva bhavati
yajuṣainam ācakṣate

