11 shlokas
- 1
प्रजापतिः प्रजा असृजत
स ऊर्ध्वेभ्य एव प्राणेभ्यो देवान् असृजत ये ऽवाञ्चः प्राणास्तेभ्यो मर्त्याः प्रजाः
अथोर्ध्वम् एव मृत्युम्प्रजाभ्यो ऽत्तारम् असृजत
prajāpatiḥ prajā asṛjata
sa ūrdhvebhya eva prāṇebhyo devān asṛjata ye 'vāñcaḥ prāṇāstebhyo martyāḥ prajāḥ
athordhvam eva mṛtyumprajābhyo 'ttāram asṛjata
- 2
तस्य ह प्रजापतेः अर्धम् एव मर्त्यम् आसीद् अर्धम् अमृतम्
तद्यद् अस्य मर्त्यम् आसीत्तेन मृत्योर् अबिभेत्
स बिभ्यद् इमाम्प्राविशद्द्वयम्भूत्वा मृच्चापश्च
tasya ha prajāpateḥ ardham eva martyam āsīd ardham amṛtam
tadyad asya martyam āsīttena mṛtyor abibhet
sa bibhyad imāmprāviśaddvayambhūtvā mṛccāpaśca
- 3
स मृत्युर्देवान् अब्रवीत्क्व नु सो ऽभूद्यो नो ऽसृष्टेति
त्वद्बिभ्यद् इमाम्प्राविक्षद् इति
सो ऽब्रवीत्तं वा अन्विच्छाम तं संभराम न वा अहं तं हिंसिष्यामीति
तं देवा अस्या अधि समभरन्
यद् अस्याप्स्व् आसीत्ता अपः समभरन् अथ यद् अस्यां ताम्मृदं
तद् उभयं संभृत्य मृदं चापश्चेष्टकाम् अकुर्वन्
तस्माद् एतद् उभयम् इष्टका भवति मृच्चापश्च
sa mṛtyurdevān abravītkva nu so 'bhūdyo no 'sṛṣṭeti
tvadbibhyad imāmprāvikṣad iti
so 'bravīttaṃ vā anvicchāma taṃ saṃbharāma na vā ahaṃ taṃ hiṃsiṣyāmīti
taṃ devā asyā adhi samabharan
yad asyāpsv āsīttā apaḥ samabharan atha yad asyāṃ tāmmṛdaṃ
tad ubhayaṃ saṃbhṛtya mṛdaṃ cāpaśceṣṭakām akurvan
tasmād etad ubhayam iṣṭakā bhavati mṛccāpaśca
- 4
तद् एता वा अस्य ताः पञ्च मर्त्यास्तन्व आसंल्लोम त्वङ्मांसम् अस्थि मज्जा
अथैता अमृता मनो वाक्प्राणश्चक्षुः श्रोत्रम्
tad etā vā asya tāḥ pañca martyāstanva āsaṃlloma tvaṅmāṃsam asthi majjā
athaitā amṛtā mano vākprāṇaścakṣuḥ śrotram
- 5
स यः स प्रजापतिः अयम् एव स यो ऽयम् अग्निश्चीयते
अथ या अस्य ताः पञ्च मर्त्यास्तन्व आसन्न् एतास्ताः पुरीषचितयः
अथ या अमृता एतास्ता इष्टकाचितयः
sa yaḥ sa prajāpatiḥ ayam eva sa yo 'yam agniścīyate
atha yā asya tāḥ pañca martyāstanva āsann etāstāḥ purīṣacitayaḥ
atha yā amṛtā etāstā iṣṭakācitayaḥ
- 6
ते देवा अब्रुवन् अमृतम् इमं करवामेति
तस्यैताभ्याम् अमृताभ्यां तनूभ्याम् एतां मर्त्यां तनूं परिगृह्यामृताम् अकुर्वन्न् इष्टकाचितिभ्याम्पुरीषचितिं तथा द्वितीयां तथा तृतीयां तथा चतुर्थीम्
te devā abruvan amṛtam imaṃ karavāmeti
tasyaitābhyām amṛtābhyāṃ tanūbhyām etāṃ martyāṃ tanūṃ parigṛhyāmṛtām akurvann iṣṭakācitibhyāmpurīṣacitiṃ tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm
- 7
अथ पञ्चमीं चितिम् उपधाय पुरीषं निवपति
तत्र विकर्णीं च स्वयमातृण्णां चोपदधाति
हिरण्यशकलैः प्रोक्षति
अग्निम् अभ्यादधाति
सा सप्तमी चितिः
तद् अमृतम्
एवम् अस्यैताभ्याम् अमृताभ्यां तनूभ्याम् एताम्मर्त्यां तनूं परिगृह्यामृताम् अकुर्वन्न् इष्टकाचितिभ्याम्पुरीषचितिम्
ततो वै प्रजापतिर् अमृतो ऽभवत्
तथैवैतद्यजमान एतम् अमृतम् आत्मानं कृत्वा सो ऽमृतो भवति
atha pañcamīṃ citim upadhāya purīṣaṃ nivapati
tatra vikarṇīṃ ca svayamātṛṇṇāṃ copadadhāti
hiraṇyaśakalaiḥ prokṣati
agnim abhyādadhāti
sā saptamī citiḥ
tad amṛtam
evam asyaitābhyām amṛtābhyāṃ tanūbhyām etāmmartyāṃ tanūṃ parigṛhyāmṛtām akurvann iṣṭakācitibhyāmpurīṣacitim
tato vai prajāpatir amṛto 'bhavat
tathaivaitadyajamāna etam amṛtam ātmānaṃ kṛtvā so 'mṛto bhavati
- 8
ते वै देवास्तं नाविदुः यद्य् एनं सर्वं वाकुर्वन्न वा सर्वं यद्य् अति वारेचयन्न वाभ्यापयन्
त एताम् ऋचम् अपश्यन्
धामछद् अग्निर् इन्द्रो ब्रह्मा देवो बृहस्पतिः
सचेतसो विश्वे देवा यज्ञम्प्रावन्तु नः शुभ इति
te vai devāstaṃ nāviduḥ yady enaṃ sarvaṃ vākurvanna vā sarvaṃ yady ati vārecayanna vābhyāpayan
ta etām ṛcam apaśyan
dhāmachad agnir indro brahmā devo bṛhaspatiḥ
sacetaso viśve devā yajñamprāvantu naḥ śubha iti
- 9
तस्या अस्त्य् एवाग्नेयम् अस्त्य् ऐन्द्रम् अस्ति वैश्वदेवम्
तद्यद् अस्या आग्नेयं यद् एवैतस्याग्नेर् आग्नेयं तद् अस्य तेन समस्कुर्वन्यद् ऐन्द्रं तद् ऐन्द्रेण यद्वैश्वदेवं तद्वैश्वदेवेन
तम् अत्रैव सर्वं कृत्स्नं समस्कुर्वन्
tasyā asty evāgneyam asty aindram asti vaiśvadevam
tadyad asyā āgneyaṃ yad evaitasyāgner āgneyaṃ tad asya tena samaskurvanyad aindraṃ tad aindreṇa yadvaiśvadevaṃ tadvaiśvadevena
tam atraiva sarvaṃ kṛtsnaṃ samaskurvan
- 10
तद्यद् एतयोपतिष्ठते यद् एवास्यात्र विद्वान्वाविद्वान्वाति वा रेचयति न वाभ्यापयति तद् एवास्यैतया सर्वम् आप्नोति यद् अस्य किं चानाप्तम्
अनुष्टुब्धामछद्भवति
वाग्वा अनुष्टुप्
वाग्धामछत्
वाचैवास्य तद् आप्नोति यद् अस्य किं चानाप्तम्
पुरीषवतीं चितिं कृत्वोपतिष्ठेतेत्य् उ हैक आहुस्तत्र हि सा सर्वा कृत्स्ना भवतीति
tadyad etayopatiṣṭhate yad evāsyātra vidvānvāvidvānvāti vā recayati na vābhyāpayati tad evāsyaitayā sarvam āpnoti yad asya kiṃ cānāptam
anuṣṭubdhāmachadbhavati
vāgvā anuṣṭup
vāgdhāmachat
vācaivāsya tad āpnoti yad asya kiṃ cānāptam
purīṣavatīṃ citiṃ kṛtvopatiṣṭhetety u haika āhustatra hi sā sarvā kṛtsnā bhavatīti
- 11
तद् उ वा आहुः यविष्ठवत्यैवोपतिष्ठेत
एतद्धास्य प्रियं धाम यद्यविष्ठ इति
तद्यद् अस्य प्रियं धाम तेनास्य तद् आप्नोति यद् अस्य किं चानाप्तम् आग्नेय्या
अग्निकर्म हि गायत्र्या
गायत्रो ऽग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावतैवास्य तद् आप्नोति यद् अस्य किं चानाप्तम् अनिरुक्तया
सर्वं वा अनिरुक्तम्
सर्वेणैवास्य तद् आप्नोति यद् अस्य किं चानाप्तम्
त्वं यविष्ठ दाशुष इति तस्योक्तो बन्धुः
पुरीषवतीं चितिं कृत्वोपतिष्ठेत
तत्र हि सा सर्वा कृत्स्ना भवति
tad u vā āhuḥ yaviṣṭhavatyaivopatiṣṭheta
etaddhāsya priyaṃ dhāma yadyaviṣṭha iti
tadyad asya priyaṃ dhāma tenāsya tad āpnoti yad asya kiṃ cānāptam āgneyyā
agnikarma hi gāyatryā
gāyatro 'gniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvataivāsya tad āpnoti yad asya kiṃ cānāptam aniruktayā
sarvaṃ vā aniruktam
sarveṇaivāsya tad āpnoti yad asya kiṃ cānāptam
tvaṃ yaviṣṭha dāśuṣa iti tasyokto bandhuḥ
purīṣavatīṃ citiṃ kṛtvopatiṣṭheta
tatra hi sā sarvā kṛtsnā bhavati

