14 shlokas
- 1
उभयं हैतद् अग्रे प्रजापतिर् आस मर्त्यं चैवामृतं च
तस्य प्राणा एवामृता आसुः शरीरम्मर्त्यम्
स एतेन कर्मणैतयावृतैकधाजरम् अमृतम् आत्मानम् अकुरुत
तथैवैतद्यजमान उभयम् एव भवति मर्त्यं चैवामृतं च
तस्य प्राणा एवामृता भवन्ति शरीरम्मर्त्यम्
स एतेन कर्मणैतयावृतैकधाजरम् अमृतम् आत्मानं कुरुते
ubhayaṃ haitad agre prajāpatir āsa martyaṃ caivāmṛtaṃ ca
tasya prāṇā evāmṛtā āsuḥ śarīrammartyam
sa etena karmaṇaitayāvṛtaikadhājaram amṛtam ātmānam akuruta
tathaivaitadyajamāna ubhayam eva bhavati martyaṃ caivāmṛtaṃ ca
tasya prāṇā evāmṛtā bhavanti śarīrammartyam
sa etena karmaṇaitayāvṛtaikadhājaram amṛtam ātmānaṃ kurute
- 2
स प्रथमां चितिं चिनोति
सा हास्यैषा प्राण एव
तद्वै तद् अमृतम्
अमृतं हि प्राणः
सैषामृतचितिः
अथ पुरीषं निवपति
तद्धास्यैतन्मज्जैव
तद्वै तन्मर्त्यम्
मर्त्यो हि मज्जा
तद् एतस्मिन्न् अमृते प्रतिष्ठापयति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
sa prathamāṃ citiṃ cinoti
sā hāsyaiṣā prāṇa eva
tadvai tad amṛtam
amṛtaṃ hi prāṇaḥ
saiṣāmṛtacitiḥ
atha purīṣaṃ nivapati
taddhāsyaitanmajjaiva
tadvai tanmartyam
martyo hi majjā
tad etasminn amṛte pratiṣṭhāpayati
tenāsyaitad amṛtambhavati
- 3
द्वितीयां चितिं चिनोति
सा हास्यैषापान एव
तद्वै तद् अमृतम्
अमृतं ह्य् अपानः
सैषामृतचितिः
तद् एतन्मर्त्यम् उभयतो ऽमृतेन परिगृह्णाति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
अथ पुरीषं निवपति
तद्धास्यैतद् अस्थ्य् एव
तद्वै तन्मर्त्यम्
मर्त्यं ह्य् अस्थि
तद् एतस्मिन्न् अमृते प्रतिष्ठापयति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
dvitīyāṃ citiṃ cinoti
sā hāsyaiṣāpāna eva
tadvai tad amṛtam
amṛtaṃ hy apānaḥ
saiṣāmṛtacitiḥ
tad etanmartyam ubhayato 'mṛtena parigṛhṇāti
tenāsyaitad amṛtambhavati
atha purīṣaṃ nivapati
taddhāsyaitad asthy eva
tadvai tanmartyam
martyaṃ hy asthi
tad etasminn amṛte pratiṣṭhāpayati
tenāsyaitad amṛtambhavati
- 4
तृतीयां चितिं चिनोति
सा हास्यैषा व्यान एव
तद्वै तद् अमृतम्
अमृतं हि व्यानः
सैषामृतचितिः
तद् एतन्मर्त्यम् उभयतो ऽमृतेन परिगृह्णाति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
अथ पुरीषं निवपति
तद्धास्यैतत्स्नावैव
तद्वै तन्मर्त्यम्
मर्त्यं हि स्नाव
तद् एतस्मिन्न् अमृते प्रतिष्ठापयति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
tṛtīyāṃ citiṃ cinoti
sā hāsyaiṣā vyāna eva
tadvai tad amṛtam
amṛtaṃ hi vyānaḥ
saiṣāmṛtacitiḥ
tad etanmartyam ubhayato 'mṛtena parigṛhṇāti
tenāsyaitad amṛtambhavati
atha purīṣaṃ nivapati
taddhāsyaitatsnāvaiva
tadvai tanmartyam
martyaṃ hi snāva
tad etasminn amṛte pratiṣṭhāpayati
tenāsyaitad amṛtambhavati
- 5
चतुर्थीं चितिं चिनोति
सा हास्यैषोदान एव
तद्वै तद् अमृतम्
अमृतम्ह्य् उदानः
सैषामृतचितिः
तद् एतन्मर्त्यम् उभयतो ऽमृतेन परिगृह्णाति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
अथ पुरीषं निवपति
तद्धास्यैतन्मांसम् एव
तद्वै तन्मर्त्यम्
मर्त्यं हि मांसम्
तद् एतस्मिन्न् अमृते प्रतिष्ठापयति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
caturthīṃ citiṃ cinoti
sā hāsyaiṣodāna eva
tadvai tad amṛtam
amṛtamhy udānaḥ
saiṣāmṛtacitiḥ
tad etanmartyam ubhayato 'mṛtena parigṛhṇāti
tenāsyaitad amṛtambhavati
atha purīṣaṃ nivapati
taddhāsyaitanmāṃsam eva
tadvai tanmartyam
martyaṃ hi māṃsam
tad etasminn amṛte pratiṣṭhāpayati
tenāsyaitad amṛtambhavati
- 6
पञ्चमीं चितिं चिनोति
सा हास्यैषा समान एव
तद्वै तद् अमृतम्
अमृतं हि समानः
सैषामृतचितिः
तद् एतन्मर्त्यम् उभयतो ऽमृतेन परिगृह्णाति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
अथ पुरीषं निवपति
तद्धास्यैतन्मेद एव
तद्वै तन्मर्त्यम्
मर्त्यं हि मेदः
तद् एतस्मिन्न् अमृते प्रतिष्ठापयति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
pañcamīṃ citiṃ cinoti
sā hāsyaiṣā samāna eva
tadvai tad amṛtam
amṛtaṃ hi samānaḥ
saiṣāmṛtacitiḥ
tad etanmartyam ubhayato 'mṛtena parigṛhṇāti
tenāsyaitad amṛtambhavati
atha purīṣaṃ nivapati
taddhāsyaitanmeda eva
tadvai tanmartyam
martyaṃ hi medaḥ
tad etasminn amṛte pratiṣṭhāpayati
tenāsyaitad amṛtambhavati
- 7
षष्ठीं चितिं चिनोति
सा हास्यैषा वाग् एव
तद्वै तद् अमृतम्
अमृतं हि वाक्
सैषामृतचितिः
तद् एतन्मर्त्यम् उभयतो ऽमृतेन परिगृह्णाति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
अथ पुरीषं निवपति
तद्धास्यैतद् असृग् एव त्वग् एव
तद्वै तन्मर्त्यम्
मर्त्यं ह्य् असृङ्मर्त्या त्वक्
तद् एतस्मिन्न् अमृते प्रतिष्ठापयति
तेनास्यैतद् अमृतम्भवति
ṣaṣṭhīṃ citiṃ cinoti
sā hāsyaiṣā vāg eva
tadvai tad amṛtam
amṛtaṃ hi vāk
saiṣāmṛtacitiḥ
tad etanmartyam ubhayato 'mṛtena parigṛhṇāti
tenāsyaitad amṛtambhavati
atha purīṣaṃ nivapati
taddhāsyaitad asṛg eva tvag eva
tadvai tanmartyam
martyaṃ hy asṛṅmartyā tvak
tad etasminn amṛte pratiṣṭhāpayati
tenāsyaitad amṛtambhavati
- 8
ता वा एताः षड् इष्टकाचितयः षट्पुरीषचितयः
तद्द्वादश
द्वादश मासाः संवत्सरः
संवत्सरो ऽग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावतैव तत्प्रजापतिर् एकधाजरम् अमृतम् आत्मानम् अकुरुत
तथैवैतद्यजमान एकधाजरम् अमृतम् आत्मानं कुरुते
tā vā etāḥ ṣaḍ iṣṭakācitayaḥ ṣaṭpurīṣacitayaḥ
taddvādaśa
dvādaśa māsāḥ saṃvatsaraḥ
saṃvatsaro 'gniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvataiva tatprajāpatir ekadhājaram amṛtam ātmānam akuruta
tathaivaitadyajamāna ekadhājaram amṛtam ātmānaṃ kurute
- 9
अथ विकर्णीं च स्वयमातृण्णां चोपधाय हिरण्यशकलैः प्रोक्षति
अग्निम् अभ्यादधाति
रूपम् एव तत्प्रजापतिर्हिरण्मयम् अन्तत आत्मनो ऽकुरुत
तद्यद् अन्ततस्तस्माद् इदम् अन्त्यम् आत्मनो रूपम्
तस्माद् आहुर्हिरण्मयः प्रजापतिर् इति
तथैवैतद्यजमानो रूपम् एव हिरण्मयम् अन्तत आत्मनः कुरुते
तद्यद् अन्ततस्तस्माद् इदम् अन्त्यम् आत्मनो रूपम्
तस्माद्ये चैतद्विदुर्ये च न हिरण्मयो ऽग्निचिद् अमुष्मिंल्लोके सम्भवतीत्य् एवाहुः
atha vikarṇīṃ ca svayamātṛṇṇāṃ copadhāya hiraṇyaśakalaiḥ prokṣati
agnim abhyādadhāti
rūpam eva tatprajāpatirhiraṇmayam antata ātmano 'kuruta
tadyad antatastasmād idam antyam ātmano rūpam
tasmād āhurhiraṇmayaḥ prajāpatir iti
tathaivaitadyajamāno rūpam eva hiraṇmayam antata ātmanaḥ kurute
tadyad antatastasmād idam antyam ātmano rūpam
tasmādye caitadvidurye ca na hiraṇmayo 'gnicid amuṣmiṃlloke sambhavatīty evāhuḥ
- 10
तद्धैतच्छाण्डिल्यश्च साप्तरथवाहनिश्च आचार्यान्तेवासिनौ व्यूदाते
रूपम् एवास्यैतद् इति ह स्माह शाण्डिल्यो लोमानीति साप्तरथवाहनिः
taddhaitacchāṇḍilyaśca sāptarathavāhaniśca ācāryāntevāsinau vyūdāte
rūpam evāsyaitad iti ha smāha śāṇḍilyo lomānīti sāptarathavāhaniḥ
- 11
स होवाच शाण्डिल्यः रूपं वाव लोमवद्रूपम् अलोमकम्
रूपम् एवास्यैतद् इति
तद्वै तत्तथा यथा तच्छाण्डिल्य उवाच
संचिते ऽग्निः प्रणीयते
प्रणीताद् ऊर्ध्वं समिध आहुतय इति हूयन्ते
sa hovāca śāṇḍilyaḥ rūpaṃ vāva lomavadrūpam alomakam
rūpam evāsyaitad iti
tadvai tattathā yathā tacchāṇḍilya uvāca
saṃcite 'gniḥ praṇīyate
praṇītād ūrdhvaṃ samidha āhutaya iti hūyante
- 12
प्राणेन वै देवा अन्नम् अदन्ति
अग्निर् उ देवानाम्प्राणः
तस्मात्प्राग्देवेभ्यो जुह्वति
प्राणेन हि देवा अन्नम् अदन्ति
अपानेन मनुष्या अन्नम् अदन्ति
तस्मात्प्रत्यङ्मनुष्येष्व् अन्नं धीयते
अपानेन हि मनुष्या अन्नम् अदन्ति
prāṇena vai devā annam adanti
agnir u devānāmprāṇaḥ
tasmātprāgdevebhyo juhvati
prāṇena hi devā annam adanti
apānena manuṣyā annam adanti
tasmātpratyaṅmanuṣyeṣv annaṃ dhīyate
apānena hi manuṣyā annam adanti
- 13
तद् आहुः न वयसो ऽग्निचिद् अश्नीयात्
वयो वा एष रूपम्भवति यो ऽग्निं चिनुते
ईश्वर आर्तिम् आर्तोः
तस्मान्न वयसो ऽग्निचिद् अश्नीयाद् इति
तद्वै कामम् एवैवंविद् अश्नीयात्
अग्नेर्वा एष रूपम्भवति यो ऽग्निं चिनुते
सर्वं वा इदम् अग्नेर् अन्नम्
सर्वम्म इदम् अन्नम् इत्य् एवैवंविद्विद्याद् इति
tad āhuḥ na vayaso 'gnicid aśnīyāt
vayo vā eṣa rūpambhavati yo 'gniṃ cinute
īśvara ārtim ārtoḥ
tasmānna vayaso 'gnicid aśnīyād iti
tadvai kāmam evaivaṃvid aśnīyāt
agnervā eṣa rūpambhavati yo 'gniṃ cinute
sarvaṃ vā idam agner annam
sarvamma idam annam ity evaivaṃvidvidyād iti
- 14
तद् आहुः किं तद् अग्नौ क्रियते येन यजमानः पुनर्मृत्युम् अपजयतीति
अग्निर्वा एष देवता भवति यो ऽग्निं चिनुते
अमृतम् उ वा अग्निः
श्रीर्देवाः
श्रियं गच्छति
यशो देवाः
यशो ह भवति य एवं वेद
tad āhuḥ kiṃ tad agnau kriyate yena yajamānaḥ punarmṛtyum apajayatīti
agnirvā eṣa devatā bhavati yo 'gniṃ cinute
amṛtam u vā agniḥ
śrīrdevāḥ
śriyaṃ gacchati
yaśo devāḥ
yaśo ha bhavati ya evaṃ veda

