13 shlokas
- 1
स स्रुचोत्तरमाघारमाघारयिष्यन्
पूर्वेण स्रुचावञ्जलिं निदधाति नमो देवेभ्यः स्वधा पितृभ्य इति तद्देवेभ्यश्चैवैतत्पितृभ्यश्चार्त्विज्यं करिष्यन्निह्नुते सुयमे मे भूयास्तमिति स्रुचावादत्ते सुभरे मे भूयास्तम्भर्तुं वां शकेयम् इत्य् एवैतद् आहास्कन्नम् अद्य देवेभ्य आज्यं संभ्रियासम् इत्य् अविक्षुब्धम् अद्य देवेभ्यो यज्ञं तनवा इत्येवैतदाह
sa srucottaramāghāramāghārayiṣyan
pūrveṇa srucāvañjaliṃ nidadhāti namo devebhyaḥ svadhā pitṛbhya iti taddevebhyaścaivaitatpitṛbhyaścārtvijyaṃ kariṣyannihnute suyame me bhūyāstamiti srucāvādatte subhare me bhūyāstambhartuṃ vāṃ śakeyam ity evaitad āhāskannam adya devebhya ājyaṃ saṃbhriyāsam ity avikṣubdham adya devebhyo yajñaṃ tanavā ityevaitadāha
- 2
अङ्घ्रिणा विष्णो मा त्वावक्रमिषमिति
यज्ञो वै विष्णुस्तस्मा एवैतन्निह्नुते मा त्वावक्रमिषम् इति वसुमतीम् अग्ने ते छायामुपस्थेषमिति साध्वीमग्ने ते छायाम् उपस्थेषम् इत्य् एवैतदाह
aṅghriṇā viṣṇo mā tvāvakramiṣamiti
yajño vai viṣṇustasmā evaitannihnute mā tvāvakramiṣam iti vasumatīm agne te chāyāmupastheṣamiti sādhvīmagne te chāyām upastheṣam ity evaitadāha
- 3
विष्णो स्थानमसीति
यज्ञो वै विष्णुस्तस्येव ह्येतदन्तिकं तिष्ठति तस्मादाह विष्णो स्थानम् असीतीत इन्द्रो वीर्यमकृणोदित्यतो हीन्द्रस्तिष्ठन्दक्षिणतो नाष्ट्रा रक्षांस्यपाहंस्तस्मादाहेत इन्द्रो वीर्यमकृणोदित्य् ऊर्ध्वो ऽध्वर आस्थाद् इत्य् अध्वरो वै यज्ञ ऊर्ध्वो यज्ञ आस्थादित्येवैतदाह
viṣṇo sthānamasīti
yajño vai viṣṇustasyeva hyetadantikaṃ tiṣṭhati tasmādāha viṣṇo sthānam asītīta indro vīryamakṛṇodityato hīndrastiṣṭhandakṣiṇato nāṣṭrā rakṣāṃsyapāhaṃstasmādāheta indro vīryamakṛṇodity ūrdhvo 'dhvara āsthād ity adhvaro vai yajña ūrdhvo yajña āsthādityevaitadāha
- 4
अग्ने वेर्होत्रं वेर्दूत्यमिति
उभयं वा एतदग्निर्देवानां होता च दूतश्च तदुभयं विद्धि यद्देवानाम् असीत्य् एवैतदाहावतां त्वां द्यावापृथिवी अव त्वं द्यावापृथिवी इति नात्र तिरोहितमिवास्ति स्विष्टकृद्देवेभ्य इन्द्र आज्येन हविषाभूत्स्वाहेतीन्द्रो वै यज्ञस्य देवता तस्मादाहेन्द्र आज्येनेति वाचे वा एतमाघारम् आघारयतीन्द्रो वाग् इत्य् उ वा आहुस्तस्माद्व् एवाहेन्द्र आज्येनेति
agne verhotraṃ verdūtyamiti
ubhayaṃ vā etadagnirdevānāṃ hotā ca dūtaśca tadubhayaṃ viddhi yaddevānām asīty evaitadāhāvatāṃ tvāṃ dyāvāpṛthivī ava tvaṃ dyāvāpṛthivī iti nātra tirohitamivāsti sviṣṭakṛddevebhya indra ājyena haviṣābhūtsvāhetīndro vai yajñasya devatā tasmādāhendra ājyeneti vāce vā etamāghāram āghārayatīndro vāg ity u vā āhustasmādv evāhendra ājyeneti
- 5
अथासंस्पर्शयन्त्स्रुचौ पर्येत्य
ध्रुवया समनक्ति शिरो वै यज्ञस्योत्तर आघार आत्मा वै ध्रुवा तदात्मन्य् एवैतच्छिरः प्रतिदधाति शिरो वै यज्ञस्योत्तर आघारः श्रीर्वै शिरः श्रीर्हि वै शिरस्तस्माद्यो ऽर्धस्य श्रेष्ठो भवत्यसावमुष्यार्धस्य शिर इत्याहुः
athāsaṃsparśayantsrucau paryetya
dhruvayā samanakti śiro vai yajñasyottara āghāra ātmā vai dhruvā tadātmany evaitacchiraḥ pratidadhāti śiro vai yajñasyottara āghāraḥ śrīrvai śiraḥ śrīrhi vai śirastasmādyo 'rdhasya śreṣṭho bhavatyasāvamuṣyārdhasya śira ityāhuḥ
- 6
यजमान एव ध्रुवामनु
यो ऽस्मा अरातीयति स उपभृतमनु स यद्धोपभृता समञ्ज्याद्यो यजमानायारातीयति तस्मिंछ्रियं दध्यात्तद्यजमान एवैतच्छ्रियं दधाति तस्माद्ध्रुवया समनक्ति
yajamāna eva dhruvāmanu
yo 'smā arātīyati sa upabhṛtamanu sa yaddhopabhṛtā samañjyādyo yajamānāyārātīyati tasmiṃchriyaṃ dadhyāttadyajamāna evaitacchriyaṃ dadhāti tasmāddhruvayā samanakti
- 7
स समनक्ति
सं ज्योतिषा ज्योतिरिति ज्योतिर्वा इतरस्यामाज्यम्भवति ज्योतिरितरस्यां ते ह्येतदुभे ज्योतिषी संगच्छेते तस्मादेवं समनक्ति
sa samanakti
saṃ jyotiṣā jyotiriti jyotirvā itarasyāmājyambhavati jyotiritarasyāṃ te hyetadubhe jyotiṣī saṃgacchete tasmādevaṃ samanakti
- 8
अथातो मनसश्चैव वाचश्च
अहम्भद्र उदितम्मनश्च ह वै वाक्चाहम्भद्र ऊदाते
athāto manasaścaiva vācaśca
ahambhadra uditammanaśca ha vai vākcāhambhadra ūdāte
- 9
तद्ध मन उवाच
अहमेव त्वच्छ्रेयो ऽस्मि न वै मया त्वं किं चनानभिगतं वदसि सा यन्मम त्वं कृतानुकरानुवर्त्मास्य् अहमेव त्वच्छ्रेयो ऽस्मीति
taddha mana uvāca
ahameva tvacchreyo 'smi na vai mayā tvaṃ kiṃ canānabhigataṃ vadasi sā yanmama tvaṃ kṛtānukarānuvartmāsy ahameva tvacchreyo 'smīti
- 10
अथ ह वागुवाच
अहमेव त्वच्छ्रेयस्यस्मि यद्वै त्वं वेत्थाहं तद्विज्ञपयाम्यहं संज्ञपयामीति
atha ha vāguvāca
ahameva tvacchreyasyasmi yadvai tvaṃ vetthāhaṃ tadvijñapayāmyahaṃ saṃjñapayāmīti
- 11
ते प्रजापतिं प्रतिप्रश्नमेयतुः
स प्रजापतिर्मनस एवानूवाच मन एव त्वच्छ्रेयो मनसो वै त्वं कृतानुकरानुवर्त्मासि श्रेयसो वै पापीयान्कृतानुकरो ऽनुवर्त्मा भवतीति
te prajāpatiṃ pratipraśnameyatuḥ
sa prajāpatirmanasa evānūvāca mana eva tvacchreyo manaso vai tvaṃ kṛtānukarānuvartmāsi śreyaso vai pāpīyānkṛtānukaro 'nuvartmā bhavatīti
- 12
सा ह वाक्परोक्ता विसिष्मिये
तस्यै गर्भः पपात सा ह वाक्प्रजापतिम् उवाचाहव्यवाड् एवाहं तुभ्यम्भूयासं यां मा परावोच इति तस्माद्यत्किं च प्राजापत्यं यज्ञे क्रियत उपांश्वेव तत्क्रियते हव्यवाड्ढि वाक्प्रजापतय आसीत्
sā ha vākparoktā visiṣmiye
tasyai garbhaḥ papāta sā ha vākprajāpatim uvācāhavyavāḍ evāhaṃ tubhyambhūyāsaṃ yāṃ mā parāvoca iti tasmādyatkiṃ ca prājāpatyaṃ yajñe kriyata upāṃśveva tatkriyate havyavāḍḍhi vākprajāpataya āsīt
- 13
तद्धैतद्देवाः
रेतश्चर्मन्वा यस्मिन्वा बभ्रुस्तद्ध स्म पृच्छन्त्य् अत्रेव त्याद् इति ततो ऽत्रिः संबभूव तस्माद् अप्यात्रेय्या योषितैनस्व्य् एतस्यै हि योषायै वाचो देवताया एते सम्भूताः
taddhaitaddevāḥ
retaścarmanvā yasminvā babhrustaddha sma pṛcchanty atreva tyād iti tato 'triḥ saṃbabhūva tasmād apyātreyyā yoṣitainasvy etasyai hi yoṣāyai vāco devatāyā ete sambhūtāḥ

