19 shlokas
- 1
एतद्ध वै देवा अग्निं गरिष्ठे ऽयुञ्जन्
यद्धोतृत्व इदं नो हव्यं वहेति तमेतद्गरिष्ठे युक्त्वोपामदन्वीर्यवान्वै त्वमस्यलं वै त्वमेतस्मा असीति वीर्ये समादधतो यथेदम् अप्येतर्हि ज्ञातीनां यं गरिष्ठे युञ्जन्ति तम् उपमदन्ति वीर्यवान्वै त्वम् अस्य् अलं वै त्वम् एतस्मा असीति वीर्ये समादधतः स यदत ऊर्ध्वम् अन्वाहोपस्तौत्येवैनम् एतद्वीर्यम् एवास्मिन्दधाति
etaddha vai devā agniṃ gariṣṭhe 'yuñjan
yaddhotṛtva idaṃ no havyaṃ vaheti tametadgariṣṭhe yuktvopāmadanvīryavānvai tvamasyalaṃ vai tvametasmā asīti vīrye samādadhato yathedam apyetarhi jñātīnāṃ yaṃ gariṣṭhe yuñjanti tam upamadanti vīryavānvai tvam asy alaṃ vai tvam etasmā asīti vīrye samādadhataḥ sa yadata ūrdhvam anvāhopastautyevainam etadvīryam evāsmindadhāti
- 2
अग्ने महां असि ब्राह्मण भारतेति
ब्रह्म ह्यग्निस्तस्मादाह ब्राह्मणेति भारतेत्येष हि देवेभ्यो हव्यं भरति तस्माद्भरतो ऽग्निर् इत्याहुर् एष उ वा इमाः प्रजाः प्राणो भूत्वा बिभर्ति तस्माद्व् एवाह भारतेति
agne mahāṃ asi brāhmaṇa bhārateti
brahma hyagnistasmādāha brāhmaṇeti bhāratetyeṣa hi devebhyo havyaṃ bharati tasmādbharato 'gnir ityāhur eṣa u vā imāḥ prajāḥ prāṇo bhūtvā bibharti tasmādv evāha bhārateti
- 3
अथार्षेयम्प्रवृणीते
ऋषिभ्यश्चैवैनम् एतद्देवेभ्यश्च निवेदयत्य् अयम्महावीर्यो यो यज्ञम्प्रापदिति तस्माद् आर्षेयम्प्रवृणीते
athārṣeyampravṛṇīte
ṛṣibhyaścaivainam etaddevebhyaśca nivedayaty ayammahāvīryo yo yajñamprāpaditi tasmād ārṣeyampravṛṇīte
- 4
परस्ताद् अर्वाक्प्रवृणीते
परस्ताद्ध्यर्वाच्यः प्रजाः प्रजायन्ते ज्यायसस्पतय उ चैवैतं निह्नुत इदं हि पितैवाग्रे ऽथ पुत्रो ऽथ पौत्रस्तस्मात्परस्ताद् अर्वाक्प्रवृणीते
parastād arvākpravṛṇīte
parastāddhyarvācyaḥ prajāḥ prajāyante jyāyasaspataya u caivaitaṃ nihnuta idaṃ hi pitaivāgre 'tha putro 'tha pautrastasmātparastād arvākpravṛṇīte
- 5
स आर्षेयमुक्त्वाह
देवेद्धो मन्विद्ध इति देवा ह्येतम् अग्र ऐन्धत तस्मादाह देवेद्ध इति मन्विद्ध इति मनुर्ह्येतम् अग्र ऐन्द्ध तस्मादाह मन्विद्ध इति
sa ārṣeyamuktvāha
deveddho manviddha iti devā hyetam agra aindhata tasmādāha deveddha iti manviddha iti manurhyetam agra ainddha tasmādāha manviddha iti
- 6
ऋषिष्टुत इति
ऋषयो ह्येतमग्रे ऽस्तुवंस्तस्मादाहर्षिष्टुत इति
ṛṣiṣṭuta iti
ṛṣayo hyetamagre 'stuvaṃstasmādāharṣiṣṭuta iti
- 7
विप्रानुमदित इति
एते वै विप्रा यदृषय एते ह्येतम् अन्वमदंस्तस्मादाह विप्रानुमदित इति
viprānumadita iti
ete vai viprā yadṛṣaya ete hyetam anvamadaṃstasmādāha viprānumadita iti
- 8
कविशस्त इति
एते वै कवयो यदृषय एते ह्येतमशंसंस्तस्मादाह कविशस्त इति
kaviśasta iti
ete vai kavayo yadṛṣaya ete hyetamaśaṃsaṃstasmādāha kaviśasta iti
- 9
ब्रह्मसंशित इति
ब्रह्मसंशितो ह्येष घृताहवन इति घृताहवनो ह्येषः
brahmasaṃśita iti
brahmasaṃśito hyeṣa ghṛtāhavana iti ghṛtāhavano hyeṣaḥ
- 10
प्रणीर्यज्ञानां रथीरध्वराणामिति
एतेन वै सर्वान्यज्ञान्प्रणयन्ति ये च पाकयज्ञा ये चेतरे तस्माद् आह प्रणीर्यज्ञानामिति
praṇīryajñānāṃ rathīradhvarāṇāmiti
etena vai sarvānyajñānpraṇayanti ye ca pākayajñā ye cetare tasmād āha praṇīryajñānāmiti
- 11
रथीरध्वराणामिति
रथो ह वा एष भूत्वा देवेभ्यो यज्ञं वहति तस्मादाह रथीरध्वराणामिति
rathīradhvarāṇāmiti
ratho ha vā eṣa bhūtvā devebhyo yajñaṃ vahati tasmādāha rathīradhvarāṇāmiti
- 12
अतूर्तो होता तूर्णिर्हव्यवाड् इति
न ह्येतं रक्षांसि तरन्ति तस्माद् आहातूर्तो होतेति तूर्णिर्हव्यवाड् इति सर्वं ह्येष पाप्मानं तरति तस्मादाह तूर्णिर्हव्यवाड् इति
atūrto hotā tūrṇirhavyavāḍ iti
na hyetaṃ rakṣāṃsi taranti tasmād āhātūrto hoteti tūrṇirhavyavāḍ iti sarvaṃ hyeṣa pāpmānaṃ tarati tasmādāha tūrṇirhavyavāḍ iti
- 13
आस्पात्रं जुहूर्देवानामिति
देवपात्रं वा एष यदग्निस्तस्मादग्नौ सर्वेभ्यो देवेभ्यो जुह्वति देवपात्रं ह्येष प्राप्नोति ह वै तस्य पात्रं यस्य पात्रम्प्रेप्स्यति य एवमेतद्वेद
āspātraṃ juhūrdevānāmiti
devapātraṃ vā eṣa yadagnistasmādagnau sarvebhyo devebhyo juhvati devapātraṃ hyeṣa prāpnoti ha vai tasya pātraṃ yasya pātramprepsyati ya evametadveda
- 14
चमसो देवपान इति
चमसेन ह वा एतेन भूतेन देवा भक्षयन्ति तस्मादाह चमसो देवपान इति
camaso devapāna iti
camasena ha vā etena bhūtena devā bhakṣayanti tasmādāha camaso devapāna iti
- 15
अराꣳ इवाग्ने नेमिर्देवांस्त्वं परिभूरसीति
यथारान्नेमिः सर्वतः परिभूरेवं त्वं देवांत्सर्वतः परिभूरसीत्य् एवैतदाह
arām̐ ivāgne nemirdevāṃstvaṃ paribhūrasīti
yathārānnemiḥ sarvataḥ paribhūrevaṃ tvaṃ devāṃtsarvataḥ paribhūrasīty evaitadāha
- 16
आवह देवान्यजमानायेति
तदस्मै यज्ञाय देवान् आवोढवा आहाग्निमग्न आवहेति तदाग्नेयायाज्यभागायाग्निम् आवोढवा आह सोममावहेति तत्सौम्यायाज्यभागाय सोमम् आवोढवा आहाग्निमावहेति तद्य एष उभयत्राच्युत आग्नेयः पुरोडाशो भवति तस्मा अग्निमावोढवा आह
āvaha devānyajamānāyeti
tadasmai yajñāya devān āvoḍhavā āhāgnimagna āvaheti tadāgneyāyājyabhāgāyāgnim āvoḍhavā āha somamāvaheti tatsaumyāyājyabhāgāya somam āvoḍhavā āhāgnimāvaheti tadya eṣa ubhayatrācyuta āgneyaḥ puroḍāśo bhavati tasmā agnimāvoḍhavā āha
- 17
अथ यथादेवतम्
देवाꣳ आज्यपाꣳ आवहेति तत्प्रयाजानुयाजान् आवोढवा आह प्रयाजानुयाजा वै देवा आज्यपा अग्निं होत्रायावहेति तदग्निं होत्रायावोढवा आह स्वं महिमानमावहेति तत्स्वम्महिमानमावोढवा आह वाग्वा अस्य स्वो महिमा तद्वाचम् आवोढवा आहा च वह जातवेदः सुयजा च यजेति तद्या एवैतद्देवता आवोढवा आह ता एवैतद् आहा चैना वहानुष्ठ्या च यजेति यद् आह सुयजा च यजेति
atha yathādevatam
devām̐ ājyapām̐ āvaheti tatprayājānuyājān āvoḍhavā āha prayājānuyājā vai devā ājyapā agniṃ hotrāyāvaheti tadagniṃ hotrāyāvoḍhavā āha svaṃ mahimānamāvaheti tatsvammahimānamāvoḍhavā āha vāgvā asya svo mahimā tadvācam āvoḍhavā āhā ca vaha jātavedaḥ suyajā ca yajeti tadyā evaitaddevatā āvoḍhavā āha tā evaitad āhā cainā vahānuṣṭhyā ca yajeti yad āha suyajā ca yajeti
- 18
स वै तिष्ठन्नन्वाह
अन्वाह ह्येतदसौ ह्यनुवाक्या तदसावेवैतद्भूत्वान्वाह तस्मात्तिष्ठन्नन्वाह
sa vai tiṣṭhannanvāha
anvāha hyetadasau hyanuvākyā tadasāvevaitadbhūtvānvāha tasmāttiṣṭhannanvāha
- 19
आसीनो याज्यां यजति
इयं हि याज्या तस्मान्न कश्चन तिष्ठन्याज्यां यजतीयं हि याज्या तदियमेवैतद्भूत्वा यजति तस्मादासीनो याज्यां यजति
āsīno yājyāṃ yajati
iyaṃ hi yājyā tasmānna kaścana tiṣṭhanyājyāṃ yajatīyaṃ hi yājyā tadiyamevaitadbhūtvā yajati tasmādāsīno yājyāṃ yajati

