16 shlokas
- 1
प्रजापतिस्तपो ऽतप्यत
तस्य ह वै तप्यमानस्य मनः प्राजायत देवान्सृजेयम् इति
त इमे देवा असृज्यन्त
दिवा देवान् असृजत
नक्तम् असुरान्
यद्दिवा देवान् असृजत तद्देवानां देवत्वम्
यद् असूर्यं तद् असुराणाम् असुरत्वम्
यत्पीतत्वं तत्पितॄणां पितृत्वम्
prajāpatistapo 'tapyata
tasya ha vai tapyamānasya manaḥ prājāyata devānsṛjeyam iti
ta ime devā asṛjyanta
divā devān asṛjata
naktam asurān
yaddivā devān asṛjata taddevānāṃ devatvam
yad asūryaṃ tad asurāṇām asuratvam
yatpītatvaṃ tatpitṝṇāṃ pitṛtvam
- 2
देवा वै स्वर्गकामास्तपो ऽतप्यन्त
तेषां तप्यमानानां रसो ऽजायत
पृथिव्य् अन्तरिक्षं द्यौर् इति
ते ऽभ्यतपन्
तेषां तप्यमानानां रसो ऽजायत
ऋग्वेदः पृथिव्या यजुर्वेदो ऽन्तरिक्षात्सामवेदो ऽमुष्मात्
ते ऽभ्यतपन्
तेषां तप्यमानानां रसो ऽजायत
ऋग्वेदाद्गार्हपत्यो यजुर्वेदाद्दक्षिणाग्निः सामवेदाद् आहवनीयः
ते ऽभ्यतपन्
तेषां तप्यमानानां पुरुषो ऽजायत
सहस्रशीर्षः सहस्राक्षः सहस्रपात्
devā vai svargakāmāstapo 'tapyanta
teṣāṃ tapyamānānāṃ raso 'jāyata
pṛthivy antarikṣaṃ dyaur iti
te 'bhyatapan
teṣāṃ tapyamānānāṃ raso 'jāyata
ṛgvedaḥ pṛthivyā yajurvedo 'ntarikṣātsāmavedo 'muṣmāt
te 'bhyatapan
teṣāṃ tapyamānānāṃ raso 'jāyata
ṛgvedādgārhapatyo yajurvedāddakṣiṇāgniḥ sāmavedād āhavanīyaḥ
te 'bhyatapan
teṣāṃ tapyamānānāṃ puruṣo 'jāyata
sahasraśīrṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt
- 3
ते देवाः प्रजापतिम् उपाधावन्वेदशरीरैर्वा इदम् अमृतशरीरं न ह वा इदं मृत्योः समाप्स्यत इति ते ऽब्रुवन्को नामासीति
te devāḥ prajāpatim upādhāvanvedaśarīrairvā idam amṛtaśarīraṃ na ha vā idaṃ mṛtyoḥ samāpsyata iti te 'bruvanko nāmāsīti
- 4
स होवाच यज्ञो नामेति
sa hovāca yajño nāmeti
- 5
तेषां प्रजापतिः सद्योयज्ञसंस्थाम् उपैति
सद्यो ह वा एष यज्ञः संस्थाम् उपैति
teṣāṃ prajāpatiḥ sadyoyajñasaṃsthām upaiti
sadyo ha vā eṣa yajñaḥ saṃsthām upaiti
- 6
यद्गार्हपत्यं प्रादुष्करोति सा दीक्षणीया
यद्दक्षिणाग्निं चाहवनीयं च सा प्रायणीया
यत्समिधो ऽभ्यादधाति ता उपसदः
yadgārhapatyaṃ prāduṣkaroti sā dīkṣaṇīyā
yaddakṣiṇāgniṃ cāhavanīyaṃ ca sā prāyaṇīyā
yatsamidho 'bhyādadhāti tā upasadaḥ
- 7
अथ यस्याज्यम् उत्पूतं स्कन्दति
सा स्कन्ना नामाहुतिः
ततो वै यजमानः प्रमायुर्भवति
वरो देयः
सैव तस्य प्रायश्चित्तिः
atha yasyājyam utpūtaṃ skandati
sā skannā nāmāhutiḥ
tato vai yajamānaḥ pramāyurbhavati
varo deyaḥ
saiva tasya prāyaścittiḥ
- 8
अथ यस्याज्यम् अनुत्पूतं स्कन्दत्य् असौ वा अस्कन्ना नामाहुतिः
ततो वै यजमानस्य चित्तं प्रमायुर्भवति
चित्रं देयं सैव तस्य प्रायश्चित्तिः
atha yasyājyam anutpūtaṃ skandaty asau vā askannā nāmāhutiḥ
tato vai yajamānasya cittaṃ pramāyurbhavati
citraṃ deyaṃ saiva tasya prāyaścittiḥ
- 9
यद्गार्हपत्ये जुहोति तत्प्रातःसवनम्
यद्दक्षिणाग्नौ जुहोति तन्माध्यंदिनं सवनम्
यद् आहवनीये जुहोति तत्तृतीयसवनम्
yadgārhapatye juhoti tatprātaḥsavanam
yaddakṣiṇāgnau juhoti tanmādhyaṃdinaṃ savanam
yad āhavanīye juhoti tattṛtīyasavanam
- 10
यन्मार्जयते सो ऽस्यावभृथः
yanmārjayate so 'syāvabhṛthaḥ
- 11
यद् अन्ना ददाति तेन उदयनीयस्योदवसानीयस्य समाप्त्यै
yad annā dadāti tena udayanīyasyodavasānīyasya samāptyai
- 12
अथ यस्याग्निर्मथ्यमानो न जायेतान्यम् आहृत्यास्मिन्न् अवकाशे जुहुयाद्ब्राह्मणस्य वा हस्ते ऽजस्य वा कर्णे कुशस्तम्बे वाप्सु वा जुहुयात्
atha yasyāgnirmathyamāno na jāyetānyam āhṛtyāsminn avakāśe juhuyādbrāhmaṇasya vā haste 'jasya vā karṇe kuśastambe vāpsu vā juhuyāt
- 13
अन्यैः शतहुतान्होमान् एकः शिष्यहुतो वरम्
शिष्यैः शतहुतान्होमान् एकः पुत्रहुतो वरम्
पुत्रैः शतहुतान्होमान् एको ह्य् आत्महुतो वरम्
anyaiḥ śatahutānhomān ekaḥ śiṣyahuto varam
śiṣyaiḥ śatahutānhomān ekaḥ putrahuto varam
putraiḥ śatahutānhomān eko hy ātmahuto varam
- 14
स्वयं होता स्वयं दोही स्वयम् एवोपतिष्ठेताग्निहोत्रम्
svayaṃ hotā svayaṃ dohī svayam evopatiṣṭhetāgnihotram
- 15
हौम्यशेषं दक्षिणा
haumyaśeṣaṃ dakṣiṇā
- 16
सर्वैर्ह वा एतस्य यज्ञक्रतुभिर् इष्टं भवति
य एवं विद्वान् अग्निहोत्रं जुहोति
sarvairha vā etasya yajñakratubhir iṣṭaṃ bhavati
ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti

