54 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
नेह पश्यामि विबुधा राधेयम् अमितौजसम्
भ्रातरौ च महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ
yudhiṣṭhira uvāca
neha paśyāmi vibudhā rādheyam amitaujasam
bhrātarau ca mahātmānau yudhāmanyūttamaujasau
- 2
जुहुवुर्ये शरीराणि रणवह्नौ महारथाः
राजानो राजपुत्राश्च ये मदर्थे हता रणे
juhuvurye śarīrāṇi raṇavahnau mahārathāḥ
rājāno rājaputrāśca ye madarthe hatā raṇe
- 3
क्व ते महारथाः सर्वे शार्दूलसमविक्रमाः
तैर् अप्ययं जितो लोकः कच्चित्पुरुषसत्तमैः
kva te mahārathāḥ sarve śārdūlasamavikramāḥ
tair apyayaṃ jito lokaḥ kaccitpuruṣasattamaiḥ
- 4
यदि लोकान् इमान्प्राप्तास्ते च सर्वे महारथाः
स्थितं वित्त हि मां देवाः सहितं तैर्महात्मभिः
yadi lokān imānprāptāste ca sarve mahārathāḥ
sthitaṃ vitta hi māṃ devāḥ sahitaṃ tairmahātmabhiḥ
- 5
कच्चिन्न तैर् अवाप्तो ऽयं नृपैर्लोको ऽक्षयः शुभः
न तैर् अहं विना वत्स्ये ज्ञातिभिर्भ्रातृभिस्तथा
kaccinna tair avāpto 'yaṃ nṛpairloko 'kṣayaḥ śubhaḥ
na tair ahaṃ vinā vatsye jñātibhirbhrātṛbhistathā
- 6
मातुर्हि वचनं श्रुत्वा तदा सलिलकर्मणि
कर्णस्य क्रियतां तोयम् इति तप्यामि तेन वै
māturhi vacanaṃ śrutvā tadā salilakarmaṇi
karṇasya kriyatāṃ toyam iti tapyāmi tena vai
- 7
इदं च परितप्यामि पुनः पुनर् अहं सुराः
यन्मातुः सदृशौ पादौ तस्याहम् अमितौजसः
idaṃ ca paritapyāmi punaḥ punar ahaṃ surāḥ
yanmātuḥ sadṛśau pādau tasyāham amitaujasaḥ
- 8
दृष्ट्वैव तं नानुगतः कर्णं परबलार्दनम्
न ह्यस्मान्कर्णसहिताञ्जयेच्छक्रो ऽपि संयुगे
dṛṣṭvaiva taṃ nānugataḥ karṇaṃ parabalārdanam
na hyasmānkarṇasahitāñjayecchakro 'pi saṃyuge
- 9
तम् अहं यत्रतत्रस्थं द्रष्टुम् इच्छामि सूर्यजम्
अविज्ञातो मया यो ऽसौ घातितः सव्यसाचिना
tam ahaṃ yatratatrasthaṃ draṣṭum icchāmi sūryajam
avijñāto mayā yo 'sau ghātitaḥ savyasācinā
- 10
भीमं च भीमविक्रान्तं प्राणेभ्यो ऽपि प्रियं मम
अर्जुनं चेन्द्रसंकाशं यमौ तौ च यमोपमौ
bhīmaṃ ca bhīmavikrāntaṃ prāṇebhyo 'pi priyaṃ mama
arjunaṃ cendrasaṃkāśaṃ yamau tau ca yamopamau
- 11
द्रष्टुम् इच्छामि तां चाहं पाञ्चालीं धर्मचारिणीम्
न चेह स्थातुम् इच्छामि सत्यम् एतद्ब्रवीमि वः
draṣṭum icchāmi tāṃ cāhaṃ pāñcālīṃ dharmacāriṇīm
na ceha sthātum icchāmi satyam etadbravīmi vaḥ
- 12
किं मे भ्रातृविहीनस्य स्वर्गेण सुरसत्तमाः
यत्र ते स मम स्वर्गो नायं स्वर्गो मतो मम
kiṃ me bhrātṛvihīnasya svargeṇa surasattamāḥ
yatra te sa mama svargo nāyaṃ svargo mato mama
- 13
देवा ऊचुः
यदि वै तत्र ते श्रद्धा गम्यतां पुत्र माचिरम्
प्रिये हि तव वर्तामो देवराजस्य शासनात्
devā ūcuḥ
yadi vai tatra te śraddhā gamyatāṃ putra māciram
priye hi tava vartāmo devarājasya śāsanāt
- 14
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा तं ततो देवा देवदूतम् उपादिशन्
युधिष्ठिरस्य सुहृदो दर्शयेति परंतप
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktvā taṃ tato devā devadūtam upādiśan
yudhiṣṭhirasya suhṛdo darśayeti paraṃtapa
- 15
ततः कुन्तीसुतो राजा देवदूतश्च जग्मतुः
सहितौ राजशार्दूल यत्र ते पुरुषर्षभाः
tataḥ kuntīsuto rājā devadūtaśca jagmatuḥ
sahitau rājaśārdūla yatra te puruṣarṣabhāḥ
- 16
अग्रतो देवदूतस्तु ययौ राजा च पृष्ठतः
पन्थानम् अशुभं दुर्गं सेवितं पापकर्मभिः
agrato devadūtastu yayau rājā ca pṛṣṭhataḥ
panthānam aśubhaṃ durgaṃ sevitaṃ pāpakarmabhiḥ
- 17
तमसा संवृतं घोरं केशशैवलशाद्वलम्
युक्तं पापकृतां गन्धैर्मांसशोणितकर्दमम्
tamasā saṃvṛtaṃ ghoraṃ keśaśaivalaśādvalam
yuktaṃ pāpakṛtāṃ gandhairmāṃsaśoṇitakardamam
- 18
दंशोत्थानं सझिल्लीकं मक्षिकामशकावृतम्
इतश्चेतश्च कुणपैः समन्तात्परिवारितम्
daṃśotthānaṃ sajhillīkaṃ makṣikāmaśakāvṛtam
itaścetaśca kuṇapaiḥ samantātparivāritam
- 19
अस्थिकेशसमाकीर्णं कृमिकीटसमाकुलम्
ज्वलनेन प्रदीप्तेन समन्तात्परिवेष्टितम्
asthikeśasamākīrṇaṃ kṛmikīṭasamākulam
jvalanena pradīptena samantātpariveṣṭitam
- 20
अयोमुखैश्च काकोलैर्गृध्रैश्च समभिद्रुतम्
सूचीमुखैस्तथा प्रेतैर्विन्ध्यशैलोपमैर्वृतम्
ayomukhaiśca kākolairgṛdhraiśca samabhidrutam
sūcīmukhaistathā pretairvindhyaśailopamairvṛtam
- 21
मेदोरुधिरयुक्तैश्च छिन्नबाहूरुपाणिभिः
निकृत्तोदरपादैश्च तत्र तत्र प्रवेरितैः
medorudhirayuktaiśca chinnabāhūrupāṇibhiḥ
nikṛttodarapādaiśca tatra tatra praveritaiḥ
- 22
स तत्कुणपदुर्गन्धम् अशिवं रोमहर्षणम्
जगाम राजा धर्मात्मा मध्ये बहु विचिन्तयन्
sa tatkuṇapadurgandham aśivaṃ romaharṣaṇam
jagāma rājā dharmātmā madhye bahu vicintayan
- 23
ददर्शोष्णोदकैः पूर्णां नदीं चापि सुदुर्गमाम्
असिपत्रवनं चैव निशितक्षुरसंवृतम्
dadarśoṣṇodakaiḥ pūrṇāṃ nadīṃ cāpi sudurgamām
asipatravanaṃ caiva niśitakṣurasaṃvṛtam
- 24
करम्भवालुकास्तप्ता आयसीश्च शिलाः पृथक्
लोहकुम्भीश्च तैलस्य क्वाथ्यमानाः समन्ततः
karambhavālukāstaptā āyasīśca śilāḥ pṛthak
lohakumbhīśca tailasya kvāthyamānāḥ samantataḥ
- 25
कूटशाल्मलिकं चापि दुःस्पर्शं तीक्ष्णकण्टकम्
ददर्श चापि कौन्तेयो यातनाः पापकर्मिणाम्
kūṭaśālmalikaṃ cāpi duḥsparśaṃ tīkṣṇakaṇṭakam
dadarśa cāpi kaunteyo yātanāḥ pāpakarmiṇām
- 26
स तं दुर्गन्धम् आलक्ष्य देवदूतम् उवाच ह
कियद् अध्वानम् अस्माभिर्गन्तव्यम् इदम् ईदृशम्
sa taṃ durgandham ālakṣya devadūtam uvāca ha
kiyad adhvānam asmābhirgantavyam idam īdṛśam
- 27
क्व च ते भ्रातरो मह्यं तन्ममाख्यातुम् अर्हसि
देशो ऽयं कश्च देवानाम् एतद् इच्छामि वेदितुम्
kva ca te bhrātaro mahyaṃ tanmamākhyātum arhasi
deśo 'yaṃ kaśca devānām etad icchāmi veditum
- 28
स संनिववृते श्रुत्वा धर्मराजस्य भाषितम्
देवदूतो ऽब्रवीच्चैनम् एतावद्गमनं तव
sa saṃnivavṛte śrutvā dharmarājasya bhāṣitam
devadūto 'bravīccainam etāvadgamanaṃ tava
- 29
निवर्तितव्यं हि मया तथास्म्युक्तो दिवौकसैः
यदि श्रान्तो ऽसि राजेन्द्र त्वम् अथागन्तुम् अर्हसि
nivartitavyaṃ hi mayā tathāsmyukto divaukasaiḥ
yadi śrānto 'si rājendra tvam athāgantum arhasi
- 30
युधिष्ठिरस्तु निर्विण्णस्तेन गन्धेन मूर्छितः
निवर्तने धृतमनाः पर्यावर्तत भारत
yudhiṣṭhirastu nirviṇṇastena gandhena mūrchitaḥ
nivartane dhṛtamanāḥ paryāvartata bhārata

