26 shlokas
- 1
संगतयोस्त्रिरात्रम् अधःशय्या ब्रह्मचर्यं क्षारलवणवर्जम् आहारस्तथा सप्ताहं सतूर्यमङ्गलस्नानं प्रसाधनं सहभोजनं च प्रेक्षा संबन्धिनां च पूजनम्
इति सार्ववर्णिकम्
saṃgatayostrirātram adhaḥśayyā brahmacaryaṃ kṣāralavaṇavarjam āhārastathā saptāhaṃ satūryamaṅgalasnānaṃ prasādhanaṃ sahabhojanaṃ ca prekṣā saṃbandhināṃ ca pūjanam
iti sārvavarṇikam
- 2
तस्मिन्न् एतां निशि विजने मृदुभिर् उपचारैर् उपक्रमेत
tasminn etāṃ niśi vijane mṛdubhir upacārair upakrameta
- 3
त्रिरात्रम् अवचनं हि स्तम्भम् इव नायकं पश्यन्ती कन्या निर्विद्येत परिभवेच्च तृतीयाम् इव प्रकृतिम्
इति बाभ्रवीयाः
trirātram avacanaṃ hi stambham iva nāyakaṃ paśyantī kanyā nirvidyeta paribhavecca tṛtīyām iva prakṛtim
iti bābhravīyāḥ
- 4
उपक्रमेत विश्रम्भयेच्च न तु ब्रह्मचर्यम् अतिवर्तेत
इति वात्स्यायनः
upakrameta viśrambhayecca na tu brahmacaryam ativarteta
iti vātsyāyanaḥ
- 5
उपक्रममाणश्च न प्रसह्य किंचिद् आचरेत्
upakramamāṇaśca na prasahya kiṃcid ācaret
- 6
कुसुमसधर्माणो हि योषितः सुकुमारोपक्रमाः
तास्त्वनधिगतविश्वासैः प्रसभम् उपक्रम्यमाणाः संप्रयोगद्वेषिण्यो भवन्ति
तस्मात्साम्नैवोपचरेत्
kusumasadharmāṇo hi yoṣitaḥ sukumāropakramāḥ
tāstvanadhigataviśvāsaiḥ prasabham upakramyamāṇāḥ saṃprayogadveṣiṇyo bhavanti
tasmātsāmnaivopacaret
- 7
युक्त्यापि तु यतः प्रसरम् उपलभेत्तेनैवानु प्रविशेत्
yuktyāpi tu yataḥ prasaram upalabhettenaivānu praviśet
- 8
तत्प्रियेणालिङ्गनेनाचरितेन
नातिकालत्वात्
tatpriyeṇāliṅganenācaritena
nātikālatvāt
- 9
पूर्वकायेण चोपक्रमेत्
विषह्यत्वात्
pūrvakāyeṇa copakramet
viṣahyatvāt
- 10
दीपालोके विगाढयौवनायाः पूर्वसंस्तुतायाः
बालाया अपूर्वायाश्चान्धकारे
dīpāloke vigāḍhayauvanāyāḥ pūrvasaṃstutāyāḥ
bālāyā apūrvāyāścāndhakāre
- 11
अङ्गीकृतपरिष्वङ्गायाश्च वदनेन ताम्बूलदानम्
तदप्रतिपद्यमानां च सान्त्वनैर्वाक्यैः शपथैः प्रतियाचितैः पादपतनैश्च ग्राहयेत्
व्रीडायुक्तापि योषिदत्यन्तक्रुद्धापि न पादपतनम् अतिवर्तते इति सार्वत्रिकम्
aṅgīkṛtapariṣvaṅgāyāśca vadanena tāmbūladānam
tadapratipadyamānāṃ ca sāntvanairvākyaiḥ śapathaiḥ pratiyācitaiḥ pādapatanaiśca grāhayet
vrīḍāyuktāpi yoṣidatyantakruddhāpi na pādapatanam ativartate iti sārvatrikam
- 12
तद्दानप्रसङ्गेण मृदु विशदम् अकाहलम् अस्याश्चुम्बनम्
तत्र सिद्धाम् आलापयेत्
तच्छ्रवणार्थं यत्किंचिद् अल्पाक्षराभिधेयम् अजानन्न् इव पृच्छेत्
तत्र निष्प्रतिपत्तिम् अनुद्वेजयन्सान्त्वनायुक्तं बहुश एव पृच्छेत्
तत्र अप्यवदन्तीं निर्बध्नीयात्
taddānaprasaṅgeṇa mṛdu viśadam akāhalam asyāścumbanam
tatra siddhām ālāpayet
tacchravaṇārthaṃ yatkiṃcid alpākṣarābhidheyam ajānann iva pṛcchet
tatra niṣpratipattim anudvejayansāntvanāyuktaṃ bahuśa eva pṛcchet
tatra apyavadantīṃ nirbadhnīyāt
- 13
सर्वा एव हि कन्याः पुरुषेण प्रयुज्यमानं वचनं विषहन्ते
न तु लघुमिश्राम् अपि वाचं वदन्ति
इति घोटकमुखः
sarvā eva hi kanyāḥ puruṣeṇa prayujyamānaṃ vacanaṃ viṣahante
na tu laghumiśrām api vācaṃ vadanti
iti ghoṭakamukhaḥ
- 14
निर्बध्यमाना तु शिरःकम्पेन प्रतिवचनानि योजयेत्
कलहे तु न शिरः कम्पयेत्
nirbadhyamānā tu śiraḥkampena prativacanāni yojayet
kalahe tu na śiraḥ kampayet
- 15
इच्छसि मां नेच्छसि वा किं ते अहं रुचितो न रुचितो वेति पृष्टा चिरं स्थित्वा निर्बध्यमाना तदानुकूल्येन शिरः कम्पयेत्
प्रपञ्च्यमाना तु विवदेत्
icchasi māṃ necchasi vā kiṃ te ahaṃ rucito na rucito veti pṛṣṭā ciraṃ sthitvā nirbadhyamānā tadānukūlyena śiraḥ kampayet
prapañcyamānā tu vivadet
- 16
संस्तुता चेत्सखीम् अनुकूलाम् उभयतो ऽपि विस्रब्धां ताम् अन्तरा कृत्वा कथां योजयेत्
तस्मिन्न् अधोमुखी विहसेत्
तां चातिवादिनीम् अधिक्षिपेद्विवदेच्च
सा तु परिहासार्थम् इदम् अनयोक्तम् इति चानुक्तम् अपि ब्रूयात्
तत्र ताम् अपनुद्य प्रतिवचनार्थम् अभ्यर्थ्यमाना तूष्णीम् आसीत
निर्बध्यमाना तु नाहम् एवं ब्रवीमीत्यव्यक्ताक्षरम् अनवसितार्थं वचनं ब्रूयात्
नायकं च विहसन्ती कदाचित्कटाक्षैः प्रेक्षेत
इत्यालापयोजनम्
saṃstutā cetsakhīm anukūlām ubhayato 'pi visrabdhāṃ tām antarā kṛtvā kathāṃ yojayet
tasminn adhomukhī vihaset
tāṃ cātivādinīm adhikṣipedvivadecca
sā tu parihāsārtham idam anayoktam iti cānuktam api brūyāt
tatra tām apanudya prativacanārtham abhyarthyamānā tūṣṇīm āsīta
nirbadhyamānā tu nāham evaṃ bravīmītyavyaktākṣaram anavasitārthaṃ vacanaṃ brūyāt
nāyakaṃ ca vihasantī kadācitkaṭākṣaiḥ prekṣeta
ityālāpayojanam
- 17
एवं जातपरिचया चानिर्वदन्ती तत्समीपे याचितं ताम्बूलं विलेपनं स्रजं निदध्यात्
उत्तरीये वास्य निबध्नीयात्
तथा युक्ताम् आच्छुरितकेन स्तनमुकुलयोर् उपरि स्पृशेत्
वार्यमाणश्च त्वम् अपि मां परिष्वजस्व ततो नैवम् आचरिष्यामीति स्थित्या परिष्वञ्जयेत्
स्वं च हस्तम् आ नाभिदेशात्प्रसार्य निर्वर्तयेत्
क्रमेण चैनाम् उत्सङ्गम् आरोप्याधिकम् अधिकम् उपक्रमेत्
अप्रतिपद्यमानां च भीषयेत्
evaṃ jātaparicayā cānirvadantī tatsamīpe yācitaṃ tāmbūlaṃ vilepanaṃ srajaṃ nidadhyāt
uttarīye vāsya nibadhnīyāt
tathā yuktām ācchuritakena stanamukulayor upari spṛśet
vāryamāṇaśca tvam api māṃ pariṣvajasva tato naivam ācariṣyāmīti sthityā pariṣvañjayet
svaṃ ca hastam ā nābhideśātprasārya nirvartayet
krameṇa cainām utsaṅgam āropyādhikam adhikam upakramet
apratipadyamānāṃ ca bhīṣayet
- 18
अहं खलु तव दन्तपदान्यधरे करिष्यामि स्तनपृष्ठे च नखपदम्
आत्मनश्च स्वयं कृत्वा त्वया कृतम् इति ते सखीजनस्य पुरतः कथयिष्यामि
सा त्वं किम् अत्र वक्ष्यसीति बालविभीषिकैर्बालप्रत्यायनैश्च शनैर् एनां प्रतारयेत्
द्वितीयस्यां तृतीयस्यां च रात्रौ किंचिद् अधिकं विश्रम्भितां हस्तेन योजयेत्
ahaṃ khalu tava dantapadānyadhare kariṣyāmi stanapṛṣṭhe ca nakhapadam
ātmanaśca svayaṃ kṛtvā tvayā kṛtam iti te sakhījanasya purataḥ kathayiṣyāmi
sā tvaṃ kim atra vakṣyasīti bālavibhīṣikairbālapratyāyanaiśca śanair enāṃ pratārayet
dvitīyasyāṃ tṛtīyasyāṃ ca rātrau kiṃcid adhikaṃ viśrambhitāṃ hastena yojayet
- 19
सर्वाङ्गिकं चुम्बनम् उपक्रमेत
sarvāṅgikaṃ cumbanam upakrameta
- 20
ऊर्वोश्चोपरि विन्यस्तहस्तः संवाहनक्रियायां सिद्धायां क्रमेणोरुमूलम् अपि संवाहयेत्
निवारिते संवाहने को दोष इत्याकुलयेद् एनाम्
तच्च स्थिरीकुर्यात्
तत्र सिद्धाया गुह्यदेशाभिमर्शनं रशनावियोजनं नीवीविस्रंसनं वसनपरिवर्तनम् ऊरुमूलसंवाहनं च
एते चास्यान्यापदेशाः
युक्तयन्त्रां रञ्जयेत्
न त्वकाले व्रतखण्डनम् अनुशिष्याच्च
आत्मानुरागं दर्शयेत्
मनोरथांश्च पूर्वकालिकान् अनुवर्णयेत्
आयत्यां च तदानुकूल्येन प्रवृत्तिं प्रतिजानीयात्
सपत्नीभ्यश्च साध्वसम् अवच्छिन्द्यात्
कालेन च क्रमेण विमुक्तकन्याभावाम् अनुद्वेजयन्न् उपक्रमेत
इति कन्याविस्रम्भणम्
ūrvoścopari vinyastahastaḥ saṃvāhanakriyāyāṃ siddhāyāṃ krameṇorumūlam api saṃvāhayet
nivārite saṃvāhane ko doṣa ityākulayed enām
tacca sthirīkuryāt
tatra siddhāyā guhyadeśābhimarśanaṃ raśanāviyojanaṃ nīvīvisraṃsanaṃ vasanaparivartanam ūrumūlasaṃvāhanaṃ ca
ete cāsyānyāpadeśāḥ
yuktayantrāṃ rañjayet
na tvakāle vratakhaṇḍanam anuśiṣyācca
ātmānurāgaṃ darśayet
manorathāṃśca pūrvakālikān anuvarṇayet
āyatyāṃ ca tadānukūlyena pravṛttiṃ pratijānīyāt
sapatnībhyaśca sādhvasam avacchindyāt
kālena ca krameṇa vimuktakanyābhāvām anudvejayann upakrameta
iti kanyāvisrambhaṇam
- 21
भवन्ति चात्र श्लोकाः
एवं चित्तानुगो बालाम् उपायेन प्रसाधयेत्
तथास्य सानुरक्ता च सुविस्रब्धा प्रजायते
bhavanti cātra ślokāḥ
evaṃ cittānugo bālām upāyena prasādhayet
tathāsya sānuraktā ca suvisrabdhā prajāyate
- 22
नात्यन्तम् आनुलोम्येन न चातिप्रातिलोम्यतः
सिद्धिं गच्छति कन्यासु तस्मान्मध्येन साधयेत्
nātyantam ānulomyena na cātiprātilomyataḥ
siddhiṃ gacchati kanyāsu tasmānmadhyena sādhayet
- 23
आत्मनः प्रीतिजननं योषितां मानवर्धनम्
कन्याविस्रम्भणं वेत्ति यः स तासां प्रियो भवेत्
ātmanaḥ prītijananaṃ yoṣitāṃ mānavardhanam
kanyāvisrambhaṇaṃ vetti yaḥ sa tāsāṃ priyo bhavet
- 24
अतिलज्जान्वितेत्य् एयं यस्तु कन्याम् उपेक्षते
सो ऽनभिप्रायवेदीति पशुवत्परिभूयते
atilajjānvitety eyaṃ yastu kanyām upekṣate
so 'nabhiprāyavedīti paśuvatparibhūyate
- 25
सहसा वाप्युपक्रान्ता कन्याचित्तम् अविन्दता
भयं वित्रासम् उद्वेगं सद्यो द्वेषं च गच्छति
sahasā vāpyupakrāntā kanyācittam avindatā
bhayaṃ vitrāsam udvegaṃ sadyo dveṣaṃ ca gacchati
- 26
सा प्रीतियोगम् अप्राप्ता तेनोद्वेगेन दूषिता
पुरुषद्वेषिणी वा स्याद्विद्विष्टा वा ततो ऽन्यगा
sā prītiyogam aprāptā tenodvegena dūṣitā
puruṣadveṣiṇī vā syādvidviṣṭā vā tato 'nyagā

