पुरुषोत्तमयोगः

20 詩節

1. 1

   ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।

   छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥

   ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayam |

   chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit ||

   機械による下書き
2. 2

   अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा

   गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।

   अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि

   कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥

   adhaścordhvaṃ prasṛtāstasya śākhā

   guṇapravṛddhā viṣayapravālāḥ |

   adhaśca mūlānyanusantatāni

   karmānubandhīni manuṣyaloke ||

   機械による下書き
3. 3

   न रूपमस्येह तथोपलभ्यते

   नान्तो न चादिर्न च सम्प्रतिष्ठा ।

   अश्वत्थमेनं सुविरूढमूलं

   असङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥

   na rūpamasyeha tathopalabhyate

   nānto na cādirna ca sampratiṣṭhā |

   aśvatthamenaṃ suvirūḍhamūlaṃ

   asaṅgaśastreṇa dṛḍhena chittvā ||

   機械による下書き
4. 4

   ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं

   यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।

   तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये ।

   यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥

   tataḥ padaṃ tatparimārgitavyaṃ

   yasmingatā na nivartanti bhūyaḥ |

   tameva cādyaṃ puruṣaṃ prapadye |

   yataḥ pravṛttiḥ prasṛtā purāṇī ||

   機械による下書き
5. 5

   निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा

   अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः ।

   द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञैर्-

   गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥

   nirmānamohā jitasaṅgadoṣā

   adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ |

   dvandvairvimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñair-

   gacchantyamūḍhāḥ padamavyayaṃ tat ||

   機械による下書き
6. 6

   न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः ।

   यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥

   na tadbhāsayate sūryo na śaśāṅko na pāvakaḥ |

   yadgatvā na nivartante taddhāma paramaṃ mama ||

   機械による下書き
7. 7

   ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ।

   मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥

   mamaivāṃśo jīvaloke jīvabhūtaḥ sanātanaḥ |

   manaḥṣaṣṭhānīndriyāṇi prakṛtisthāni karṣati ||

   機械による下書き
8. 8

   शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।

   गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥

   śarīraṃ yadavāpnoti yaccāpyutkrāmatīśvaraḥ |

   gṛhītvaitāni saṃyāti vāyurgandhānivāśayāt ||

   機械による下書き
9. 9

   श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च ।

   अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥

   śrotraṃ cakṣuḥ sparśanaṃ ca rasanaṃ ghrāṇameva ca |

   adhiṣṭhāya manaścāyaṃ viṣayānupasevate ||

   機械による下書き
10. 10

    उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।

    विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥

    utkrāmantaṃ sthitaṃ vāpi bhuñjānaṃ vā guṇānvitam |

    vimūḍhā nānupaśyanti paśyanti jñānacakṣuṣaḥ ||

    機械による下書き
11. 11

    यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।

    यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥

    yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam |

    yatanto'pyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ ||

    機械による下書き
12. 12

    यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।

    यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥

    yadādityagataṃ tejo jagadbhāsayate'khilam |

    yaccandramasi yaccāgnau tattejo viddhi māmakam ||

    機械による下書き
13. 13

    गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा ।

    पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥

    gāmāviśya ca bhūtāni dhārayāmyahamojasā |

    puṣṇāmi cauṣadhīḥ sarvāḥ somo bhūtvā rasātmakaḥ ||

    機械による下書き
14. 14

    अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।

    प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥

    ahaṃ vaiśvānaro bhūtvā prāṇināṃ dehamāśritaḥ |

    prāṇāpānasamāyuktaḥ pacāmyannaṃ caturvidham ||

    機械による下書き
15. 15

    सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो

    मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनञ्च ।

    वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो

    वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥

    sarvasya cāhaṃ hṛdi sanniviṣṭo

    mattaḥ smṛtirjñānamapohanañca |

    vedaiśca sarvairahameva vedyo

    vedāntakṛdvedavideva cāham ||

    機械による下書き
16. 16

    द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।

    क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥

    dvāvimau puruṣau loke kṣaraścākṣara eva ca |

    kṣaraḥ sarvāṇi bhūtāni kūṭastho'kṣara ucyate ||

    機械による下書き
17. 17

    उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।

    यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥

    uttamaḥ puruṣastvanyaḥ paramātmetyudāhṛtaḥ |

    yo lokatrayamāviśya bibhartyavyaya īśvaraḥ ||

    機械による下書き
18. 18

    यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।

    अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥

    yasmātkṣaramatīto'hamakṣarādapi cottamaḥ |

    ato'smi loke vede ca prathitaḥ puruṣottamaḥ ||

    機械による下書き
19. 19

    यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।

    स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥

    yo māmevamasammūḍho jānāti puruṣottamam |

    sa sarvavidbhajati māṃ sarvabhāvena bhārata ||

    機械による下書き
20. 20

    इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ ।

    एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥

    iti guhyatamaṃ śāstramidamuktaṃ mayānagha |

    etadbuddhvā buddhimānsyātkṛtakṛtyaśca bhārata ||

    機械による下書き