गुणत्रयविभागयोगः

27 詩節

1. 1

   परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।

   यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥

   paraṃ bhūyaḥ pravakṣyāmi jñānānāṃ jñānamuttamam |

   yajjñātvā munayaḥ sarve parāṃ siddhimito gatāḥ ||

   機械による下書き
2. 2

   इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।

   सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥

   idaṃ jñānamupāśritya mama sādharmyamāgatāḥ |

   sarge'pi nopajāyante pralaye na vyathanti ca ||

   機械による下書き
3. 3

   मम योनिर्महद् ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् ।

   सम्भवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥

   mama yonirmahad brahma tasmingarbhaṃ dadhāmyaham |

   sambhavaḥ sarvabhūtānāṃ tato bhavati bhārata ||

   機械による下書き
4. 4

   सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।

   तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥

   sarvayoniṣu kaunteya mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ |

   tāsāṃ brahma mahadyonirahaṃ bījapradaḥ pitā ||

   機械による下書き
5. 5

   सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।

   निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥

   sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ |

   nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam ||

   機械による下書き
6. 6

   तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।

   सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥

   tatra sattvaṃ nirmalatvātprakāśakamanāmayam |

   sukhasaṅgena badhnāti jñānasaṅgena cānagha ||

   機械による下書き
7. 7

   रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।

   तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥

   rajo rāgātmakaṃ viddhi tṛṣṇāsaṅgasamudbhavam |

   tannibadhnāti kaunteya karmasaṅgena dehinam ||

   機械による下書き
8. 8

   तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।

   प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥

   tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām |

   pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata ||

   機械による下書き
9. 9

   सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।

   ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥

   sattvaṃ sukhe sañjayati rajaḥ karmaṇi bhārata |

   jñānamāvṛtya tu tamaḥ pramāde sañjayatyuta ||

   機械による下書き
10. 10

    रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।

    रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥

    rajastamaścābhibhūya sattvaṃ bhavati bhārata |

    rajaḥ sattvaṃ tamaścaiva tamaḥ sattvaṃ rajastathā ||

    機械による下書き
11. 11

    सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते ।

    ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥

    sarvadvāreṣu dehe'sminprakāśa upajāyate |

    jñānaṃ yadā tadā vidyādvivṛddhaṃ sattvamityuta ||

    機械による下書き
12. 12

    लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।

    रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥

    lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā |

    rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha ||

    機械による下書き
13. 13

    अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।

    तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥

    aprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca |

    tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana ||

    機械による下書き
14. 14

    यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।

    तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥

    yadā sattve pravṛddhe tu pralayaṃ yāti dehabhṛt |

    tadottamavidāṃ lokānamalānpratipadyate ||

    機械による下書き
15. 15

    रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।

    तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥

    rajasi pralayaṃ gatvā karmasaṅgiṣu jāyate |

    tathā pralīnastamasi mūḍhayoniṣu jāyate ||

    機械による下書き
16. 16

    कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।

    रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥

    karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ sāttvikaṃ nirmalaṃ phalam |

    rajasastu phalaṃ duḥkhamajñānaṃ tamasaḥ phalam ||

    機械による下書き
17. 17

    सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।

    प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥

    sattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca |

    pramādamohau tamaso bhavato'jñānameva ca ||

    機械による下書き
18. 18

    ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।

    जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥

    ūrdhvaṃ gacchanti sattvasthā madhye tiṣṭhanti rājasāḥ |

    jaghanyaguṇavṛttisthā adho gacchanti tāmasāḥ ||

    機械による下書き
19. 19

    नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।

    गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥

    nānyaṃ guṇebhyaḥ kartāraṃ yadā draṣṭānupaśyati |

    guṇebhyaśca paraṃ vetti madbhāvaṃ so'dhigacchati ||

    機械による下書き
20. 20

    गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।

    जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥

    guṇānetānatītya trīndehī dehasamudbhavān |

    janmamṛtyujarāduḥkhairvimukto'mṛtamaśnute ||

    機械による下書き
21. 21

    कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो ।

    किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥

    kairliṅgaistrīnguṇānetānatīto bhavati prabho |

    kimācāraḥ kathaṃ caitāṃstrīnguṇānativartate ||

    機械による下書き
22. 22

    प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।

    न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥

    prakāśaṃ ca pravṛttiṃ ca mohameva ca pāṇḍava |

    na dveṣṭi sampravṛttāni na nivṛttāni kāṅkṣati ||

    機械による下書き
23. 23

    उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।

    गुणा वर्तन्त इत्येवं योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥

    udāsīnavadāsīno guṇairyo na vicālyate |

    guṇā vartanta ityevaṃ yo'vatiṣṭhati neṅgate ||

    機械による下書き
24. 24

    समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।

    तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥

    samaduḥkhasukhaḥ svasthaḥ samaloṣṭāśmakāñcanaḥ |

    tulyapriyāpriyo dhīrastulyanindātmasaṃstutiḥ ||

    機械による下書き
25. 25

    मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।

    सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥

    mānāpamānayostulyastulyo mitrāripakṣayoḥ |

    sarvārambhaparityāgī guṇātītaḥ sa ucyate ||

    機械による下書き
26. 26

    मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।

    स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥

    māṃ ca yo'vyabhicāreṇa bhaktiyogena sevate |

    sa guṇānsamatītyaitānbrahmabhūyāya kalpate ||

    機械による下書き
27. 27

    ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च ।

    शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥

    brahmaṇo hi pratiṣṭhāhamamṛtasyāvyayasya ca |

    śāśvatasya ca dharmasya sukhasyaikāntikasya ca ||

    機械による下書き