369 shlokas
- 1
योगीश्वरं याज्ञवल्क्यं सम्पूज्य मुनयो ऽब्रुवन्
वर्णाश्रमेतराणां नो ब्रूहि धर्मान् अशेषतः
yogīśvaraṃ yājñavalkyaṃ sampūjya munayo 'bruvan
varṇāśrametarāṇāṃ no brūhi dharmān aśeṣataḥ
- 2
मिथिलास्थः स योगीन्द्रः क्षणं ध्यात्वाब्रवीन्मुनीन्
यस्मिन्देशे मृगः कृष्णस्तस्मिन्धर्मान्निबोधत
mithilāsthaḥ sa yogīndraḥ kṣaṇaṃ dhyātvābravīnmunīn
yasmindeśe mṛgaḥ kṛṣṇastasmindharmānnibodhata
- 3
पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राङ्गमिश्रिताः
वेदाः स्थानानि विद्यानां धर्मस्य च चतुर्दश
purāṇanyāyamīmāṃsādharmaśāstrāṅgamiśritāḥ
vedāḥ sthānāni vidyānāṃ dharmasya ca caturdaśa
- 4
मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः
यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती
manvatriviṣṇuhārītayājñavalkyośano'ṅgirāḥ
yamāpastambasaṃvartāḥ kātyāyanabṛhaspatī
- 5
पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगौतमौ
शातातपो वसिष्ठश्च धर्मशास्त्रप्रयोजकाः
parāśaravyāsaśaṅkhalikhitā dakṣagautamau
śātātapo vasiṣṭhaśca dharmaśāstraprayojakāḥ
- 6
देशे काल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम्
पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्
deśe kāla upāyena dravyaṃ śraddhāsamanvitam
pātre pradīyate yattatsakalaṃ dharmalakṣaṇam
- 7
श्रुतिः स्मृतिः सदाचारः स्वस्य च प्रियम् आत्मनः
सम्यक्संकल्पजः कामो धर्ममूलम् इदं स्मृतम्
śrutiḥ smṛtiḥ sadācāraḥ svasya ca priyam ātmanaḥ
samyaksaṃkalpajaḥ kāmo dharmamūlam idaṃ smṛtam
- 8
इज्याचारदमाहिंसादानस्वाध्यायकर्मणाम्
अयं तु परमो धर्मो यद्योगेनात्मदर्शनम्
ijyācāradamāhiṃsādānasvādhyāyakarmaṇām
ayaṃ tu paramo dharmo yadyogenātmadarśanam
- 9
चत्वारो वेदधर्मज्ञाः पर्षत्त्रैविद्यम् एव वा
सा ब्रूते यं स धर्मः स्याद् एको वाध्यात्मवित्तमः
catvāro vedadharmajñāḥ parṣattraividyam eva vā
sā brūte yaṃ sa dharmaḥ syād eko vādhyātmavittamaḥ
- 10
ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रा वर्णास्त्व् आद्यास्त्रयो द्विजाः
निषेकाद्याः श्मशानान्तास्तेषां वै मन्त्रतः क्रियाः
brahmakṣatriyaviṭśūdrā varṇāstv ādyāstrayo dvijāḥ
niṣekādyāḥ śmaśānāntāsteṣāṃ vai mantrataḥ kriyāḥ
- 11
गर्भाधानम् ऋतौ पुंसः सवनं स्पन्दनात्पुरा
षष्ठे ऽष्टमे वा सीमन्तो मास्य् एते जातकर्म च
garbhādhānam ṛtau puṃsaḥ savanaṃ spandanātpurā
ṣaṣṭhe 'ṣṭame vā sīmanto māsy ete jātakarma ca
- 12
अहन्य् एकादशे नाम चतुर्थे मासि निष्क्रमः
षष्ठे ऽन्नप्राशनं मासि चूडा कार्या यथाकुलम्
ahany ekādaśe nāma caturthe māsi niṣkramaḥ
ṣaṣṭhe 'nnaprāśanaṃ māsi cūḍā kāryā yathākulam
- 13
एवम् एनः शमं याति बीजगर्भसमुद्भवम्
तूष्णीम् एताः क्रियाः स्त्रीणां विवाहस्तु समन्त्रकः
evam enaḥ śamaṃ yāti bījagarbhasamudbhavam
tūṣṇīm etāḥ kriyāḥ strīṇāṃ vivāhastu samantrakaḥ
- 14
गर्भाष्टमे ऽष्टमे वाब्दे ब्राह्मणस्योपनायनम्
राज्ञाम् एकादशे सैके विशाम् एके यथाकुलम्
garbhāṣṭame 'ṣṭame vābde brāhmaṇasyopanāyanam
rājñām ekādaśe saike viśām eke yathākulam
- 15
उपनीय गुरुः शिष्यं महाव्याहृतिपूर्वकम्
वेदम् अध्यापयेद् एनं शौचाचारांश्च शिक्षयेत्
upanīya guruḥ śiṣyaṃ mahāvyāhṛtipūrvakam
vedam adhyāpayed enaṃ śaucācārāṃśca śikṣayet
- 16
दिवासंध्यासु कर्णस्थब्रह्मसूत्रोदङ्मुखः
कुर्यान्मूत्रपुरीषे च रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः
divāsaṃdhyāsu karṇasthabrahmasūtrodaṅmukhaḥ
kuryānmūtrapurīṣe ca rātrau ceddakṣiṇāmukhaḥ
- 17
गृहीतशिश्नश्चोत्थाय मृद्भिर् अभ्युद्धृतैर्जलैः
गन्धलेपक्षयकरं शौचं कुर्याद् अतन्द्रितः
gṛhītaśiśnaścotthāya mṛdbhir abhyuddhṛtairjalaiḥ
gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryād atandritaḥ
- 18
अन्तर्जानु शुचौ देश उपविष्ट उदङ्मुखः
प्राग्वा ब्राह्मेण तीर्थेन द्विजो नित्यम् उपस्पृशेत्
antarjānu śucau deśa upaviṣṭa udaṅmukhaḥ
prāgvā brāhmeṇa tīrthena dvijo nityam upaspṛśet
- 19
कनिष्ठादेशिन्यङ्गुष्ठमूलान्य् अग्रं करस्य च
प्रजापतिपितृब्रह्मदेवतीर्थान्य् अनुक्रमात्
kaniṣṭhādeśinyaṅguṣṭhamūlāny agraṃ karasya ca
prajāpatipitṛbrahmadevatīrthāny anukramāt
- 20
त्रिः प्राश्यापो द्विर् उन्मृज्य खान्य् अद्भिः समुपस्पृशेत्
अद्भिस्तु प्रकृतिस्थाभिर्हीनाभिः फेनबुद्बुदैः
triḥ prāśyāpo dvir unmṛjya khāny adbhiḥ samupaspṛśet
adbhistu prakṛtisthābhirhīnābhiḥ phenabudbudaiḥ
- 21
हृत्कण्ठतालुगाभिस्तु यथासंख्यं द्विजातयः
शुध्येरन्स्त्री च शूद्रश्च सकृत्स्पृष्टाभिर् अन्ततः
hṛtkaṇṭhatālugābhistu yathāsaṃkhyaṃ dvijātayaḥ
śudhyeranstrī ca śūdraśca sakṛtspṛṣṭābhir antataḥ
- 22
स्नानम् अब्दैवतैर्मन्त्रैर्मार्जनं प्राणसंयमः
सूर्यस्य चाप्य् उपस्थानं गायत्र्याः प्रत्यहं जपः
snānam abdaivatairmantrairmārjanaṃ prāṇasaṃyamaḥ
sūryasya cāpy upasthānaṃ gāyatryāḥ pratyahaṃ japaḥ
- 23
गायत्रीं शिरसा सार्धं जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम्
प्रतिप्रणवसंयुक्तां त्रिर् अयं प्राणसंयमः
gāyatrīṃ śirasā sārdhaṃ japedvyāhṛtipūrvikām
pratipraṇavasaṃyuktāṃ trir ayaṃ prāṇasaṃyamaḥ
- 24
प्राणान् आयम्य संप्रोक्ष्य तृचेनाब्दैवतेन तु
जपन्न् आसीत सावित्रीं प्रत्यग् आ तारकोदयात्
prāṇān āyamya saṃprokṣya tṛcenābdaivatena tu
japann āsīta sāvitrīṃ pratyag ā tārakodayāt
- 25
संध्यां प्राक्प्रातर् एवं हि तिष्ठेद् आ सूर्यदर्शनात्
अग्निकार्यं ततः कुर्यात्संध्ययोर् उभयोर् अपि
saṃdhyāṃ prākprātar evaṃ hi tiṣṭhed ā sūryadarśanāt
agnikāryaṃ tataḥ kuryātsaṃdhyayor ubhayor api
- 26
ततो ऽभिवादयेद्वृद्धान् असाव् अहम् इति ब्रुवन्
गुरुं चैवाप्य् उपासीत स्वाध्यायार्थं समाहितः
tato 'bhivādayedvṛddhān asāv aham iti bruvan
guruṃ caivāpy upāsīta svādhyāyārthaṃ samāhitaḥ
- 27
आहूतश्चाप्य् अधीयीत लब्धं चास्मै निवेदयेत्
हितं तस्याचरेन्नित्यं मनोवाक्कायकर्मभिः
āhūtaścāpy adhīyīta labdhaṃ cāsmai nivedayet
hitaṃ tasyācarennityaṃ manovākkāyakarmabhiḥ
- 28
कृतज्ञाद्रोहिमेधाविशुचिकल्यानसूयकाः
अध्याप्या धर्मतः साधु शक्ताप्तज्ञानवित्तदाः
kṛtajñādrohimedhāviśucikalyānasūyakāḥ
adhyāpyā dharmataḥ sādhu śaktāptajñānavittadāḥ
- 29
दण्डाजिनोपवीतानि मेखलां चैव धारयेत्
ब्राह्मणेषु चरेद्भैक्षम् अनिन्द्येष्व् आत्मवृत्तये
daṇḍājinopavītāni mekhalāṃ caiva dhārayet
brāhmaṇeṣu caredbhaikṣam anindyeṣv ātmavṛttaye
- 30
आदिमध्यावसानेषु भवच्छब्दोपलक्षिता
ब्राह्मणक्षत्रियविशां भैक्षचर्या यथाक्रमम्
ādimadhyāvasāneṣu bhavacchabdopalakṣitā
brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ bhaikṣacaryā yathākramam

