24 shlokas
- 2
यत्र स्थितमिदं सर्वं कार्यं यस्माच्च निर्गतम्
तस्यानावृतरूपत्वान्न निरोधोऽस्ति कुत्रचित्
yatra sthitamidaṃ sarvaṃ kāryaṃ yasmācca nirgatam
tasyānāvṛtarūpatvānna nirodho'sti kutracit
- 3
जाग्रदादिविभेदेऽपि तदभिन्ने प्रसर्पति
निवर्तते निजान्नैव स्वभावादुपलब्धृतः
jāgradādivibhede'pi tadabhinne prasarpati
nivartate nijānnaiva svabhāvādupalabdhṛtaḥ
- 4
अहं सुखी च दुःखी च रक्तश्चेत्यादिसंविदः
सुखाद्यवस्थानुस्यूते वर्तन्ते ऽन्यत्र ताः स्फुटम्
ahaṃ sukhī ca duḥkhī ca raktaścetyādisaṃvidaḥ
sukhādyavasthānusyūte vartante 'nyatra tāḥ sphuṭam
- 5
न दुःखं न सुखं यत्र न ग्राह्यं ग्राहकं न च
न चास्ति मूढभावोऽपि तदस्ति परमार्थतः
na duḥkhaṃ na sukhaṃ yatra na grāhyaṃ grāhakaṃ na ca
na cāsti mūḍhabhāvo'pi tadasti paramārthataḥ
- 6
यतः करणवर्गो ऽयं विमूढो ऽमूढवत्स्वयम्
सहान्तरेण चक्रेण प्रवृत्तिस्थितिसंहृतीः
yataḥ karaṇavargo 'yaṃ vimūḍho 'mūḍhavatsvayam
sahāntareṇa cakreṇa pravṛttisthitisaṃhṛtīḥ
- 7
लभते तत्प्रयत्नेन परीक्ष्यं तत्त्वमादरात्
यतः स्वतन्त्रता तस्य सर्वत्रेयम् अकृत्रिमा
labhate tatprayatnena parīkṣyaṃ tattvamādarāt
yataḥ svatantratā tasya sarvatreyam akṛtrimā
- 8
न हीच्छानोदनस्यायं प्रेरकत्वेन वर्तते
अपि त्व् आत्मबलस्पर्शात्पुरुषस्तत्समो भवेत्
na hīcchānodanasyāyaṃ prerakatvena vartate
api tv ātmabalasparśātpuruṣastatsamo bhavet
- 9
निजाशुद्ध्यासमर्थस्य कर्तव्येष्वभिलाषिणः
यदा क्षोभः प्रलीयेत तदा स्यात्परमं पदम्
nijāśuddhyāsamarthasya kartavyeṣvabhilāṣiṇaḥ
yadā kṣobhaḥ pralīyeta tadā syātparamaṃ padam
- 10
तदास्याकृत्रिमो धर्मो ज्ञत्वकर्तृत्वलक्षणः
यतस्तदेप्सितं सर्वं जानाति च करोति च
tadāsyākṛtrimo dharmo jñatvakartṛtvalakṣaṇaḥ
yatastadepsitaṃ sarvaṃ jānāti ca karoti ca
- 11
तमधिष्ठातृभावेन स्वभावमवलोकयन्
स्मयमान इवास्ते यस्तस्येयं कुसृतिः कुतः
tamadhiṣṭhātṛbhāvena svabhāvamavalokayan
smayamāna ivāste yastasyeyaṃ kusṛtiḥ kutaḥ
- 12
नाभावो भाव्यतामेति न च तत्रास्त्य् अमूढता
यतो ऽभियोगसंस्पर्शात्तदासीद् इति निश्चयः
nābhāvo bhāvyatāmeti na ca tatrāsty amūḍhatā
yato 'bhiyogasaṃsparśāttadāsīd iti niścayaḥ
- 13
अतस्तत्कृत्रिमं ज्ञेयं सौषुप्तपदवत्सदा
न त्व् एवं स्मर्यमाणत्वं तत्तत्त्वं प्रतिपद्यते
atastatkṛtrimaṃ jñeyaṃ sauṣuptapadavatsadā
na tv evaṃ smaryamāṇatvaṃ tattattvaṃ pratipadyate
- 14
अवस्थायुगलं चात्र कार्यकर्तृत्वशब्दितम्
कार्यता क्षयिणी तत्र कर्तृत्वं पुनरक्षयम्
avasthāyugalaṃ cātra kāryakartṛtvaśabditam
kāryatā kṣayiṇī tatra kartṛtvaṃ punarakṣayam
- 15
कार्योन्मुखः प्रयत्नो यः केवलं सो ऽत्र लुप्यते
तस्मिंल्लुप्ते विलुप्तो ऽस्मीत्यबुधः प्रतिपद्यते
kāryonmukhaḥ prayatno yaḥ kevalaṃ so 'tra lupyate
tasmiṃllupte vilupto 'smītyabudhaḥ pratipadyate
- 16
न तु यो ऽन्तर्मुखो भावः सर्वज्ञत्वगुणास्पदम्
तस्य लोपः कदाचित्स्याद् अन्यस्यानुपलम्भनात्
na tu yo 'ntarmukho bhāvaḥ sarvajñatvaguṇāspadam
tasya lopaḥ kadācitsyād anyasyānupalambhanāt
- 17
तस्योपलब्धिः सततं त्रिपदाव्यभिचारिणी
नित्यं स्यात्सुप्रबुद्धस्य तदाद्यन्ते परस्य तु
tasyopalabdhiḥ satataṃ tripadāvyabhicāriṇī
nityaṃ syātsuprabuddhasya tadādyante parasya tu
- 18
ज्ञानज्ञेयस्वरूपिण्या शक्त्या परमया युतः
पदद्वये विभुर्भाति तदन्यत्र तु चिन्मयः
jñānajñeyasvarūpiṇyā śaktyā paramayā yutaḥ
padadvaye vibhurbhāti tadanyatra tu cinmayaḥ
- 19
गुणादिस्पन्दनिःष्यन्दाः सामान्यस्पन्दसंश्रयात्
लब्धात्मलाभाः सततं स्युर्ज्ञस्यापरिपन्थिनः
guṇādispandaniḥṣyandāḥ sāmānyaspandasaṃśrayāt
labdhātmalābhāḥ satataṃ syurjñasyāparipanthinaḥ
- 20
अप्रबुद्धधियस्त्व् एते स्वस्थितिस्थगनोद्यताः
पातयन्ति दुरुत्तारे घोरे संसारवर्त्मनि
aprabuddhadhiyastv ete svasthitisthaganodyatāḥ
pātayanti duruttāre ghore saṃsāravartmani
- 21
अतः सततम् उद्युक्तः स्पन्दतत्त्वविविक्तये
जाग्रदेव निजं भावम् अचिरेणाधिगच्छति
ataḥ satatam udyuktaḥ spandatattvaviviktaye
jāgradeva nijaṃ bhāvam acireṇādhigacchati
- 22
अतिक्रुद्धः प्रहृष्टो वा किं करोमीति वा मृशन्
धावन्वा यत्पदं गच्छेत्तत्र स्पन्दः प्रतिष्ठितः
atikruddhaḥ prahṛṣṭo vā kiṃ karomīti vā mṛśan
dhāvanvā yatpadaṃ gacchettatra spandaḥ pratiṣṭhitaḥ
- 23
यामवस्थां समालम्ब्य यदयं मम वक्ष्यति
तदवश्यं करिष्ये ऽहमिति संकल्प्य तिष्ठति
yāmavasthāṃ samālambya yadayaṃ mama vakṣyati
tadavaśyaṃ kariṣye 'hamiti saṃkalpya tiṣṭhati
- 24
तामाश्रित्योर्ध्वमार्गेण चन्द्रसूर्याव् उभाव् अपि
सौषुम्नेऽध्वन्य् अस्तमितो हित्वा ब्रह्माण्डगोचरम्
tāmāśrityordhvamārgeṇa candrasūryāv ubhāv api
sauṣumne'dhvany astamito hitvā brahmāṇḍagocaram
- 25
तदा तस्मिन्महाव्योम्नि प्रलीनशशिभास्करे
सौषुप्तपदवन्मूढः प्रबुद्धः स्याद् अनावृतः
tadā tasminmahāvyomni pralīnaśaśibhāskare
sauṣuptapadavanmūḍhaḥ prabuddhaḥ syād anāvṛtaḥ

