12 shlokas
- 1
अथातो भस्मन एवाभ्यवहरणस्य
देवा वा एतद् अग्रे भस्मोदवपन्
ते ऽब्रुवन्यदि वा इदम् इत्थम् एव सदात्मानम् अभिसंस्करिष्यामहे मर्याः कुणपा अनपहतपाप्मानो भविष्यामः
यद्य् उ परावप्स्यामो यद् अत्राग्नेयम्बहिर्धा तद् अग्नेः करिष्यामः
उप तज्जानीत यथेदं करवामेति
ते ऽब्रुवंश्चेतयध्वम् इति
चितिम् इच्छतेति वाव तद् अब्रुवन्
तद् इच्छत यथेदं करवामेति
athāto bhasmana evābhyavaharaṇasya
devā vā etad agre bhasmodavapan
te 'bruvanyadi vā idam ittham eva sadātmānam abhisaṃskariṣyāmahe maryāḥ kuṇapā anapahatapāpmāno bhaviṣyāmaḥ
yady u parāvapsyāmo yad atrāgneyambahirdhā tad agneḥ kariṣyāmaḥ
upa tajjānīta yathedaṃ karavāmeti
te 'bruvaṃścetayadhvam iti
citim icchateti vāva tad abruvan
tad icchata yathedaṃ karavāmeti
- 2
ते चेतयमाना एतद् अपश्यन्न् अप एवैनद् अभ्यवहराम
आपो वा अस्य सर्वस्य प्रतिष्ठा
तद्यत्रास्य सर्वस्य प्रतिष्ठा तद् एनत्प्रतिष्ठाप्य यद् अत्राग्नेयं तद् अद्भ्यो ऽधि जनयिष्याम इति
तद् अपो ऽभ्यवाहरन्
तथैवैनद् अयम् एतद् अपो ऽभ्यवहरति
te cetayamānā etad apaśyann apa evainad abhyavaharāma
āpo vā asya sarvasya pratiṣṭhā
tadyatrāsya sarvasya pratiṣṭhā tad enatpratiṣṭhāpya yad atrāgneyaṃ tad adbhyo 'dhi janayiṣyāma iti
tad apo 'bhyavāharan
tathaivainad ayam etad apo 'bhyavaharati
- 3
आपो देवीः प्रतिगृभ्णीत भस्मैतत्स्योने कृणुध्वं सुरभा उ लोक इति
जग्धं वा एतद्यातयाम भवति
तद् एतद् आह स्रभिष्ठ एनल्लोके कुरुध्वम् इति
तस्मै नमन्तां जनय इत्य् आपो वै जनयः
अद्भ्यो हीदं सर्वं जायते
सुपत्नीर् इत्य् अग्निना वा आपः सुपत्न्यः
मातेव पुत्रम्बिभृताप्स्व् एनद् इति यथा माता पुत्रम् उपस्थे बिभृयाद् एवम् एनद्बिभृतेत्य् एतत्
āpo devīḥ pratigṛbhṇīta bhasmaitatsyone kṛṇudhvaṃ surabhā u loka iti
jagdhaṃ vā etadyātayāma bhavati
tad etad āha srabhiṣṭha enalloke kurudhvam iti
tasmai namantāṃ janaya ity āpo vai janayaḥ
adbhyo hīdaṃ sarvaṃ jāyate
supatnīr ity agninā vā āpaḥ supatnyaḥ
māteva putrambibhṛtāpsv enad iti yathā mātā putram upasthe bibhṛyād evam enadbibhṛtety etat
- 4
अप्स्व् अग्ने सधिष्टवेति
अप्स्व् अग्ने योनिष्टवेत्य् एतत्
सौषधीर् अनुरुध्यस इत्य् ओषधीर्ह्य् एषो ऽनुरुध्यते
गर्भः संजायसे पुनर् इति गर्भो ह्य् एष संजायते पुनः
गर्भो अस्योषधीनां गर्भो वनस्पतीनाम्गर्भो विश्वस्य भूतस्याग्ने गर्भो अपाम् असीति
तद् एनम् अस्य सर्वस्य गर्भं करोति
apsv agne sadhiṣṭaveti
apsv agne yoniṣṭavety etat
sauṣadhīr anurudhyasa ity oṣadhīrhy eṣo 'nurudhyate
garbhaḥ saṃjāyase punar iti garbho hy eṣa saṃjāyate punaḥ
garbho asyoṣadhīnāṃ garbho vanaspatīnāmgarbho viśvasya bhūtasyāgne garbho apām asīti
tad enam asya sarvasya garbhaṃ karoti
- 5
त्रिभिर् अभ्यवहरति
त्रिवृद् अग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावतैवैनद् एतद् अभ्यवहरति
एकेनाग्रे ऽथ द्वाभ्यां द्वाभ्यां वाग्रे ऽथैकेन
द्विस्तु कृत्वो ऽभ्यवहरति
तद्ये द्विपादाः पशवस्तैर् एवैनद् एतद् अभ्यवहरति
tribhir abhyavaharati
trivṛd agniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvataivainad etad abhyavaharati
ekenāgre 'tha dvābhyāṃ dvābhyāṃ vāgre 'thaikena
dvistu kṛtvo 'bhyavaharati
tadye dvipādāḥ paśavastair evainad etad abhyavaharati
- 6
अथापादत्ते
तद्यद् अत्राग्नेयं तद् एतद् अद्भ्यो ऽधि जनयति
अनयानया वै भेषजं क्रियते
अनयैवैनम् एतत्संभरति
प्रसद्य भस्मना योनिम् अपश्च पृथिवीम् अग्न इति
प्रसन्नो ह्य् एष भस्मना योनिम् अपश्च पृथिवीं च भवति
संसृज्य मातृभिष्ट्वं ज्योतिष्मान्पुनर् आसद इति
संगत्य मातृभिष्ट्वं ज्योतिष्मान्पुनर् आसद इत्य् एतत्
पुनर् आसद्य सदनम्पुनर् ऊर्जा सह रय्येत्य् एतेन मा सर्वेणाभिनिवर्तस्वेत्य् एतत्
athāpādatte
tadyad atrāgneyaṃ tad etad adbhyo 'dhi janayati
anayānayā vai bheṣajaṃ kriyate
anayaivainam etatsaṃbharati
prasadya bhasmanā yonim apaśca pṛthivīm agna iti
prasanno hy eṣa bhasmanā yonim apaśca pṛthivīṃ ca bhavati
saṃsṛjya mātṛbhiṣṭvaṃ jyotiṣmānpunar āsada iti
saṃgatya mātṛbhiṣṭvaṃ jyotiṣmānpunar āsada ity etat
punar āsadya sadanampunar ūrjā saha rayyety etena mā sarveṇābhinivartasvety etat
- 7
चतुर्भिर् अपादत्ते
तद्ये चतुष्पादाः पशवस्तैर् एवैनम् एतत्संभरति
अथो अन्नं वै पशवः
अन्नेनैवैनम् एतत्संभरति
त्रिभिर् अभ्यवहरति
तत्सप्त
सप्तचितिको ऽग्निः
सप्तर्तवः संवत्सरः
संवत्सरो ऽग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावत्तद्भवति
caturbhir apādatte
tadye catuṣpādāḥ paśavastair evainam etatsaṃbharati
atho annaṃ vai paśavaḥ
annenaivainam etatsaṃbharati
tribhir abhyavaharati
tatsapta
saptacitiko 'gniḥ
saptartavaḥ saṃvatsaraḥ
saṃvatsaro 'gniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvattadbhavati
- 8
अपादाय भस्मनः प्रत्येत्योखायाम् ओप्योपतिष्ठते
एतद्वा एतद् अयथायथं करोति
यद् अग्निम् अपो ऽभ्यवहरति तस्मा एवैतन्निह्नुते ऽहिंसायै
आग्नेयीभ्याम् अग्नय एवैतन्निह्नुते बुद्धवतीभ्यां यथैवास्यैतद् अग्निर्वचो निबोधेत्
apādāya bhasmanaḥ pratyetyokhāyām opyopatiṣṭhate
etadvā etad ayathāyathaṃ karoti
yad agnim apo 'bhyavaharati tasmā evaitannihnute 'hiṃsāyai
āgneyībhyām agnaya evaitannihnute buddhavatībhyāṃ yathaivāsyaitad agnirvaco nibodhet
- 9
बोधा मे अस्य वचसो यविष्ठेति बोध मे ऽस्य वचसो यविष्ठेत्य् एतत्
मंहिष्ठस्य प्रभृतस्य स्वधाव इति भूयिष्ठस्य प्रभृतस्य स्वधाव इत्य् एतत्
पीयति त्वो अनु त्वो गृणातीति पीयत्य् एको ऽन्व् एको गृणाति
वन्दारुष्टे तन्वं वन्दे अग्न इति वन्दिता ते ऽहं तन्वं वन्दे ऽग्न इत्य् एतत्
स बोधि सूरिर्मघवा वसुपते वसुदावन्युयोध्य् अस्मद्द्वेषांसीति
यथैवास्माद्द्वेषांसि युयाद् एवम् एतद् आह
द्वाभ्याम् उपतिष्ठते गायत्र्या च त्रिष्टुभा च
तस्योक्तो बन्धुः
bodhā me asya vacaso yaviṣṭheti bodha me 'sya vacaso yaviṣṭhety etat
maṃhiṣṭhasya prabhṛtasya svadhāva iti bhūyiṣṭhasya prabhṛtasya svadhāva ity etat
pīyati tvo anu tvo gṛṇātīti pīyaty eko 'nv eko gṛṇāti
vandāruṣṭe tanvaṃ vande agna iti vanditā te 'haṃ tanvaṃ vande 'gna ity etat
sa bodhi sūrirmaghavā vasupate vasudāvanyuyodhy asmaddveṣāṃsīti
yathaivāsmāddveṣāṃsi yuyād evam etad āha
dvābhyām upatiṣṭhate gāyatryā ca triṣṭubhā ca
tasyokto bandhuḥ
- 10
तानि नव भवन्ति
नव दिशः
दिशो ऽग्निः
नव प्राणाः
प्राणा अग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावत्तद्भवति
tāni nava bhavanti
nava diśaḥ
diśo 'gniḥ
nava prāṇāḥ
prāṇā agniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvattadbhavati
- 11
अथ प्रायश्चित्ती करोति
सर्वेभ्यो वा एष एतं कामेभ्य आधत्ते
तद्यद् एवास्यात्र कामानां व्यवच्छिद्यते ऽग्नाव् अपो ऽभ्यवह्रियमाणे तद् एवैतत्संतनोति संदधाति
उभे प्रायश्चित्ती करोति ये एवाग्नाव् अनुगते
तस्योक्तो बन्धुः
atha prāyaścittī karoti
sarvebhyo vā eṣa etaṃ kāmebhya ādhatte
tadyad evāsyātra kāmānāṃ vyavacchidyate 'gnāv apo 'bhyavahriyamāṇe tad evaitatsaṃtanoti saṃdadhāti
ubhe prāyaścittī karoti ye evāgnāv anugate
tasyokto bandhuḥ
- 12
तानि दश भवन्ति
दशाक्षरा विराट्
विराड् अग्निः
दश दिशः
दिशो ऽग्निः
दश प्राणाः
प्राणा अग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावत्तद्भवति
tāni daśa bhavanti
daśākṣarā virāṭ
virāḍ agniḥ
daśa diśaḥ
diśo 'gniḥ
daśa prāṇāḥ
prāṇā agniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvattadbhavati

