15 shlokas
- 1
वनीवाह्येताग्निम्बिभ्रद् इत्य् आहुः
देवाश्चासुराश्चोभये प्राजापत्या अस्पर्धन्त
ते देवाश्चक्रम् अचरञ्चालम् असुरा आसन्
ते देवाश्चक्रेण चरन्त एतत्कर्मापश्यन्
चक्रेण हि वै देवाश्चरन्त एतत्कर्मापश्यन्
तस्माद् अनस एव पौरोडाशेषु यजूंष्य् अनसो ऽग्नौ
vanīvāhyetāgnimbibhrad ity āhuḥ
devāścāsurāścobhaye prājāpatyā aspardhanta
te devāścakram acarañcālam asurā āsan
te devāścakreṇa caranta etatkarmāpaśyan
cakreṇa hi vai devāścaranta etatkarmāpaśyan
tasmād anasa eva pauroḍāśeṣu yajūṃṣy anaso 'gnau
- 2
स यो वनीवाह्यते देवान्कर्मणैति
दैवं हास्य कर्म कृतम्भवति
अथ यो न वनीवाह्यते ऽसुरान्कर्मणैति
असुर्यं हास्य कर्म कृतम्भवति
sa yo vanīvāhyate devānkarmaṇaiti
daivaṃ hāsya karma kṛtambhavati
atha yo na vanīvāhyate 'surānkarmaṇaiti
asuryaṃ hāsya karma kṛtambhavati
- 3
तद्धैक आहुः स्वयं वा एष वनीवाहितः
विष्णुक्रमैर्वा एष प्रयाति वात्सप्रेणावस्यतीति
न तथा विद्यात्
दैवं वा अस्य तत्प्रयाणं यद्विष्णुक्रमा दैवम् अवसानं यद्वात्सप्रम्
अथास्येदम्मानुषम्प्रयाणं यद् इदम्प्रयाति मानुषम् अवसानं यद् अवस्यति
taddhaika āhuḥ svayaṃ vā eṣa vanīvāhitaḥ
viṣṇukramairvā eṣa prayāti vātsapreṇāvasyatīti
na tathā vidyāt
daivaṃ vā asya tatprayāṇaṃ yadviṣṇukramā daivam avasānaṃ yadvātsapram
athāsyedammānuṣamprayāṇaṃ yad idamprayāti mānuṣam avasānaṃ yad avasyati
- 4
प्रजापतिर् एषो ऽग्निः
उभयम्व् एतत्प्रजापतिर्यच्च देवा यच्च मनुष्याः
तद्यद्विष्णुक्रमवात्सप्रे भवतो यद्व् एवास्य दैवं रूपं तद् अस्य तेन संस्करोति
अथ यद्वनीवाह्यते यद् एवास्य मानुषं रूपं तद् अस्य तेन संस्करोति
स ह वा एतं सर्वं कृत्स्नम्प्रजापतिं संस्करोति य एवं विद्वान्वनीवाह्यते
तस्माद् उ वनीवाह्येतैव
prajāpatir eṣo 'gniḥ
ubhayamv etatprajāpatiryacca devā yacca manuṣyāḥ
tadyadviṣṇukramavātsapre bhavato yadv evāsya daivaṃ rūpaṃ tad asya tena saṃskaroti
atha yadvanīvāhyate yad evāsya mānuṣaṃ rūpaṃ tad asya tena saṃskaroti
sa ha vā etaṃ sarvaṃ kṛtsnamprajāpatiṃ saṃskaroti ya evaṃ vidvānvanīvāhyate
tasmād u vanīvāhyetaiva
- 5
स यद् अहः प्रयास्यन्त्स्यात्तद् अहर् उत्तरतो ऽग्नेः प्राग् अन उपस्थाप्याथास्मिन्त्समिधम् आदधाति
एतद्वा एनं देवा एष्यन्तम्पुरस्ताद् अन्नेनाप्रीणन्न् एतया समिधा
तथैवैनम् अयम् एतद् एष्यन्तम्पुरस्ताद् अन्नेन प्रीणात्य् एतया समिधा
sa yad ahaḥ prayāsyantsyāttad ahar uttarato 'gneḥ prāg ana upasthāpyāthāsmintsamidham ādadhāti
etadvā enaṃ devā eṣyantampurastād annenāprīṇann etayā samidhā
tathaivainam ayam etad eṣyantampurastād annena prīṇāty etayā samidhā
- 6
समिधाग्निं दुवस्यतेति समिधाग्निं नमस्यतेति
एतद्घृतैर्बोधयतातिथिम् आस्मिन्हव्या जुहोतनेति घृतैर् अह बोधयतातिथिम् ओ अस्मिन्हव्यानि जुहुतेत्य् एतत्
बुद्धवत्येत्यायै ह्य् एनम् एतद्बोधयति
samidhāgniṃ duvasyateti samidhāgniṃ namasyateti
etadghṛtairbodhayatātithim āsminhavyā juhotaneti ghṛtair aha bodhayatātithim o asminhavyāni juhutety etat
buddhavatyetyāyai hy enam etadbodhayati
- 7
अथैनम् उद्यच्छत्य् उद् उ त्वा विश्वे देवा अग्ने भरन्तु चित्तिभिर् इति
विश्वे वा एतम् अग्रे देवाश्चित्तिभिर् उदभरन्
एतद्ध्य् एषां तदा चित्तम् आसीत्
तथैवैनम् अयम् एतच्चितिभिर् उद्भरति
एतद्ध्य् अस्य तदा चित्तम्भवति
स नो भव शिवस्त्वं सुप्रतीको विभावसुर् इति यथैव यजुस्तथा बन्धुः
तं दक्षिणत उदञ्चम् आदधाति
तस्योक्तो बन्धुः
स्थाल्यां गार्हपत्यं समुप्यापरम् आदधाति
स यदि कामयेतोपाधिरोहेत्पार्श्वतो वा व्रजेत्
athainam udyacchaty ud u tvā viśve devā agne bharantu cittibhir iti
viśve vā etam agre devāścittibhir udabharan
etaddhy eṣāṃ tadā cittam āsīt
tathaivainam ayam etaccitibhir udbharati
etaddhy asya tadā cittambhavati
sa no bhava śivastvaṃ supratīko vibhāvasur iti yathaiva yajustathā bandhuḥ
taṃ dakṣiṇata udañcam ādadhāti
tasyokto bandhuḥ
sthālyāṃ gārhapatyaṃ samupyāparam ādadhāti
sa yadi kāmayetopādhirohetpārśvato vā vrajet
- 8
अथानड्वाहौ युनक्ति दक्षिणम् अग्रे ऽथ सव्यम्
एवं देवत्रेतरथा मानुषे
स यां कां च दिशं यास्यन्त्स्यात्प्राङ् एवाग्रे प्रयायात्
प्राची हि दिग् अग्नेः
स्वाम् एव तद्दिशम् अनु प्रयाति
athānaḍvāhau yunakti dakṣiṇam agre 'tha savyam
evaṃ devatretarathā mānuṣe
sa yāṃ kāṃ ca diśaṃ yāsyantsyātprāṅ evāgre prayāyāt
prācī hi dig agneḥ
svām eva taddiśam anu prayāti
- 9
प्रेद् अग्ने ज्योतिष्मान्याहि शिवेभिर् अर्चिभिष्ट्वम् इति प्रेद् अग्ने त्वं ज्योतिष्मान्याहि शिवेभिर् अर्चिभिर्दीप्यमानैर् इति
एतद्बृहद्भिर्भानुभिर्भासन्मा हिंसीस्तन्वा प्रजा इति बृहद्भिर् अर्चिभिर्दीप्यमानैर्मा हिंसीर् आत्मना प्रजा इत्य् एतत्
pred agne jyotiṣmānyāhi śivebhir arcibhiṣṭvam iti pred agne tvaṃ jyotiṣmānyāhi śivebhir arcibhirdīpyamānair iti
etadbṛhadbhirbhānubhirbhāsanmā hiṃsīstanvā prajā iti bṛhadbhir arcibhirdīpyamānairmā hiṃsīr ātmanā prajā ity etat
- 10
स यदाक्ष उत्सर्जेत् अथैतद्यजुर्जपेद् असुर्या वा एषा वाग्याक्षस्य ताम् एतच्छमयति ताम् एतद्देवत्रा करोति
sa yadākṣa utsarjet athaitadyajurjaped asuryā vā eṣā vāgyākṣasya tām etacchamayati tām etaddevatrā karoti
- 11
यद्व् एवैतद्यजुर्जपति यस्मिन्वै कस्मिंश्चाहिते ऽक्ष उत्सर्जति तस्यैव सा वाग्भवति
तद्यद् अग्नाव् आहिते ऽक्ष उत्सर्जत्य् अग्नेर् एव सा वाग्भवति
अग्निम् एव तद्देवा उपास्तुवन्न् उपामहयन्
तथैवैनम् अयम् एतद् उपस्तौत्य् उपमहयति
अक्रन्दद् अग्नि स्तनयन्न् इव द्यौर् इति तस्योक्तो बन्धुः
yadv evaitadyajurjapati yasminvai kasmiṃścāhite 'kṣa utsarjati tasyaiva sā vāgbhavati
tadyad agnāv āhite 'kṣa utsarjaty agner eva sā vāgbhavati
agnim eva taddevā upāstuvann upāmahayan
tathaivainam ayam etad upastauty upamahayati
akrandad agni stanayann iva dyaur iti tasyokto bandhuḥ
- 12
स यदि पुरा वसत्यै विमुञ्चेत अनस्य् एवाग्निः स्यात्
अथ यदा वसत्यै विमुञ्चेत प्राग् अन उपस्थाप्योत्तरत उद्धत्यावोक्षति
यत्रैनम् उपावहरति तं दक्षिणत उदञ्चम् उपावहरति
तस्योक्तो बन्धुः
sa yadi purā vasatyai vimuñceta anasy evāgniḥ syāt
atha yadā vasatyai vimuñceta prāg ana upasthāpyottarata uddhatyāvokṣati
yatrainam upāvaharati taṃ dakṣiṇata udañcam upāvaharati
tasyokto bandhuḥ
- 13
अथास्मिन्त्समिधम् आदधाति
एतद्वा एनं देवा ईयिवांसम् उपरिष्टाद् अन्नेनाप्रीणन्न् एतया समिधा
तथैवैनम् अयम् एतद् ईयिवांसम् उपरिष्टाद् अन्नेन प्रीणात्य् एतया समिधा
athāsmintsamidham ādadhāti
etadvā enaṃ devā īyivāṃsam upariṣṭād annenāprīṇann etayā samidhā
tathaivainam ayam etad īyivāṃsam upariṣṭād annena prīṇāty etayā samidhā
- 14
प्र प्रायम् अग्निर्भरतस्य शृण्व इति
प्रजापतिर्वै भरतः
स हीदं सर्वम्बिभर्ति
वि यत्सूर्यो न रोचते बृहद्भा इति वि यत्सूर्य इव रोचते बृहद्भा इत्य् एतत्
अभि यः पूरुम्पृतनासु तस्थाव् इति
पूरुर्ह नामासुररक्षसम् आस
तम् अग्निः पृतनास्व् अभितष्ठौ
दीदाय दैव्यो अतिथिः शिवो न इति दीप्यमानो दैवो ऽतिथिः शिवो न इत्य् एतत्
स्थितवत्या वसत्यै ह्य् एनं तत्स्थापयति
pra prāyam agnirbharatasya śṛṇva iti
prajāpatirvai bharataḥ
sa hīdaṃ sarvambibharti
vi yatsūryo na rocate bṛhadbhā iti vi yatsūrya iva rocate bṛhadbhā ity etat
abhi yaḥ pūrumpṛtanāsu tasthāv iti
pūrurha nāmāsurarakṣasam āsa
tam agniḥ pṛtanāsv abhitaṣṭhau
dīdāya daivyo atithiḥ śivo na iti dīpyamāno daivo 'tithiḥ śivo na ity etat
sthitavatyā vasatyai hy enaṃ tatsthāpayati
- 15
अथातः सम्पद् एव
समिधम्प्रथमेनादधाति
उद्यच्छत्य् एकेन
प्रयात्येकेन
अक्षम् एकेनानुमन्त्रयते
समिधम् एव पञ्चमेनादधाति
तत्पञ्च
पञ्चचितिको ऽग्निः
पञ्चर्तवः संवत्सरः
संवत्सरो ऽग्निः
यावान् अग्निर्यावत्य् अस्य मात्रा तावत्तद्भवति
athātaḥ sampad eva
samidhamprathamenādadhāti
udyacchaty ekena
prayātyekena
akṣam ekenānumantrayate
samidham eva pañcamenādadhāti
tatpañca
pañcacitiko 'gniḥ
pañcartavaḥ saṃvatsaraḥ
saṃvatsaro 'gniḥ
yāvān agniryāvaty asya mātrā tāvattadbhavati

