15 shlokas
- 1
तं वै माध्यन्दिने सवने ऽभिषिञ्चति
माध्यन्दिने सवन आजिं धावन्त्य् एष वै प्रजापतिर्य एष यज्ञस्तायते यस्माद् इमाः प्रजाः प्रजाता एतम्व् एवाप्य् एतर्ह्यनु प्रजायन्ते तन्मध्यत एवैतत्प्रजापतिमुज्जयति
taṃ vai mādhyandine savane 'bhiṣiñcati
mādhyandine savana ājiṃ dhāvanty eṣa vai prajāpatirya eṣa yajñastāyate yasmād imāḥ prajāḥ prajātā etamv evāpy etarhyanu prajāyante tanmadhyata evaitatprajāpatimujjayati
- 2
अगृहीते माहेन्द्रे
एष वा इन्द्रस्य निष्केवल्यो ग्रहो यन्माहेन्द्रो ऽप्यस्यैतन्निष्केवल्यम् एव स्तोत्रं निष्केवल्यं शस्त्रम् इन्द्रो वै यजमानस्तद् एनं स्व एवायतने ऽभिषिञ्चति तस्माद् अगृहीते माहेन्द्रे
agṛhīte māhendre
eṣa vā indrasya niṣkevalyo graho yanmāhendro 'pyasyaitanniṣkevalyam eva stotraṃ niṣkevalyaṃ śastram indro vai yajamānastad enaṃ sva evāyatane 'bhiṣiñcati tasmād agṛhīte māhendre
- 3
अथ रथम् उपावहरति
इन्द्रस्य वज्रो ऽसीति वज्रो वै रथ इन्द्रो वै यजमानस्तस्माद् आहेन्द्रस्य वज्रो ऽसीति वाजसा इति वाजसा हि रथस्त्वयायं वाजं सेद् इत्य् अन्नं वै वाजस्त्वयायम् अन्नम् उज्जयत्व् इत्य् एवैतदाह
atha ratham upāvaharati
indrasya vajro 'sīti vajro vai ratha indro vai yajamānastasmād āhendrasya vajro 'sīti vājasā iti vājasā hi rathastvayāyaṃ vājaṃ sed ity annaṃ vai vājastvayāyam annam ujjayatv ity evaitadāha
- 4
तं धूर्गृहीतम् अन्तर्वेद्यभ्यववर्तयति
वाजस्य नु प्रसवे मातरम्महीम् इत्य् अन्नं वै वाजो ऽन्नस्य नु प्रसवे मातरम्महीम् इत्येवैतद् आहादितिं नाम वचसा करामह इतीयं वै पृथिव्य् अदितिस्तस्माद् आहादितिं नाम वचसा करामह इति यस्यामिदं विश्वम्भुवनम् आविवेशेत्य् अस्यां हीदं सर्वम्भुवनमाविष्टं तस्यां नो देवः सविता धर्म साविषदिति तस्यां नो देवः सविता यजमानं सुवताम् इत्येवैतदाह
taṃ dhūrgṛhītam antarvedyabhyavavartayati
vājasya nu prasave mātarammahīm ity annaṃ vai vājo 'nnasya nu prasave mātarammahīm ityevaitad āhāditiṃ nāma vacasā karāmaha itīyaṃ vai pṛthivy aditistasmād āhāditiṃ nāma vacasā karāmaha iti yasyāmidaṃ viśvambhuvanam āviveśety asyāṃ hīdaṃ sarvambhuvanamāviṣṭaṃ tasyāṃ no devaḥ savitā dharma sāviṣaditi tasyāṃ no devaḥ savitā yajamānaṃ suvatām ityevaitadāha
- 5
अथाश्वान् अद्भिर् अभ्युक्षति
स्नपनायाभ्यवनीयमानान्त्स्नपितान्वोदानीतान् अद्भ्यो ह वा अग्रे ऽश्वः संबभूव सो ऽद्भ्यः सम्भवन्न् असर्वः समभवद् असर्वो हि वै समभवत्तस्मान्न सर्वैः पद्भिः प्रतितिष्ठत्य् एकैकमेव पादम् उदच्य तिष्ठति तद्यद् एवास्यात्राप्स्व् अहीयत तेनैवैनम् एतत्समर्धयति कृत्स्नं करोति तस्माद् अश्वान् अद्भिर् अभ्युक्षति स्नपनायाभ्यवनीयमानान्त्स्नपितान्वोदानीतान्
athāśvān adbhir abhyukṣati
snapanāyābhyavanīyamānāntsnapitānvodānītān adbhyo ha vā agre 'śvaḥ saṃbabhūva so 'dbhyaḥ sambhavann asarvaḥ samabhavad asarvo hi vai samabhavattasmānna sarvaiḥ padbhiḥ pratitiṣṭhaty ekaikameva pādam udacya tiṣṭhati tadyad evāsyātrāpsv ahīyata tenaivainam etatsamardhayati kṛtsnaṃ karoti tasmād aśvān adbhir abhyukṣati snapanāyābhyavanīyamānāntsnapitānvodānītān
- 6
सो ऽभ्युक्षति
अप्स्व् अन्तरम् ऋतम् अप्सु भेषजम् अपाम् उत प्रशस्तिष्वश्वा भवत वाजिन इत्यनेनापि देवीर् आपो यो व ऊर्मिः प्रतूर्तिः ककुन्मान्वाजसास्तेनायं वाजं सेद् इत्य् अन्नं वै वाजस्तेनायम् अन्नम् उज्जयत्व् इत्य् एवैतदाह
so 'bhyukṣati
apsv antaram ṛtam apsu bheṣajam apām uta praśastiṣvaśvā bhavata vājina ityanenāpi devīr āpo yo va ūrmiḥ pratūrtiḥ kakunmānvājasāstenāyaṃ vājaṃ sed ity annaṃ vai vājastenāyam annam ujjayatv ity evaitadāha
- 7
अथ रथं युनक्ति
स दक्षिणायुग्यमेवाग्रे युनक्ति सव्यायुग्यं वा अग्रे मानुषे ऽथैवं देवत्रा
atha rathaṃ yunakti
sa dakṣiṇāyugyamevāgre yunakti savyāyugyaṃ vā agre mānuṣe 'thaivaṃ devatrā
- 8
स युनक्ति
वातो वा मनो वेति न वै वातात्किंचनाशीयो ऽस्ति न मनसः किंचनाशीयो ऽस्ति तस्मादाह वातो वा मनो वेति गन्धर्वाः सप्तविंशतिस्ते ऽग्रे ऽश्वम् अयुञ्जन्निति गन्धर्वा ह वा अग्रे ऽश्वं युयुजुस्तद्ये ऽग्रे ऽश्वम् अयुञ्जंस्ते त्वा युञ्जन्त्व् इत्य् एवैतद् आह ते अस्मिन्जवम् आदधुरिति तद्ये ऽस्मिन्जवम् आदधुस्ते त्वयि जवम् आदधत्व् इत्य् एवैतद् आह
sa yunakti
vāto vā mano veti na vai vātātkiṃcanāśīyo 'sti na manasaḥ kiṃcanāśīyo 'sti tasmādāha vāto vā mano veti gandharvāḥ saptaviṃśatiste 'gre 'śvam ayuñjanniti gandharvā ha vā agre 'śvaṃ yuyujustadye 'gre 'śvam ayuñjaṃste tvā yuñjantv ity evaitad āha te asminjavam ādadhuriti tadye 'sminjavam ādadhuste tvayi javam ādadhatv ity evaitad āha
- 9
अथ सव्यायुग्यं युनक्ति
वातरंहा भव वाजिन्युज्यमान इति वातजवो भव वाजिन्युज्यमान इत्येवैतद् आहेन्द्रस्येव दक्षिणः श्रियैधीति यथेन्द्रस्य दक्षिणः श्रियैवं यजमानस्य श्रियैधीत्य् एवैतद् आह युञ्जन्तु त्वा मरुतो विश्ववेदस इति युञ्जन्तु त्वा देवा इत्य् एवैतद् आह ते त्वष्टा पत्सु जवं दधात्विति नात्र तिरोहितम् इवास्त्यथ दक्षिणाप्रष्टिं युनक्ति सव्याप्रष्टिं वा अग्रे मानुषे ऽथैवं देवत्रा
atha savyāyugyaṃ yunakti
vātaraṃhā bhava vājinyujyamāna iti vātajavo bhava vājinyujyamāna ityevaitad āhendrasyeva dakṣiṇaḥ śriyaidhīti yathendrasya dakṣiṇaḥ śriyaivaṃ yajamānasya śriyaidhīty evaitad āha yuñjantu tvā maruto viśvavedasa iti yuñjantu tvā devā ity evaitad āha te tvaṣṭā patsu javaṃ dadhātviti nātra tirohitam ivāstyatha dakṣiṇāpraṣṭiṃ yunakti savyāpraṣṭiṃ vā agre mānuṣe 'thaivaṃ devatrā
- 10
स युनक्ति
जवो यस्ते वाजिन्निहितो गुहा यः श्येने परीत्तो अचरच्च वात इति जवो यस्ते वाजिन्न् अप्य् अन्यत्रापिनिहितस्तेन न इमं यज्ञम्प्रजापतिम् उज्जयेत्य् एवैतद् आह तेन नो वाजिन्बलवान्बलेन वाजजिच्च भव समने च पारयिष्णुर् इत्य् अन्नं वै वाजो ऽन्नजिच्च न एध्य् अस्मिंश्च नो यज्ञे देवसमन इमं यज्ञम्प्रजापतिम् उज्जयेत्य् एवैतदाह
sa yunakti
javo yaste vājinnihito guhā yaḥ śyene parītto acaracca vāta iti javo yaste vājinn apy anyatrāpinihitastena na imaṃ yajñamprajāpatim ujjayety evaitad āha tena no vājinbalavānbalena vājajicca bhava samane ca pārayiṣṇur ity annaṃ vai vājo 'nnajicca na edhy asmiṃśca no yajñe devasamana imaṃ yajñamprajāpatim ujjayety evaitadāha
- 11
ते वा एत एव त्रयो युक्ता भवन्ति
त्रिवृद्धि देवानां तद्धि देवत्राधिप्रष्टियुग एव चतुर्थो ऽन्वेति मानुषो हि स तं यत्र दास्यन्भवति तच्चतुर्थमुपयुज्य ददाति तस्माद् अपीतरस्मिन्यज्ञ एत एव त्रयो युक्ता भवन्ति त्रिवृद्धि देवानां तद्धि देवत्राधिप्रष्टियुग एव चतुर्थो ऽन्वेति मानुषो हि स तं यत्र दास्यन्भवति तच्चतुर्थम् उपयुज्य ददाति
te vā eta eva trayo yuktā bhavanti
trivṛddhi devānāṃ taddhi devatrādhipraṣṭiyuga eva caturtho 'nveti mānuṣo hi sa taṃ yatra dāsyanbhavati taccaturthamupayujya dadāti tasmād apītarasminyajña eta eva trayo yuktā bhavanti trivṛddhi devānāṃ taddhi devatrādhipraṣṭiyuga eva caturtho 'nveti mānuṣo hi sa taṃ yatra dāsyanbhavati taccaturtham upayujya dadāti
- 12
अथ बार्हस्पत्यं चरुम्नैवारं सप्तदशशरावं निर्वपति अन्नं वा एष उज्जयति यो वाजपेयेन यजते ऽन्नपेयं ह वै नामैतद्यद्वाजपेयं तद्यद् एवैतद् अन्नम् उदजैषीत्तद् एवास्मा एतत्करोति
atha bārhaspatyaṃ carumnaivāraṃ saptadaśaśarāvaṃ nirvapati annaṃ vā eṣa ujjayati yo vājapeyena yajate 'nnapeyaṃ ha vai nāmaitadyadvājapeyaṃ tadyad evaitad annam udajaiṣīttad evāsmā etatkaroti
- 13
अथ यद्बार्हस्पत्यो भवति
बृहस्पतिर्ह्येतमग्र उदजयत्तस्माद्बार्हस्पत्यो भवति
atha yadbārhaspatyo bhavati
bṛhaspatirhyetamagra udajayattasmādbārhaspatyo bhavati
- 14
अथ यन्नैवारो भवति
ब्रह्म वै बृहस्पतिरेते वै ब्रह्मणा पच्यन्ते यन्नीवारास्तस्मान्नैवारो भवति सप्तदशशरावो भवति सप्तदशो वै प्रजापतिस्तत्प्रजापतिमुज्जयति
atha yannaivāro bhavati
brahma vai bṛhaspatirete vai brahmaṇā pacyante yannīvārāstasmānnaivāro bhavati saptadaśaśarāvo bhavati saptadaśo vai prajāpatistatprajāpatimujjayati
- 15
तम् अश्वान् अवघ्रापयति
वाजिन इति वाजिनो ह्यश्वास्तस्माद् आह वाजिन इति वाजजित इत्यन्नं वै वाजो ऽन्नजित इत्येवैतदाह वाजं सरिष्यन्त इत्याजिं हि सरिष्यन्तो भवन्ति बृहस्पतेर्भागम् अवजिघ्रतेति बृहस्पतेर्ह्येष भागो भवति तस्माद् आह बृहस्पतेर्भागम् अवजिघ्रतेति तद्यद् अश्वान् अवघ्रापयतीमम् उज्जयानीति तस्माद्वा अश्वान् अवघ्रापयति
tam aśvān avaghrāpayati
vājina iti vājino hyaśvāstasmād āha vājina iti vājajita ityannaṃ vai vājo 'nnajita ityevaitadāha vājaṃ sariṣyanta ityājiṃ hi sariṣyanto bhavanti bṛhaspaterbhāgam avajighrateti bṛhaspaterhyeṣa bhāgo bhavati tasmād āha bṛhaspaterbhāgam avajighrateti tadyad aśvān avaghrāpayatīmam ujjayānīti tasmādvā aśvān avaghrāpayati

