14 shlokas
- 1
आग्नेयमग्निष्टोम आलभते
अग्निर्वा अग्निष्टोमो ऽग्निष्टोममेवैतेनोज्जयत्य् ऐन्द्राग्नम् उक्थेभ्य आलभत ऐन्द्राग्नानि वा उक्थान्य् उक्थान्येवैतेनोज्जयत्य् ऐन्द्रं षोडशिन आलभत इन्द्रो वै षोडशी षोडशिनमेवैतेनोज्जयति
āgneyamagniṣṭoma ālabhate
agnirvā agniṣṭomo 'gniṣṭomamevaitenojjayaty aindrāgnam ukthebhya ālabhata aindrāgnāni vā ukthāny ukthānyevaitenojjayaty aindraṃ ṣoḍaśina ālabhata indro vai ṣoḍaśī ṣoḍaśinamevaitenojjayati
- 2
सारस्वतं सप्तदशाय स्तोत्रायालभते
तद् एतद् अनतिरात्रे सति रात्रे रूपं क्रियते प्रजापतिं वा एष उज्जयति यो वाजपेयेन यजते संवत्सरो वै प्रजापतिस्तद् एतेन सारस्वतेन रात्रिमुज्जयति तस्माद् एतद् अनतिरात्रे सति रात्रे रूपं क्रियते
sārasvataṃ saptadaśāya stotrāyālabhate
tad etad anatirātre sati rātre rūpaṃ kriyate prajāpatiṃ vā eṣa ujjayati yo vājapeyena yajate saṃvatsaro vai prajāpatistad etena sārasvatena rātrimujjayati tasmād etad anatirātre sati rātre rūpaṃ kriyate
- 3
अथ मरुद्भ्य उज्जेषेभ्यः
वशाम्पृश्निमालभत इयं वै वशा पृश्निर्यद् इदम् अस्याम्मूलि चामूलं चान्नाद्यम्प्रतिष्ठितं तेनेयं वशा पृश्निरन्नं वा एष उज्जयति यो वाजपेयेन यजते ऽन्नपेयं ह वै नामैतद्यद्वाजपेयं विशो वै मरुतो ऽन्नं वै विश उज्जेषेभ्य इत्युज्जित्या एव दुर्वेदे उज्जेषवत्यौ याज्यानुवाक्ये यद्युज्जेषवत्यौ न विन्देदपि ये एव के च मारुत्यौ स्यातां दुर्वेदो एव वशा पृश्निर्यदि वशाम्पृश्निं न विन्देदपि यैव का च वशा स्यात्
atha marudbhya ujjeṣebhyaḥ
vaśāmpṛśnimālabhata iyaṃ vai vaśā pṛśniryad idam asyāmmūli cāmūlaṃ cānnādyampratiṣṭhitaṃ teneyaṃ vaśā pṛśnirannaṃ vā eṣa ujjayati yo vājapeyena yajate 'nnapeyaṃ ha vai nāmaitadyadvājapeyaṃ viśo vai maruto 'nnaṃ vai viśa ujjeṣebhya ityujjityā eva durvede ujjeṣavatyau yājyānuvākye yadyujjeṣavatyau na vindedapi ye eva ke ca mārutyau syātāṃ durvedo eva vaśā pṛśniryadi vaśāmpṛśniṃ na vindedapi yaiva kā ca vaśā syāt
- 4
तस्या आवृत्
यत्र होता माहेन्द्रं ग्रहमनुशंसति तदस्यै वपया प्रचरेयुरेष वा इन्द्रस्य निष्केवल्यो ग्रहो यन्माहेन्द्रो ऽप्यस्यैतन्निष्केवल्यमेव स्तोत्रं निष्केवल्यं शस्त्रम् इन्द्रो वै यजमानस्तन्मध्यत एवैतद्यजमाने वीर्यं दधाति तस्मादस्या अत्र वपया प्रचरेयुः
tasyā āvṛt
yatra hotā māhendraṃ grahamanuśaṃsati tadasyai vapayā pracareyureṣa vā indrasya niṣkevalyo graho yanmāhendro 'pyasyaitanniṣkevalyameva stotraṃ niṣkevalyaṃ śastram indro vai yajamānastanmadhyata evaitadyajamāne vīryaṃ dadhāti tasmādasyā atra vapayā pracareyuḥ
- 5
द्वेधावदानानि श्रपयन्ति
ततो ऽर्धानां जुह्वामुपस्तीर्य द्विर्द्विरवद्यति सकृदभिघारयति प्रत्यनक्त्य् अवदानान्य् अथोपभृति सकृत्सकृदवद्यति द्विरभिघारयति न प्रत्यनक्त्यवदानानि तद्यदर्धानां द्विर्द्विरवद्यति तथैषा कृत्स्ना भवत्य् अथ यदेतैः प्रचरति तेन दैवीं विशमुज्जयत्यथार्धानि मानुष्यै विश उपहरति तेनो मानुषीं विशमुज्जयति
dvedhāvadānāni śrapayanti
tato 'rdhānāṃ juhvāmupastīrya dvirdviravadyati sakṛdabhighārayati pratyanakty avadānāny athopabhṛti sakṛtsakṛdavadyati dvirabhighārayati na pratyanaktyavadānāni tadyadardhānāṃ dvirdviravadyati tathaiṣā kṛtsnā bhavaty atha yadetaiḥ pracarati tena daivīṃ viśamujjayatyathārdhāni mānuṣyai viśa upaharati teno mānuṣīṃ viśamujjayati
- 6
तद् उ तथा न कुर्यात्
ह्वलति वा एष यो यज्ञपथाद् एत्य् एति वा एष यज्ञपथाद्य एवं करोति तस्माद्यत्रैवेतरेषाम्पशूनां वपाभिः प्रचरन्ति तदेवैतस्यै वपया प्रचरेयुर् एकधावदानानि श्रपयन्ति न मानुष्यै विश उपहरन्ति
tad u tathā na kuryāt
hvalati vā eṣa yo yajñapathād ety eti vā eṣa yajñapathādya evaṃ karoti tasmādyatraivetareṣāmpaśūnāṃ vapābhiḥ pracaranti tadevaitasyai vapayā pracareyur ekadhāvadānāni śrapayanti na mānuṣyai viśa upaharanti
- 7
अथ सप्तदश प्राजापत्यान्पशूनालभते
ते वै सर्वे तूपरा भवन्ति सर्वे श्यामाः सर्वे मुष्कराः प्रजापतिं वा एष उज्जयति यो वाजपेयेन यजते ऽन्नं वै प्रजापतिः पशुर्वा अन्नं तत्प्रजापतिमुज्जयति सोमो वै प्रजापतिः पशुर्वै प्रत्यक्षं सोमस्तत्प्रत्यक्षम्प्रजापतिम् उज्जयति सप्तदश भवन्ति सप्तदशो वै प्रजापतिस्तत्प्रजापतिम् उज्जयति
atha saptadaśa prājāpatyānpaśūnālabhate
te vai sarve tūparā bhavanti sarve śyāmāḥ sarve muṣkarāḥ prajāpatiṃ vā eṣa ujjayati yo vājapeyena yajate 'nnaṃ vai prajāpatiḥ paśurvā annaṃ tatprajāpatimujjayati somo vai prajāpatiḥ paśurvai pratyakṣaṃ somastatpratyakṣamprajāpatim ujjayati saptadaśa bhavanti saptadaśo vai prajāpatistatprajāpatim ujjayati
- 8
ते वै सर्वे तूपरा भवन्ति
पुरुषो वै प्रजापतेर्नेदिष्ठं सो ऽयं तूपरो ऽविषाणस्तूपरो वा अविषाणः प्रजापतिः प्राजापत्या एते तस्मात्सर्वे तूपरा भवन्ति
te vai sarve tūparā bhavanti
puruṣo vai prajāpaternediṣṭhaṃ so 'yaṃ tūparo 'viṣāṇastūparo vā aviṣāṇaḥ prajāpatiḥ prājāpatyā ete tasmātsarve tūparā bhavanti
- 9
सर्वे श्यामाः
द्वे वै श्यामस्य रूपे शुक्लं चैव लोम कृष्णं च द्वन्द्वं वै मिथुनम्प्रजननम्प्रजननम्प्रजापतिः प्राजापत्या एते तस्मात्सर्वे श्यामा भवन्ति
sarve śyāmāḥ
dve vai śyāmasya rūpe śuklaṃ caiva loma kṛṣṇaṃ ca dvandvaṃ vai mithunamprajananamprajananamprajāpatiḥ prājāpatyā ete tasmātsarve śyāmā bhavanti
- 10
सर्वे मुष्कराः
प्रजननं वै मुष्करः प्रजननम्प्रजापतिः प्राजापत्या एते तस्मात्सर्वे मुष्करा भवन्ति दुर्वेदा एवंसमृद्धाः पशवो यद्येवंसमृद्धान्न विन्देद् अपि कतिपया एवैवंसमृद्धाः स्युः सर्वम् उ ह्येवेदम्प्रजापतिः
sarve muṣkarāḥ
prajananaṃ vai muṣkaraḥ prajananamprajāpatiḥ prājāpatyā ete tasmātsarve muṣkarā bhavanti durvedā evaṃsamṛddhāḥ paśavo yadyevaṃsamṛddhānna vinded api katipayā evaivaṃsamṛddhāḥ syuḥ sarvam u hyevedamprajāpatiḥ
- 11
तद्धैके
वाच उत्तममालभन्ते यदि वै प्रजापतेः परमस्ति वागेव तद् एतद्वाचम् उज्जयाम इति वदन्तस्तद् उ तथा न कुर्यात्सर्वं वा इदम्प्रजापतिर्यद् इमे लोका यदिदं किं च सा यद् एवैषु लोकेषु वाग्वदति तद्वाचम् उज्जयति तस्माद् उ तन्नाद्रियेत
taddhaike
vāca uttamamālabhante yadi vai prajāpateḥ paramasti vāgeva tad etadvācam ujjayāma iti vadantastad u tathā na kuryātsarvaṃ vā idamprajāpatiryad ime lokā yadidaṃ kiṃ ca sā yad evaiṣu lokeṣu vāgvadati tadvācam ujjayati tasmād u tannādriyeta
- 12
तेषामावृत्
यत्र मैत्रावरुणो वामदेव्यम् अनुशंसति तदेषां वपाभिः प्रचरेयुः प्रजननं वै वामदेव्यम्प्रजननम्प्रजापतिः प्राजापत्या एते तस्मादेषां वपाभिरत्र प्रचरेयुः
teṣāmāvṛt
yatra maitrāvaruṇo vāmadevyam anuśaṃsati tadeṣāṃ vapābhiḥ pracareyuḥ prajananaṃ vai vāmadevyamprajananamprajāpatiḥ prājāpatyā ete tasmādeṣāṃ vapābhiratra pracareyuḥ
- 13
अथेष्टा अनुयाजा भवन्ति
अव्यूढे स्रुचाव् अथैषां हविर्भिः प्रचरन्ति सो ऽन्तो ऽन्तो वै प्रजापतिस्तद् अन्तत एवैतत्प्रजापतिम् उज्जयत्य् अथ यत्पुरा प्रचरेद्यथा यम् अध्वानम् एष्यन्त्स्यात्तं गत्वा स क्व ततः स्याद् एवं तत्तस्माद् एषाम् अत्र हविर्भिः प्रचरन्ति
atheṣṭā anuyājā bhavanti
avyūḍhe srucāv athaiṣāṃ havirbhiḥ pracaranti so 'nto 'nto vai prajāpatistad antata evaitatprajāpatim ujjayaty atha yatpurā pracaredyathā yam adhvānam eṣyantsyāttaṃ gatvā sa kva tataḥ syād evaṃ tattasmād eṣām atra havirbhiḥ pracaranti
- 14
तद् उ तथा न कुर्यात्
ह्वलति वा एष यो यज्ञपथाद् एत्य् एति वा एष यज्ञपथाद्य एवं करोति तस्माद्यत्रैवेतरेषाम्पशूनां वपाभिः प्रचरन्ति तदेवैतेषां वपाभिः प्रचरेयुर्यत्रैवेतरेषाम्पशूनां हविर्भिः प्रचरन्ति तदेवैतेषां हविषा प्रचरेयुर् एकानुवाक्या एका याज्यैकदेवत्या हि प्रजापतय इत्य् उपांशूक्त्वा छागानां हविषो ऽनुब्रूहीति प्रजापतय इत्युपांशूक्त्वा छागानां हविः प्रस्थितम्प्रेष्येति वषट्कृते जुहोति
tad u tathā na kuryāt
hvalati vā eṣa yo yajñapathād ety eti vā eṣa yajñapathādya evaṃ karoti tasmādyatraivetareṣāmpaśūnāṃ vapābhiḥ pracaranti tadevaiteṣāṃ vapābhiḥ pracareyuryatraivetareṣāmpaśūnāṃ havirbhiḥ pracaranti tadevaiteṣāṃ haviṣā pracareyur ekānuvākyā ekā yājyaikadevatyā hi prajāpataya ity upāṃśūktvā chāgānāṃ haviṣo 'nubrūhīti prajāpataya ityupāṃśūktvā chāgānāṃ haviḥ prasthitampreṣyeti vaṣaṭkṛte juhoti

