22 shlokas
- 1
ग्रहान्गृहीत्वोपनिष्क्रम्य विप्रुषां होमं जुहोति
तद्यद्विप्रुषां होमं जुहोति
या एवास्यात्र विप्रुष स्कन्दन्ति ता एवैतद् आहवनीये स्वगाकरोति
आहवनीयो ह्य् आहुतीनाम्प्रतिष्ठा
तस्माद्विप्रुषां होमं जुहोति
grahāngṛhītvopaniṣkramya vipruṣāṃ homaṃ juhoti
tadyadvipruṣāṃ homaṃ juhoti
yā evāsyātra vipruṣa skandanti tā evaitad āhavanīye svagākaroti
āhavanīyo hy āhutīnāmpratiṣṭhā
tasmādvipruṣāṃ homaṃ juhoti
- 2
स जुहोति यस्ते द्रप्स स्कन्दति यस्ते अंशुर् इति
यो वै स्तोक स्कन्दति स द्रप्सः
तत्तम् आह
यस्ते अंशुर् इति तद् अंशुम् आह
ग्रावच्युतो धिषणयोर् उपस्थाद् इति
ग्राव्णा हि च्युतो ऽधिषवणाभ्यां स्कन्दति
अध्वर्योर्वा परि वा यः पवित्राद् इति
अध्वर्योर्वा हि पाणिभ्यां स्कन्दति पवित्राद्वा
तं ते जुहोमि मनसा वषट्कृतं स्वाहेति
तद्यथा वषट्कृतं हुतम् एवम् अस्यैतद्भवति
sa juhoti yaste drapsa skandati yaste aṃśur iti
yo vai stoka skandati sa drapsaḥ
tattam āha
yaste aṃśur iti tad aṃśum āha
grāvacyuto dhiṣaṇayor upasthād iti
grāvṇā hi cyuto 'dhiṣavaṇābhyāṃ skandati
adhvaryorvā pari vā yaḥ pavitrād iti
adhvaryorvā hi pāṇibhyāṃ skandati pavitrādvā
taṃ te juhomi manasā vaṣaṭkṛtaṃ svāheti
tadyathā vaṣaṭkṛtaṃ hutam evam asyaitadbhavati
- 3
अथ स्तीर्णायै वेदेर्द्वे तृणे अध्वर्युर् आदत्ते
ताव् अध्वर्यू प्रथमौ प्रतिपद्येते प्राणोदानौ यज्ञस्याथ प्रस्तोता वाग् एव यज्ञस्याथोद्गातात्मैव प्रजापतिर्यज्ञस्याथ प्रतिहर्ता भिषग्वा व्यानो वा
atha stīrṇāyai vederdve tṛṇe adhvaryur ādatte
tāv adhvaryū prathamau pratipadyete prāṇodānau yajñasyātha prastotā vāg eva yajñasyāthodgātātmaiva prajāpatiryajñasyātha pratihartā bhiṣagvā vyāno vā
- 4
तान्वा एतान्पञ्चर्त्विजो यजमानो ऽन्वारभते
एतावान्वै सर्वो यज्ञो यावन्त एते पञ्चर्त्विजो भवन्ति
पाङ्क्तो वै यज्ञः
तद्यज्ञम् एवैतद्यजमानो ऽन्वारभते
tānvā etānpañcartvijo yajamāno 'nvārabhate
etāvānvai sarvo yajño yāvanta ete pañcartvijo bhavanti
pāṅkto vai yajñaḥ
tadyajñam evaitadyajamāno 'nvārabhate
- 5
अथान्यतरत्तृणं चात्वालम् अभिप्रास्यति देवानाम् उत्क्रमणम् असीति
यत्र वै देवा यज्ञेन स्वर्गं लोकं समाश्नुवत त एतस्माच्चात्वालाद् ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकम् उपोदक्रामन्
तद्यजमानम् एवैतत्स्वर्ग्यम्पन्थानम् अनुसंख्यापयति
athānyatarattṛṇaṃ cātvālam abhiprāsyati devānām utkramaṇam asīti
yatra vai devā yajñena svargaṃ lokaṃ samāśnuvata ta etasmāccātvālād ūrdhvāḥ svargaṃ lokam upodakrāman
tadyajamānam evaitatsvargyampanthānam anusaṃkhyāpayati
- 6
अथान्यतरत्तृणं पुरस्ताद् उद्गातॄणाम् उपास्यति तूष्णीम् एव
स्तोमो वा एष प्रजापतिर्यद् उद्गातारः
स इदं सर्वं युते
इदं सर्वं सम्भवति
तस्मा एवैतत्तृणम् अपिदधाति
तथो हाध्वर्युं न युते
नैनं सम्भवति
अथ यदा जपन्ति जपन्ति ह्य् अत्रोद्गातारः
athānyatarattṛṇaṃ purastād udgātṝṇām upāsyati tūṣṇīm eva
stomo vā eṣa prajāpatiryad udgātāraḥ
sa idaṃ sarvaṃ yute
idaṃ sarvaṃ sambhavati
tasmā evaitattṛṇam apidadhāti
tatho hādhvaryuṃ na yute
nainaṃ sambhavati
atha yadā japanti japanti hy atrodgātāraḥ
- 7
अथ स्तोत्रम् उपाकरोति सोमः पवत इति
स वै पराग् एव स्तोत्रम् उपाकरोति
पराञ्च स्तुवते
देवान्वा एतानि स्तोत्राण्य् अभ्युपावृत्तानि यत्पवमानाः
पराञ्चो ह्य् एतैर्देवाः स्वर्गं लोकं समाश्नुवत
तस्मात्पराग् एव स्तोत्रम् उपाकरोति पराञ्च स्तुवते
atha stotram upākaroti somaḥ pavata iti
sa vai parāg eva stotram upākaroti
parāñca stuvate
devānvā etāni stotrāṇy abhyupāvṛttāni yatpavamānāḥ
parāñco hy etairdevāḥ svargaṃ lokaṃ samāśnuvata
tasmātparāg eva stotram upākaroti parāñca stuvate
- 8
उपावर्तध्वम् इति वा अन्यानि स्तोत्राणि
अभ्यावर्तं धुर्यै स्तुवते
इमा वै प्रजा एतानि स्तोत्राण्य् अभ्युपावृत्ताः
तस्माद् इमाः प्रजाः पुनर् अभ्यावर्तम्प्रजायन्ते
upāvartadhvam iti vā anyāni stotrāṇi
abhyāvartaṃ dhuryai stuvate
imā vai prajā etāni stotrāṇy abhyupāvṛttāḥ
tasmād imāḥ prajāḥ punar abhyāvartamprajāyante
- 9
अथ यद् अत्र बहिष्पवमानेन स्तुवते
अत्र ह वा असाव् अग्र आदित्य आस
तम् ऋतवः परिगृह्यैवात ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकम् उपोदक्रामन्
स एष ऋतुषु प्रतिष्ठितस्तपति
तथो एवैतद् ऋत्विजो यजमानम्परिगृह्यैवात ऊर्ध्वाः स्वर्गं लोकम् उपोत्क्रामन्ति
तस्माद् अत्र बहिष्पवमानेन स्तुवते
atha yad atra bahiṣpavamānena stuvate
atra ha vā asāv agra āditya āsa
tam ṛtavaḥ parigṛhyaivāta ūrdhvāḥ svargaṃ lokam upodakrāman
sa eṣa ṛtuṣu pratiṣṭhitastapati
tatho evaitad ṛtvijo yajamānamparigṛhyaivāta ūrdhvāḥ svargaṃ lokam upotkrāmanti
tasmād atra bahiṣpavamānena stuvate
- 10
नौर्ह वा एषा स्वर्ग्या यद्बहिष्पवमानम्
तस्या ऋत्विज एव स्फ्याश्चारित्राश्च स्वर्गस्य लोकस्य सम्पारणाः
तस्या एक एव मज्जयिता य एव निन्द्यः
स यथा पूर्णाम् अभ्यारुह्य मज्जयेद् एवं हैनां स मज्जयति
तद्वै सर्व एव यज्ञो नौः स्वर्ग्या
तस्माद् उ सर्वस्माद् एव यज्ञान्निन्द्यम्परिबिबाधिषेत
naurha vā eṣā svargyā yadbahiṣpavamānam
tasyā ṛtvija eva sphyāścāritrāśca svargasya lokasya sampāraṇāḥ
tasyā eka eva majjayitā ya eva nindyaḥ
sa yathā pūrṇām abhyāruhya majjayed evaṃ haināṃ sa majjayati
tadvai sarva eva yajño nauḥ svargyā
tasmād u sarvasmād eva yajñānnindyamparibibādhiṣeta
- 11
अथ स्तुत एतां वाचं वदत्य् अग्नीद् अग्नीन्विहर बर्हि स्तृणीहि पुरोडाशाꣳ अलंकुरु पशुनेहीति
विहरत्य् अग्नीद् अग्नीन्
समिन्द्ध एवैनान् एतत्
स्तृणाति बर्हि स्तीर्णे बर्हिषि समिन्द्धे देवेभ्यो जुहवानीति
पुरोडाशाꣳ अलंकुर्व् इति
पुरोडाशैर्हि प्रचरिष्यन्भवति
पशुनेहीति
पशुं ह्य् उपाकरिष्यन्भवति
atha stuta etāṃ vācaṃ vadaty agnīd agnīnvihara barhi stṛṇīhi puroḍāśām̐ alaṃkuru paśunehīti
viharaty agnīd agnīn
saminddha evainān etat
stṛṇāti barhi stīrṇe barhiṣi saminddhe devebhyo juhavānīti
puroḍāśām̐ alaṃkurv iti
puroḍāśairhi pracariṣyanbhavati
paśunehīti
paśuṃ hy upākariṣyanbhavati
- 12
अथ पुनः प्रपद्याश्विनं ग्रहं गृह्णाति
आश्विनं ग्रहं गृहीत्वोपनिष्क्रम्य यूपम्परिव्ययति
परिवीय यूपम्पशुम् उपाकरोति
रसम् एवास्मिन्न् एतद्दधाति
atha punaḥ prapadyāśvinaṃ grahaṃ gṛhṇāti
āśvinaṃ grahaṃ gṛhītvopaniṣkramya yūpamparivyayati
parivīya yūpampaśum upākaroti
rasam evāsminn etaddadhāti
- 13
स प्रातःसवन आलब्ध आ तृतीयसवनाच्छ्रप्यमाण उपशेते
सर्वस्मिन्न् एवैतद्यज्ञे रसं दधाति
सर्वं यज्ञं रसेन प्रसजति
sa prātaḥsavana ālabdha ā tṛtīyasavanācchrapyamāṇa upaśete
sarvasminn evaitadyajñe rasaṃ dadhāti
sarvaṃ yajñaṃ rasena prasajati
- 14
तस्माद् आग्नेयम् अग्निष्टोम आलभते
तद्धि सलोम यद् आग्नेयम् अग्निष्टोम आलभेत
यद्य् उक्थ्यः स्याद् ऐन्द्राग्नं द्वितीयम् आलभेत
ऐन्द्राग्नानि ह्य् उक्थानि
यदि षोडशी स्याद् ऐन्द्रं तृतीयम् आलभेत
इन्द्रो हि षोडशी
यद्य् अतिरात्रः स्यात्सारस्वतं चतुर्थम् आलभेत
वाग्वै सरस्वती
योषा वै वाक्
योषा रात्रिः
तद्यथायथं यज्ञक्रतून्व्यावर्तयति
tasmād āgneyam agniṣṭoma ālabhate
taddhi saloma yad āgneyam agniṣṭoma ālabheta
yady ukthyaḥ syād aindrāgnaṃ dvitīyam ālabheta
aindrāgnāni hy ukthāni
yadi ṣoḍaśī syād aindraṃ tṛtīyam ālabheta
indro hi ṣoḍaśī
yady atirātraḥ syātsārasvataṃ caturtham ālabheta
vāgvai sarasvatī
yoṣā vai vāk
yoṣā rātriḥ
tadyathāyathaṃ yajñakratūnvyāvartayati
- 15
अथ सवनीयैः पुरोडाशैः प्रचरति
देवो वै सोमः
दिवि हि सोमः
वृत्रो वै सोम आसीत्
तस्यैतच्छरीरं यद्गिरयो यद् अश्मानः
तद् एषोशाना नामौषधिर्जायत इति ह स्माह श्वेतकेतुर् औद्दालकिः
ताम् एतद् आहृत्याभिषुण्वन्तीति
atha savanīyaiḥ puroḍāśaiḥ pracarati
devo vai somaḥ
divi hi somaḥ
vṛtro vai soma āsīt
tasyaitaccharīraṃ yadgirayo yad aśmānaḥ
tad eṣośānā nāmauṣadhirjāyata iti ha smāha śvetaketur auddālakiḥ
tām etad āhṛtyābhiṣuṇvantīti
- 16
स यत्पशुम् आलभते रसम् एवास्मिन्न् एतद्दधाति
अथ यत्सवनीयैः पुरोडाशैः प्रचरति मेधम् एवास्मिन्न् एतद्दधाति
तथो हास्यैष सोम एव भवति
sa yatpaśum ālabhate rasam evāsminn etaddadhāti
atha yatsavanīyaiḥ puroḍāśaiḥ pracarati medham evāsminn etaddadhāti
tatho hāsyaiṣa soma eva bhavati
- 17
सर्व ऐन्द्रा भवन्ति
इन्द्रो वै यज्ञस्य देवता
तस्मात्सर्व ऐन्द्रा भवन्ति
sarva aindrā bhavanti
indro vai yajñasya devatā
tasmātsarva aindrā bhavanti
- 18
अथ यत्पुरोडाशः धानाः करम्भो दध्य् आमिक्षेति भवति
या यज्ञस्य देवतास्ताः सुप्रीता असन्न् इति
atha yatpuroḍāśaḥ dhānāḥ karambho dadhy āmikṣeti bhavati
yā yajñasya devatāstāḥ suprītā asann iti
- 19
इदं वा अपूपम् अशित्वा कामयते धानाः खादेयं करम्भम् अश्नीयां दध्य् अश्नीयाम् आमिक्षाम् अश्नीयाम् इति
ते सर्वे कामाः
या यज्ञस्य देवतास्ताः सुप्रीता असन्न् इति
अथ यद् एषा प्रातःसवन एव मैत्रावरुणी पयस्यावक्ᄆप्ता भवति नेतरयोः सवनयोः
idaṃ vā apūpam aśitvā kāmayate dhānāḥ khādeyaṃ karambham aśnīyāṃ dadhy aśnīyām āmikṣām aśnīyām iti
te sarve kāmāḥ
yā yajñasya devatāstāḥ suprītā asann iti
atha yad eṣā prātaḥsavana eva maitrāvaruṇī payasyāvakᄆptā bhavati netarayoḥ savanayoḥ
- 20
गायत्री वै प्रातःसवनं वहति त्रिष्टुम्माध्यन्दिनं सवनं जगती तृतीयसवनम्
तद्वा अनेकाकिन्य् एव त्रिष्टुम्माध्यन्दिनं सवनं वहति गायत्र्या च बृहत्या चानेकाकिनी
जगती तृतीयसवनं गायत्र्योष्णिहककुब्भ्याम् अनुष्टुभा
gāyatrī vai prātaḥsavanaṃ vahati triṣṭummādhyandinaṃ savanaṃ jagatī tṛtīyasavanam
tadvā anekākiny eva triṣṭummādhyandinaṃ savanaṃ vahati gāyatryā ca bṛhatyā cānekākinī
jagatī tṛtīyasavanaṃ gāyatryoṣṇihakakubbhyām anuṣṭubhā
- 21
गायत्र्य् एवैकाकिनी प्रातःसवनं वहति
सैताभ्याम्पङ्क्तिभ्यां स्तोत्रपङ्क्त्या च हविष्पङ्क्त्या च
चत्वार्य् आज्यानि
बहिष्पवमानं पञ्चमम्
पञ्चपदा पङ्क्तिः
सैतया स्तोत्रपङ्क्त्यानेकाकिनी गायत्री प्रातःसवनं वहति
gāyatry evaikākinī prātaḥsavanaṃ vahati
saitābhyāmpaṅktibhyāṃ stotrapaṅktyā ca haviṣpaṅktyā ca
catvāry ājyāni
bahiṣpavamānaṃ pañcamam
pañcapadā paṅktiḥ
saitayā stotrapaṅktyānekākinī gāyatrī prātaḥsavanaṃ vahati
- 22
इन्द्रस्य पुरोडाशः
हर्योर्धानाः
पूष्णः करम्भः
सरस्वत्यै दधि
मित्रावरुणयोः पयस्या
पञ्चपदा पङ्क्तिः
सैतया हविष्पङ्क्त्यानेकाकिनी गायत्री प्रातःसवनं वहति
एतस्या एव पङ्क्तेः सम्पदः कामाय प्रातःसवन एवैषा मैत्रावरुणी पयस्यावक्ᄆप्ता भवति नेतरयोः सवनयोः
indrasya puroḍāśaḥ
haryordhānāḥ
pūṣṇaḥ karambhaḥ
sarasvatyai dadhi
mitrāvaruṇayoḥ payasyā
pañcapadā paṅktiḥ
saitayā haviṣpaṅktyānekākinī gāyatrī prātaḥsavanaṃ vahati
etasyā eva paṅkteḥ sampadaḥ kāmāya prātaḥsavana evaiṣā maitrāvaruṇī payasyāvakᄆptā bhavati netarayoḥ savanayoḥ

