18 shlokas
- 1
अयं ह वा अस्यैषो ऽनिरुक्त आत्मा यद् उक्थ्यः
सो ऽस्यैष आत्मैव
आत्मा ह्य् अयम् अनिरुक्तः प्राणः
सो ऽस्यैष आयुर् एव
तस्माद् अनया गृह्णाति
अस्यै हि स्थाली भवति
स्थाल्या ह्य् एनं गृह्णाति
अजरा हीयम् अमृता
अजरं ह्य् अमृतम् आयुः
तस्माद् अनया गृह्णाति
ayaṃ ha vā asyaiṣo 'nirukta ātmā yad ukthyaḥ
so 'syaiṣa ātmaiva
ātmā hy ayam aniruktaḥ prāṇaḥ
so 'syaiṣa āyur eva
tasmād anayā gṛhṇāti
asyai hi sthālī bhavati
sthālyā hy enaṃ gṛhṇāti
ajarā hīyam amṛtā
ajaraṃ hy amṛtam āyuḥ
tasmād anayā gṛhṇāti
- 2
तं वै पूर्णं गृह्णाति
सर्वं वै तद्यत्पूर्णम्
सर्वं तद्यद् आयुः
तस्मात्पूर्णं गृह्णाति
taṃ vai pūrṇaṃ gṛhṇāti
sarvaṃ vai tadyatpūrṇam
sarvaṃ tadyad āyuḥ
tasmātpūrṇaṃ gṛhṇāti
- 3
तस्यासाव् एव ध्रुव आयुः
आत्मैवास्यैतेन संहितः पर्वाणि संततानि
तद्वा अगृहीत एवैतस्माद् अच्छावाकायोत्तमो ग्रहो भवति
tasyāsāv eva dhruva āyuḥ
ātmaivāsyaitena saṃhitaḥ parvāṇi saṃtatāni
tadvā agṛhīta evaitasmād acchāvākāyottamo graho bhavati
- 4
अथ राजानम् उपावहरति
तृतीयं वसतीवरीणाम् अवनयति
तत्पर्व समैति
प्रथमम् अहोत्तरस्य सवनस्य करोत्य् उत्तमम्पूर्वस्य
स यद् उत्तरस्य सवनस्य तत्पूर्वं करोति यत्पूर्वस्य तद् उत्तमम्
तद्व्यतिषजति
तस्माद् इमानि पर्वाणि व्यतिषक्तानि
इदम् इत्थम् अतिहानम् इदम् इत्थम्
atha rājānam upāvaharati
tṛtīyaṃ vasatīvarīṇām avanayati
tatparva samaiti
prathamam ahottarasya savanasya karoty uttamampūrvasya
sa yad uttarasya savanasya tatpūrvaṃ karoti yatpūrvasya tad uttamam
tadvyatiṣajati
tasmād imāni parvāṇi vyatiṣaktāni
idam ittham atihānam idam ittham
- 5
एवम् एव माध्यन्दिने सवने
अगृहीत एवैतस्माद् अच्छावाकायोत्तमो ग्रहो भवति
अथ तृतीयं वसतीवरीणाम् अवनयति
तत्पर्व समैति
प्रथमम् अहोत्तरस्य सवनस्य करोत्य् उत्तमम्पूर्वस्य
स यद् उत्तरस्य तत्पूर्वं करोति यत्पूर्वस्य तद् उत्तमम्
तद्व्यतिषजति
तस्माद् इमानि पर्वाणि व्यतिषक्तानि
इदम् इत्थम् अतिहानम् इदम् इत्थम्
तद्यद् अस्यैतेनात्मा संहितस्तेनास्यैष आयुः
evam eva mādhyandine savane
agṛhīta evaitasmād acchāvākāyottamo graho bhavati
atha tṛtīyaṃ vasatīvarīṇām avanayati
tatparva samaiti
prathamam ahottarasya savanasya karoty uttamampūrvasya
sa yad uttarasya tatpūrvaṃ karoti yatpūrvasya tad uttamam
tadvyatiṣajati
tasmād imāni parvāṇi vyatiṣaktāni
idam ittham atihānam idam ittham
tadyad asyaitenātmā saṃhitastenāsyaiṣa āyuḥ
- 6
सैषा कामदुघैवेन्द्रस्योद्धारः
त्रिभ्य एवैनम्प्रातःसवन उक्थेभ्यो विगृह्णाति त्रिभ्यो माध्यन्दिने सवने
तत्षट्कृत्वः
षड्वा ऋतवः
ऋतवो वा इमान्त्सर्वान्कामान्पचन्ति
एतेनो हैषा कामदुघैवेन्द्रस्योद्धारः
saiṣā kāmadughaivendrasyoddhāraḥ
tribhya evainamprātaḥsavana ukthebhyo vigṛhṇāti tribhyo mādhyandine savane
tatṣaṭkṛtvaḥ
ṣaḍvā ṛtavaḥ
ṛtavo vā imāntsarvānkāmānpacanti
eteno haiṣā kāmadughaivendrasyoddhāraḥ
- 7
तं वा अपुरोरुक्कं गृह्णाति
उक्थं हि पुरोरुक्
ऋग्घि पुरोरुक्
ऋग्घ्य् उक्थम्
साम ग्रहः
अथ यद् अन्यज्जपति तद्यजुः
ता हैता अभ्यर्ध एवाग्र ऋग्भ्य आसुर् अभ्यर्धो यजुर्भ्यो ऽभ्यर्धः सामभ्यः
taṃ vā apurorukkaṃ gṛhṇāti
ukthaṃ hi puroruk
ṛgghi puroruk
ṛgghy uktham
sāma grahaḥ
atha yad anyajjapati tadyajuḥ
tā haitā abhyardha evāgra ṛgbhya āsur abhyardho yajurbhyo 'bhyardhaḥ sāmabhyaḥ
- 8
ते देवा अब्रुवन्हन्तेमा यजुःषु दधाम
तथेयम्बहुलतरेव विद्या भविष्यतीति
ता यजुःष्व् अदधुः
तत एषा बहुलतरेव विद्याभवत्
te devā abruvanhantemā yajuḥṣu dadhāma
tatheyambahulatareva vidyā bhaviṣyatīti
tā yajuḥṣv adadhuḥ
tata eṣā bahulatareva vidyābhavat
- 9
तं यद् अपुरोरुक्कं गृह्णाति
उक्थं हि पुरोरुक्
ऋग्घि पुरोरुक्
ऋग्घ्युक्थम्
स यद् एवैनम् उक्थेभ्यो विगृह्णाति तेनो हास्यैष पुरोरुङ्मान्भवति
तस्माद् अपुरोरुक्कं गृह्णाति
taṃ yad apurorukkaṃ gṛhṇāti
ukthaṃ hi puroruk
ṛgghi puroruk
ṛgghyuktham
sa yad evainam ukthebhyo vigṛhṇāti teno hāsyaiṣa puroruṅmānbhavati
tasmād apurorukkaṃ gṛhṇāti
- 10
अथातो गृह्णात्य् एवोपयामगृहीतो ऽसीन्द्राय त्वा बृहद्वते वयस्वत इति
इन्द्रो वै यज्ञस्य देवता
तस्माद् आहेन्द्राय त्वेति
बृहद्वते वयस्वत इति वीर्यवत इत्य् एवैतद् आह यद् आह बृहद्वते वयस्वत इति
उक्थाव्यं गृह्णामीति
उक्थेभ्यो ह्य् एनं गृह्णाति
यत्त इन्द्र बृहद्वय इति यत्त इन्द्र वीर्यम् इत्य् एवैतद् आह
तस्मै त्वा विष्णवे त्वेति
यज्ञस्य ह्य् एनम् आयुषे गृह्णाति
तस्माद् आह तस्मै त्वा विष्णवे त्वेति
एष ते योनिर् उक्थेभ्यस्त्वेति सादयति
उक्थेभ्यो ह्य् एनं गृह्णाति
athāto gṛhṇāty evopayāmagṛhīto 'sīndrāya tvā bṛhadvate vayasvata iti
indro vai yajñasya devatā
tasmād āhendrāya tveti
bṛhadvate vayasvata iti vīryavata ity evaitad āha yad āha bṛhadvate vayasvata iti
ukthāvyaṃ gṛhṇāmīti
ukthebhyo hy enaṃ gṛhṇāti
yatta indra bṛhadvaya iti yatta indra vīryam ity evaitad āha
tasmai tvā viṣṇave tveti
yajñasya hy enam āyuṣe gṛhṇāti
tasmād āha tasmai tvā viṣṇave tveti
eṣa te yonir ukthebhyastveti sādayati
ukthebhyo hy enaṃ gṛhṇāti
- 11
तं विगृह्णाति देवेभ्यस्त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामीति
प्रशासनं स कुर्याद्य एवं कुर्यात्
यथादेवतं त्व् एव विगृह्णीयात्
taṃ vigṛhṇāti devebhyastvā devāvyaṃ yajñasyāyuṣe gṛhṇāmīti
praśāsanaṃ sa kuryādya evaṃ kuryāt
yathādevataṃ tv eva vigṛhṇīyāt
- 12
मित्रावरुणाभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामीत्य् एव मैत्रावरुणाय
मैत्रावरुणीषु हि तस्मै स्तुवते
मैत्रावरुणीर् अनुशंसति
मैत्रावरुण्या यजति
mitrāvaruṇābhyāṃ tvā devāvyaṃ yajñasyāyuṣe gṛhṇāmīty eva maitrāvaruṇāya
maitrāvaruṇīṣu hi tasmai stuvate
maitrāvaruṇīr anuśaṃsati
maitrāvaruṇyā yajati
- 13
इन्द्राय त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामीत्य् एव ब्राह्मणाच्छंसिने
ऐन्द्रीषु हि तस्मै स्तुवते
ऐन्द्रीर् अनुशंसति
ऐन्द्र्या यजति
indrāya tvā devāvyaṃ yajñasyāyuṣe gṛhṇāmīty eva brāhmaṇācchaṃsine
aindrīṣu hi tasmai stuvate
aindrīr anuśaṃsati
aindryā yajati
- 14
इन्द्राग्निभ्यां त्वा देवाव्यं यज्ञस्यायुषे गृह्णामीत्य् एवाच्छावाकाय
ऐन्द्राग्नीषु हि तस्मै स्तुवते
ऐन्द्राग्नीर् अनुशंसति
ऐन्द्राग्न्या यजति
इन्द्राय त्वेत्य् एव माध्यन्दिने सवने
ऐन्द्रं हि माध्यन्दिनं सवनम्
indrāgnibhyāṃ tvā devāvyaṃ yajñasyāyuṣe gṛhṇāmīty evācchāvākāya
aindrāgnīṣu hi tasmai stuvate
aindrāgnīr anuśaṃsati
aindrāgnyā yajati
indrāya tvety eva mādhyandine savane
aindraṃ hi mādhyandinaṃ savanam
- 15
तद् उ ह चरकाध्वर्यवो विगृह्णन्त्य् उपयामगृहीतो ऽसि देवेभ्यस्त्वा देवाव्यम् उक्थेभ्य उक्थाव्यं मित्रावरुणाभ्यां जुष्टं गृह्णामि
एष ते योनिर्मित्रावरुणाभ्यां त्वेति सादयति
पुनर्हविर् असीति स्थालीम् अभिमृशति
tad u ha carakādhvaryavo vigṛhṇanty upayāmagṛhīto 'si devebhyastvā devāvyam ukthebhya ukthāvyaṃ mitrāvaruṇābhyāṃ juṣṭaṃ gṛhṇāmi
eṣa te yonirmitrāvaruṇābhyāṃ tveti sādayati
punarhavir asīti sthālīm abhimṛśati
- 16
उपयामगृहीतो ऽसि देवेभ्यस्त्वा देवाव्यम् उक्थेभ्य उक्थाव्यम् इन्द्राय जुष्टं गृह्णाम्य् एष ते योनिर् इन्द्राय त्वेति सादयति
पुनर्हविर् असीति स्थालीम् अभिमृशति
upayāmagṛhīto 'si devebhyastvā devāvyam ukthebhya ukthāvyam indrāya juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yonir indrāya tveti sādayati
punarhavir asīti sthālīm abhimṛśati
- 17
उपयामगृहीतो ऽसि देवेभ्यस्त्वा देवाव्यम् उक्थेभ्य उक्थाव्यम् इन्द्राग्निभ्यां जुष्टं गृह्णाम्य् एष ते योनिर् इन्द्राग्निभ्यां त्वेति सादयति
नात्र पुनर्हविर् असीति स्थालीम् अभिमृशति
इन्द्राय त्वेन्द्राय त्वेत्य् एव माध्यन्दिने सवने
ऐन्द्रं हि माध्यन्दिनं सवनम्
द्विर्ह पुनर्हविर् असीति स्थालीम् अभिमृशति
तूष्णीं तृतीयं निदधाति
upayāmagṛhīto 'si devebhyastvā devāvyam ukthebhya ukthāvyam indrāgnibhyāṃ juṣṭaṃ gṛhṇāmy eṣa te yonir indrāgnibhyāṃ tveti sādayati
nātra punarhavir asīti sthālīm abhimṛśati
indrāya tvendrāya tvety eva mādhyandine savane
aindraṃ hi mādhyandinaṃ savanam
dvirha punarhavir asīti sthālīm abhimṛśati
tūṣṇīṃ tṛtīyaṃ nidadhāti
- 18
तं वै नोपयामेन गृह्णीयान्न योनौ सादयेत्
अग्रे ह्य् एवैष उपयामेन गृहीतो भवत्य् अग्रे योनौ सन्नो जामितायै
जामि ह कुर्याद्यद् एनम् अत्राप्य् उपयामेन गृह्णीयाद्यद्योनौ सादयेत्
अथ यत्पुनर्हविर् असीति स्थालीम् अभिमृशति पुनर्ह्य् अस्यै ग्रहं ग्रहीष्यन्भवति
न तद् आद्रियेत
तूष्णीम् एव निदध्यात्
taṃ vai nopayāmena gṛhṇīyānna yonau sādayet
agre hy evaiṣa upayāmena gṛhīto bhavaty agre yonau sanno jāmitāyai
jāmi ha kuryādyad enam atrāpy upayāmena gṛhṇīyādyadyonau sādayet
atha yatpunarhavir asīti sthālīm abhimṛśati punarhy asyai grahaṃ grahīṣyanbhavati
na tad ādriyeta
tūṣṇīm eva nidadhyāt

