19 shlokas
- 1
श्रोत्रं ह वा अस्याश्विनः
तस्मात्सर्वतः परिहारं भक्षयति
सर्वतो ह्य् अनेन श्रोत्रेण शृणोति
यत्र वै भृगवो वाङ्गिरसो वा स्वर्गं लोकं समाश्नुवत तच्च्यवनो वा भार्गवश्च्यवनो वाङ्गिरसस्तद् एव जीर्णिः कृत्यारूपो जहे
śrotraṃ ha vā asyāśvinaḥ
tasmātsarvataḥ parihāraṃ bhakṣayati
sarvato hy anena śrotreṇa śṛṇoti
yatra vai bhṛgavo vāṅgiraso vā svargaṃ lokaṃ samāśnuvata taccyavano vā bhārgavaścyavano vāṅgirasastad eva jīrṇiḥ kṛtyārūpo jahe
- 2
शर्यातो ह वा इदम्मानवो ग्रामेण चचार
स तद् एव प्रतिवेशो निविविशे
तस्य कुमाराः क्रीडन्त इमं जीर्णिं कृत्यारूपम् अनर्थ्यम्मन्यमाना लोष्टैर्विपिपिषुः
śaryāto ha vā idammānavo grāmeṇa cacāra
sa tad eva prativeśo niviviśe
tasya kumārāḥ krīḍanta imaṃ jīrṇiṃ kṛtyārūpam anarthyammanyamānā loṣṭairvipipiṣuḥ
- 3
स शार्यातेभ्यश्चुक्रोध
तेभ्यो ऽसंज्ञां चकार
पितैव पुत्रेण युयुधे भ्राता भ्रात्रा
sa śāryātebhyaścukrodha
tebhyo 'saṃjñāṃ cakāra
pitaiva putreṇa yuyudhe bhrātā bhrātrā
- 4
शर्यातो ह वा ईक्षांचक्रे यत्किम् अकरं तस्माद् इदम् आपदीति
स गोपालांश्चाविपालांश्च संह्वयितवा उवाच
śaryāto ha vā īkṣāṃcakre yatkim akaraṃ tasmād idam āpadīti
sa gopālāṃścāvipālāṃśca saṃhvayitavā uvāca
- 5
स होवाच को वो ऽद्येह किंचिद् अद्राक्षीद् इति
ते होचुः पुरुष एवायं जीर्णिः कृत्यारूपः शेते
तम् अनर्थ्यम्मन्यमानाः कुमारा लोष्टैर्व्यपिक्षन्न् इति
स विदांचकार स वै च्यवन इति
sa hovāca ko vo 'dyeha kiṃcid adrākṣīd iti
te hocuḥ puruṣa evāyaṃ jīrṇiḥ kṛtyārūpaḥ śete
tam anarthyammanyamānāḥ kumārā loṣṭairvyapikṣann iti
sa vidāṃcakāra sa vai cyavana iti
- 6
स रथं युक्त्वा सुकन्यां शार्यातीम् उपाधाय प्रसिष्यन्द
स आजगाम यत्रर्षिरास तत्
sa rathaṃ yuktvā sukanyāṃ śāryātīm upādhāya prasiṣyanda
sa ājagāma yatrarṣirāsa tat
- 7
स होवाचर्षे नमस्ते
यन्नावेदिषं तेनाहिंसिषम्
इयं सुकन्या
तया ते ऽपह्नुवे
संजानीताम्मे ग्राम इति
तस्य ह तत एव ग्रामः संजज्ञे
स ह तत एव शर्यातो मानव उद्युयुजे नेद् अपरं हिनसानीति
sa hovācarṣe namaste
yannāvediṣaṃ tenāhiṃsiṣam
iyaṃ sukanyā
tayā te 'pahnuve
saṃjānītāmme grāma iti
tasya ha tata eva grāmaḥ saṃjajñe
sa ha tata eva śaryāto mānava udyuyuje ned aparaṃ hinasānīti
- 8
अश्विनौ ह वा इदम्भिषज्यन्तौ चेरतुः
तौ सुकन्याम् उपेयतुः
तस्यां मिथुनम् ईषाते
तन्न जज्ञौ
aśvinau ha vā idambhiṣajyantau ceratuḥ
tau sukanyām upeyatuḥ
tasyāṃ mithunam īṣāte
tanna jajñau
- 9
तौ होचतुः सुकन्ये कम् इमं जीर्णिं कृत्यारूपम् उपशेषे
आवाम् अनुप्रेहीति
सा होवाच यस्मै माम्पितादान्नैवाहं तं जीवन्तं हास्यामीति
तद्धायम् ऋषिर् आजज्ञौ
tau hocatuḥ sukanye kam imaṃ jīrṇiṃ kṛtyārūpam upaśeṣe
āvām anuprehīti
sā hovāca yasmai māmpitādānnaivāhaṃ taṃ jīvantaṃ hāsyāmīti
taddhāyam ṛṣir ājajñau
- 10
स होवाच सुकन्ये किं त्वैतद् अवोचताम् इति
तस्मा एतद्व्याचचक्षे
स ह व्याख्यात उवाच यदि त्वैतत्पुनर्ब्रुवतः सा त्वम्ब्रूतान्न वै सुसर्वाव् इव स्थो न सुसमृद्धाव् इव
अथ मे पतिं निन्दथ इति
तौ यदि त्वा ब्रवतः केनावम् असर्वौ स्वः केनासमृद्धाव् इति सा त्वम्ब्रूतात्पतिं नु मे पुनर्युवाणं कुरुतम्
अथ वां वक्ष्यामीति
ताम्पुनर् उपेयतुः
तां हैतद् एवोचतुः
sa hovāca sukanye kiṃ tvaitad avocatām iti
tasmā etadvyācacakṣe
sa ha vyākhyāta uvāca yadi tvaitatpunarbruvataḥ sā tvambrūtānna vai susarvāv iva stho na susamṛddhāv iva
atha me patiṃ nindatha iti
tau yadi tvā bravataḥ kenāvam asarvau svaḥ kenāsamṛddhāv iti sā tvambrūtātpatiṃ nu me punaryuvāṇaṃ kurutam
atha vāṃ vakṣyāmīti
tāmpunar upeyatuḥ
tāṃ haitad evocatuḥ
- 11
सा होवाच न वै सुसर्वाव् इव स्थो न सुसमृद्धाविव
अथ मे पतिं निन्दथ इति
तौ होचतुः केनावम् असर्वौ स्वः केनासमृद्धाव् इति
सा होवाच पतिं नु मे पुनर्युवाणं कुरुतम्
अथ वां वक्ष्यामीति
sā hovāca na vai susarvāv iva stho na susamṛddhāviva
atha me patiṃ nindatha iti
tau hocatuḥ kenāvam asarvau svaḥ kenāsamṛddhāv iti
sā hovāca patiṃ nu me punaryuvāṇaṃ kurutam
atha vāṃ vakṣyāmīti
- 12
तौ होचतुर् एतं ह्रदम् अभ्यवहर
स येन वयसा कमिष्यते तेनोदैष्यतीति
तं ह्रदम् अभ्यवजहार
स येन वयसा चकमे तेनोदेयाय
tau hocatur etaṃ hradam abhyavahara
sa yena vayasā kamiṣyate tenodaiṣyatīti
taṃ hradam abhyavajahāra
sa yena vayasā cakame tenodeyāya
- 13
तौ होचतुः सुकन्ये केनावम् असर्वौ स्वः केनासमृद्धाव् इति
तौ हर्षिर् एव प्रत्युवाच कुरुक्षेत्रे ऽमी देवा यज्ञं तन्वते
ते वां यज्ञाद् अन्तर्यन्ति
तेनासर्वौ स्थस्तेनासमृद्धाव् इति
तौ ह तत एवाश्विनौ प्रेयतुः
ताव् आजग्मतुर्देवान्यज्ञं तन्वानान्त्स्तुते बहिष्पवमाने
tau hocatuḥ sukanye kenāvam asarvau svaḥ kenāsamṛddhāv iti
tau harṣir eva pratyuvāca kurukṣetre 'mī devā yajñaṃ tanvate
te vāṃ yajñād antaryanti
tenāsarvau sthastenāsamṛddhāv iti
tau ha tata evāśvinau preyatuḥ
tāv ājagmaturdevānyajñaṃ tanvānāntstute bahiṣpavamāne
- 14
तौ होचतुर् उप नौ ह्वयध्वम् इति
ते ह देवा ऊचुर्न वाम् उपह्वयिष्यामहे
बहु मनुष्येषु संसृष्टम् अचारिष्टम्भिषज्यन्ताव् इति
tau hocatur upa nau hvayadhvam iti
te ha devā ūcurna vām upahvayiṣyāmahe
bahu manuṣyeṣu saṃsṛṣṭam acāriṣṭambhiṣajyantāv iti
- 15
तौ होचतुर्विशीर्ष्णा वै यज्ञेन यजध्व इति
कथं विशीर्ष्णेति
उप नु नौ ह्वयध्वम्
अथ वो वक्ष्याव इति
तथेति ता उपाह्वयन्त
ताभ्याम् एतम् आश्विनं ग्रहम् अगृह्णन्
ताव् अध्वर्यू यज्ञस्याभवताम्
ताव् एतद्यज्ञस्य शिरः प्रत्यधत्ताम्
तद् अदस्तद्दिवाकीर्त्यानां ब्राह्मणे व्याख्यायते यथा तद्यज्ञस्य शिरः प्रतिदधतुः
तस्माद् एष स्तुते बहिष्पवमाने ग्रहो गृह्यते
स्तुते हि बहिष्पवमान आगच्छताम्
tau hocaturviśīrṣṇā vai yajñena yajadhva iti
kathaṃ viśīrṣṇeti
upa nu nau hvayadhvam
atha vo vakṣyāva iti
tatheti tā upāhvayanta
tābhyām etam āśvinaṃ graham agṛhṇan
tāv adhvaryū yajñasyābhavatām
tāv etadyajñasya śiraḥ pratyadhattām
tad adastaddivākīrtyānāṃ brāhmaṇe vyākhyāyate yathā tadyajñasya śiraḥ pratidadhatuḥ
tasmād eṣa stute bahiṣpavamāne graho gṛhyate
stute hi bahiṣpavamāna āgacchatām
- 16
तौ होचतुर्मुख्यौ वा आवां यज्ञस्य स्वो याव् अध्वर्यू
इह नाव् इमम्पुरस्ताद्ग्रहम्पर्याहरताभि द्विदेवत्यान् इति
ताभ्याम् एतम्पुरस्ताद्ग्रहं पर्याजह्रुर् अभि द्विदेवत्यान्
तस्माद् एष दशमो ग्रहो गृह्यते तृतीय एव वषट्क्रियते
अथ यद् अश्विनाव् इति
इमे ह वै द्यावापृथिवी प्रत्यक्षम् अश्विनौ
इमे हीदं सर्वम् आश्नुवाताम्
पुष्करस्रजाव् इति
अग्निर् एवास्यै पुष्करम् आदित्यो ऽमुष्यै
tau hocaturmukhyau vā āvāṃ yajñasya svo yāv adhvaryū
iha nāv imampurastādgrahamparyāharatābhi dvidevatyān iti
tābhyām etampurastādgrahaṃ paryājahrur abhi dvidevatyān
tasmād eṣa daśamo graho gṛhyate tṛtīya eva vaṣaṭkriyate
atha yad aśvināv iti
ime ha vai dyāvāpṛthivī pratyakṣam aśvinau
ime hīdaṃ sarvam āśnuvātām
puṣkarasrajāv iti
agnir evāsyai puṣkaram ādityo 'muṣyai
- 17
अथातो गृह्णात्य् एव या वां कशा मधुमत्य् अश्विना सूनृतावती
तया यज्ञं मिमिक्षतम्
उपयामगृहीतो ऽस्य् अश्विभ्यां त्वा
एष ते योनिर्माध्वीभ्यां त्वेति सादयति
तं वै मधुमत्यर्चा गृह्णाति
माध्वीभ्यां त्वेति सादयति
तद्यन्मधुमत्यर्चा गृह्णाति माध्वीभ्यां त्वेति सादयति
athāto gṛhṇāty eva yā vāṃ kaśā madhumaty aśvinā sūnṛtāvatī
tayā yajñaṃ mimikṣatam
upayāmagṛhīto 'sy aśvibhyāṃ tvā
eṣa te yonirmādhvībhyāṃ tveti sādayati
taṃ vai madhumatyarcā gṛhṇāti
mādhvībhyāṃ tveti sādayati
tadyanmadhumatyarcā gṛhṇāti mādhvībhyāṃ tveti sādayati
- 18
दध्यङ्ह वा आभ्याम् आथर्वणो मधु नाम ब्राह्मणम् उवाच
तद् एनयोः प्रियं धाम
तद् एवैनयोर् एतेनोपगच्छति
तस्मान्मधुमत्यर्चा गृह्णाति माध्वीभ्यां त्वेति सादयति
dadhyaṅha vā ābhyām ātharvaṇo madhu nāma brāhmaṇam uvāca
tad enayoḥ priyaṃ dhāma
tad evainayor etenopagacchati
tasmānmadhumatyarcā gṛhṇāti mādhvībhyāṃ tveti sādayati
- 19
तानि वा एतानि श्लक्ष्णानि पात्राणि भवन्ति
रास्नावम् ऐन्द्रवायवपात्रम्
तत्तस्य द्वितीयं रूपम्
तेन तद्द्विदेवत्यम्
अजकावम्मैत्रावरुणपात्रम्
तत्तस्य द्वितीयं रूपम्
तेन तद्द्विदेवत्यम्
औष्ठम् आश्विनपात्रम्
तत्तस्य द्वितीयं रूपम्
तेन तद्द्विदेवत्यम्
अथ यद् अश्विनाव् इति
मुख्यौ वा अश्विनौ
औष्ठम् इव वा इदम्मुखम्
तस्माद् औष्ठम् आश्विनपात्रम्भवति
tāni vā etāni ślakṣṇāni pātrāṇi bhavanti
rāsnāvam aindravāyavapātram
tattasya dvitīyaṃ rūpam
tena taddvidevatyam
ajakāvammaitrāvaruṇapātram
tattasya dvitīyaṃ rūpam
tena taddvidevatyam
auṣṭham āśvinapātram
tattasya dvitīyaṃ rūpam
tena taddvidevatyam
atha yad aśvināv iti
mukhyau vā aśvinau
auṣṭham iva vā idammukham
tasmād auṣṭham āśvinapātrambhavati

