36 shlokas
- 1
तद्य एष पूर्वार्ध्यो वर्षिष्ठ स्थूणाराजो भवति तस्मात्प्राङ्प्रक्रामति त्रीन्विक्रमान्
तच्छङ्कुं निहन्ति
सो ऽन्तःपातः
tadya eṣa pūrvārdhyo varṣiṣṭha sthūṇārājo bhavati tasmātprāṅprakrāmati trīnvikramān
tacchaṅkuṃ nihanti
so 'ntaḥpātaḥ
- 2
तस्मान्मध्यमाच्छङ्कोर्दक्षिणा पञ्चदश विक्रमान्प्रक्रामति
तच्छङ्कुं निहन्ति
सा दक्षिणा श्रोणिः
tasmānmadhyamācchaṅkordakṣiṇā pañcadaśa vikramānprakrāmati
tacchaṅkuṃ nihanti
sā dakṣiṇā śroṇiḥ
- 3
तस्मान्मध्यमाच्छङ्कोर् उदङ्पञ्चदश विक्रमान्प्रक्रामति
तच्छङ्कुं निहन्ति
सोत्तरा श्रोणिः
tasmānmadhyamācchaṅkor udaṅpañcadaśa vikramānprakrāmati
tacchaṅkuṃ nihanti
sottarā śroṇiḥ
- 4
तस्मान्मध्यमाच्छङ्कोः प्राङ्षट्त्रिंशतं विक्रमान्प्रक्रामति
तच्छङ्कुं निहन्ति
स पूर्वार्धः
tasmānmadhyamācchaṅkoḥ prāṅṣaṭtriṃśataṃ vikramānprakrāmati
tacchaṅkuṃ nihanti
sa pūrvārdhaḥ
- 5
तस्मान्मध्यमाच्छङ्कोर्दक्षिणा द्वादश विक्रमान्प्रक्रामति
तच्छङ्कुं निहन्ति
स दक्षिणो ऽंसः
tasmānmadhyamācchaṅkordakṣiṇā dvādaśa vikramānprakrāmati
tacchaṅkuṃ nihanti
sa dakṣiṇo 'ṃsaḥ
- 6
तस्मान्मध्यमाच्छङ्कोर् उदङ्द्वादश विक्रमान्प्रक्रामति
तच्छङ्कुं निहन्ति
स उत्तरो ऽंसः
एषा मात्रा वेदेः
tasmānmadhyamācchaṅkor udaṅdvādaśa vikramānprakrāmati
tacchaṅkuṃ nihanti
sa uttaro 'ṃsaḥ
eṣā mātrā vedeḥ
- 7
अथ यत्त्रिंशद्विक्रमा पश्चाद्भवति
त्रिंशदक्षरा वै विराट्
विराजा वै देवा अस्मिंल्लोके प्रत्यतिष्ठन्
तथो एवैष एतद्विराजैवास्मिंल्लोके प्रतितिष्ठति
atha yattriṃśadvikramā paścādbhavati
triṃśadakṣarā vai virāṭ
virājā vai devā asmiṃlloke pratyatiṣṭhan
tatho evaiṣa etadvirājaivāsmiṃlloke pratitiṣṭhati
- 8
अथो अपि त्रयस्त्रिंशत्स्युः
त्रयस्त्रिंशदक्षरा वै विराट्
विराजैवास्मिंल्लोके प्रतितिष्ठति
atho api trayastriṃśatsyuḥ
trayastriṃśadakṣarā vai virāṭ
virājaivāsmiṃlloke pratitiṣṭhati
- 9
अथ यत्षट्त्रिंशद्विक्रमा प्राची भवति
षट्त्रिंशदक्षरा वै बृहती
बृहत्या वै देवाः स्वर्गं लोकं समाश्नुवत
तथो एवैष एतद्बृहत्यैव स्वर्गं लोकं समश्नुते
सो ऽस्य दिव्याहवनीयो भवति
atha yatṣaṭtriṃśadvikramā prācī bhavati
ṣaṭtriṃśadakṣarā vai bṛhatī
bṛhatyā vai devāḥ svargaṃ lokaṃ samāśnuvata
tatho evaiṣa etadbṛhatyaiva svargaṃ lokaṃ samaśnute
so 'sya divyāhavanīyo bhavati
- 10
अथ यच्चतुर्विंशतिविक्रमा पुरस्ताद्भवति
चतुर्विंशत्यक्षरा वै गायत्री
पूर्वार्धो वै यज्ञस्य गायत्री
पूर्वार्ध एष यज्ञस्य
तस्माच्चतुर्विंशतिविक्रमा पुरस्ताद्भवति
एषा मात्रा वेदेः
atha yaccaturviṃśativikramā purastādbhavati
caturviṃśatyakṣarā vai gāyatrī
pūrvārdho vai yajñasya gāyatrī
pūrvārdha eṣa yajñasya
tasmāccaturviṃśativikramā purastādbhavati
eṣā mātrā vedeḥ
- 11
अथ यत्पश्चाद्वरीयसी भवति
पश्चाद्वरीयसी पृथुश्रोणिर् इति वै योषाम्प्रशंसन्ति
यद्व् एव पश्चाद्वरीयसी भवति पश्चाद् एवैतद्वरीयः प्रजननं करोति
तस्मात्पश्चाद्वरीयसः प्रजननाद् इमाः प्रजाः प्रजायन्ते
atha yatpaścādvarīyasī bhavati
paścādvarīyasī pṛthuśroṇir iti vai yoṣāmpraśaṃsanti
yadv eva paścādvarīyasī bhavati paścād evaitadvarīyaḥ prajananaṃ karoti
tasmātpaścādvarīyasaḥ prajananād imāḥ prajāḥ prajāyante
- 12
नासिका ह वा एषा यज्ञस्य यद् उत्तरवेदिः
अथ यद् एनाम् उत्तरां वेदेर् उपकिरति तस्माद् उत्तरवेदिर्नाम
nāsikā ha vā eṣā yajñasya yad uttaravediḥ
atha yad enām uttarāṃ veder upakirati tasmād uttaravedirnāma
- 13
द्वय्यो ह वा इदम् अग्रे प्रजा आसुर् आदित्याश्चैवाङ्गिरसश्च
ततो ऽङ्गिरसः पूर्वे यज्ञं समभरन्
ते यज्ञं संभृत्योचुर् अग्निम् इमां नः श्वःसुत्याम् आदित्येभ्यः प्रब्रूहि
अनेन नो यज्ञेन याजयतेति
dvayyo ha vā idam agre prajā āsur ādityāścaivāṅgirasaśca
tato 'ṅgirasaḥ pūrve yajñaṃ samabharan
te yajñaṃ saṃbhṛtyocur agnim imāṃ naḥ śvaḥsutyām ādityebhyaḥ prabrūhi
anena no yajñena yājayateti
- 14
ते हादित्या ऊचुर् उपजानीत यथास्मान् एवाङ्गिरसो याजयान्न वयम् अङ्गिरस इति
te hādityā ūcur upajānīta yathāsmān evāṅgiraso yājayānna vayam aṅgirasa iti
- 15
ते होचुर्न वा अन्येन यज्ञाद् अपक्रमणम् अस्ति
अन्तराम् एव सुत्यां ध्रियामहा इति
ते यज्ञं संजह्रुः
ते यज्ञं संभृत्योचुः श्वःसुत्यां वै त्वम् अस्मभ्यम् अग्ने प्रावोचः
अथ वयम् अद्यसुत्याम् एव तुभ्यम्प्रब्रूमो ऽङ्गिरोभ्यश्च
तेषां नस्त्वं होतासीति
te hocurna vā anyena yajñād apakramaṇam asti
antarām eva sutyāṃ dhriyāmahā iti
te yajñaṃ saṃjahruḥ
te yajñaṃ saṃbhṛtyocuḥ śvaḥsutyāṃ vai tvam asmabhyam agne prāvocaḥ
atha vayam adyasutyām eva tubhyamprabrūmo 'ṅgirobhyaśca
teṣāṃ nastvaṃ hotāsīti
- 16
ते ऽन्यम् एव प्रतिप्रजिघ्युर् अङ्गिरसो ऽच्छ
ते हाप्य् अङ्गिरसो ऽग्नये ऽन्वागत्य चुक्रुधुर् इव कथं नु नो दूतश्चरन्न प्रत्यादृथा इति
te 'nyam eva pratiprajighyur aṅgiraso 'ccha
te hāpy aṅgiraso 'gnaye 'nvāgatya cukrudhur iva kathaṃ nu no dūtaścaranna pratyādṛthā iti
- 17
स होवाचानिन्द्या वै मावृषत
सो ऽनिन्द्यैर्वृतो नाशकम् अपक्रमितुम् इति
तस्माद् उ हानिन्द्यस्य वृतो नापक्रामेत्
त एतेन सद्यःक्रियाङ्गिरस आदित्यान् अयाजयन्
स सद्यःक्रीः
sa hovācānindyā vai māvṛṣata
so 'nindyairvṛto nāśakam apakramitum iti
tasmād u hānindyasya vṛto nāpakrāmet
ta etena sadyaḥkriyāṅgirasa ādityān ayājayan
sa sadyaḥkrīḥ
- 18
तेभ्यो वाचं दक्षिणाम् आनयन्
तां न प्रत्यगृह्णन्हास्यामहे यदि प्रतिग्रहीष्याम इति
तद् उ तद्यज्ञस्य कर्म न व्यमुच्यत यद्दाक्षिणम् आसीत्
tebhyo vācaṃ dakṣiṇām ānayan
tāṃ na pratyagṛhṇanhāsyāmahe yadi pratigrahīṣyāma iti
tad u tadyajñasya karma na vyamucyata yaddākṣiṇam āsīt
- 19
अथैभ्यः सूर्यं दक्षिणाम् आनयन्
तम्प्रत्यगृह्णन्
तस्माद् उ ह स्माहुर् अङ्गिरसो वयं वा आर्त्विजीनाः स्मो वयं दक्षिणीयाः
अपि वा अस्माभिर् एष प्रतिगृहीतो य एष तपतीति
तस्मात्सद्यःक्रियो ऽश्वः श्वेतो दक्षिणा
athaibhyaḥ sūryaṃ dakṣiṇām ānayan
tampratyagṛhṇan
tasmād u ha smāhur aṅgiraso vayaṃ vā ārtvijīnāḥ smo vayaṃ dakṣiṇīyāḥ
api vā asmābhir eṣa pratigṛhīto ya eṣa tapatīti
tasmātsadyaḥkriyo 'śvaḥ śveto dakṣiṇā
- 20
तस्य रुक्मः पुरस्ताद्भवति
तद् एतस्य रूपं क्रियते य एष तपति
यद्य् अश्वं श्वेतं न विन्देद् अपि गौर् एव श्वेतः स्यात्
तस्य रुक्मः पुरस्ताद्भवति
तद् एतस्य रूपं क्रियते य एष तपति
tasya rukmaḥ purastādbhavati
tad etasya rūpaṃ kriyate ya eṣa tapati
yady aśvaṃ śvetaṃ na vinded api gaur eva śvetaḥ syāt
tasya rukmaḥ purastādbhavati
tad etasya rūpaṃ kriyate ya eṣa tapati
- 21
तेभ्यो ह वाक्चुक्रोध केन मद् एष श्रेयान्बन्धुना
केना३ यद् एतम्प्रत्यग्रहीष्ट न माम् इति
सा हैभ्यो ऽपचक्राम
सोभयान् अन्तरेण देवासुरान्त्संयत्तान्त्सिंही भूत्वाददाना चचार
ताम् उपैव देवा अमन्त्रयन्तोपासुराः
अग्निर् एव देवानां दूत आस सहरक्षा इत्य् असुररक्षसम् असुराणाम्
tebhyo ha vākcukrodha kena mad eṣa śreyānbandhunā
kenā3 yad etampratyagrahīṣṭa na mām iti
sā haibhyo 'pacakrāma
sobhayān antareṇa devāsurāntsaṃyattāntsiṃhī bhūtvādadānā cacāra
tām upaiva devā amantrayantopāsurāḥ
agnir eva devānāṃ dūta āsa saharakṣā ity asurarakṣasam asurāṇām
- 22
सा देवान् उपावर्त्स्यन्त्य् उवाच यद्वा उपावर्तेय किम्मे ततः स्याद् इति
पूर्वाम् एव त्वाग्नेर् आहुतिः प्राप्स्यतीति
अथ हैषा देवान् उवाच याम्मया कां चाशिषम् आशासिष्यध्वे सा वः सर्वा समर्धिष्यत इति
सैवं देवान् उपाववर्त
sā devān upāvartsyanty uvāca yadvā upāvarteya kimme tataḥ syād iti
pūrvām eva tvāgner āhutiḥ prāpsyatīti
atha haiṣā devān uvāca yāmmayā kāṃ cāśiṣam āśāsiṣyadhve sā vaḥ sarvā samardhiṣyata iti
saivaṃ devān upāvavarta
- 23
स यद्धार्यमाणे ऽग्नाव् उत्तरवेदिं व्याघारयति यद् एवैनाम् अदो देवा अब्रुवन्पूर्वां त्वाग्नेर् आहुतिः प्राप्स्यतीति तद् एवैनाम् एतत्पूर्वाम् अग्नेर् आहुतिः प्राप्नोति
वाग्घ्य् एषा निदानेन
अथ यद् उत्तरवेदिम् उपकिरति यज्ञस्यैव सर्वत्वाय
वाग्घि यज्ञः
वाग् उ ह्य् एषा
sa yaddhāryamāṇe 'gnāv uttaravediṃ vyāghārayati yad evainām ado devā abruvanpūrvāṃ tvāgner āhutiḥ prāpsyatīti tad evainām etatpūrvām agner āhutiḥ prāpnoti
vāgghy eṣā nidānena
atha yad uttaravedim upakirati yajñasyaiva sarvatvāya
vāgghi yajñaḥ
vāg u hy eṣā
- 24
तां वै युगशम्येन विमिमीते युगेन यत्र हरन्ति शम्यया यतो हरन्ति
युगशम्येन वै योग्यं युञ्जन्ति
सा यद् एवादः सिंही भूत्वाशान्तेवाचरत्तद् एवैनाम् एतद्यज्ञे युनक्ति
tāṃ vai yugaśamyena vimimīte yugena yatra haranti śamyayā yato haranti
yugaśamyena vai yogyaṃ yuñjanti
sā yad evādaḥ siṃhī bhūtvāśāntevācarattad evainām etadyajñe yunakti
- 25
तस्मान्निवृत्तदक्षिणां न प्रतिगृह्णीयात्
सिंही हैनम्भूत्वा क्षिणोति
नो हामाकुर्वीत
सिंही हैवैनम्भूत्वा क्षिणोति
नो हान्यस्मै दद्यात्
यज्ञं तद् अन्यत्रात्मनः कुर्वीत
तस्माद्यो ऽस्यापि पाप इव समानबन्धुः स्यात्तस्मा एनां दद्यात्
स यद्ददाति तद् एनं सिंही भूत्वा न क्षिणोति
यद् उ समानबन्धवे ददाति तद् उ नान्यत्रात्मनः कुरुते
एषो निवृत्तदक्षिणायै प्रतिष्ठा
tasmānnivṛttadakṣiṇāṃ na pratigṛhṇīyāt
siṃhī hainambhūtvā kṣiṇoti
no hāmākurvīta
siṃhī haivainambhūtvā kṣiṇoti
no hānyasmai dadyāt
yajñaṃ tad anyatrātmanaḥ kurvīta
tasmādyo 'syāpi pāpa iva samānabandhuḥ syāttasmā enāṃ dadyāt
sa yaddadāti tad enaṃ siṃhī bhūtvā na kṣiṇoti
yad u samānabandhave dadāti tad u nānyatrātmanaḥ kurute
eṣo nivṛttadakṣiṇāyai pratiṣṭhā
- 26
अथ शम्यां च स्फ्यं चादत्ते
तद्य एष पूर्वार्ध्यः उत्तरार्ध्यः शङ्कुर्भवति तस्मात्प्रत्यङ्प्रक्रामति त्रीन्विक्रमान्
तच्चात्वालम्परिलिखति
सा चात्वालस्य मात्रा
नात्र मात्रास्ति
यत्रैव स्वयम्मनसा मन्येताग्रेणोत्करं तच्चात्वालम्परिलिखेत्
atha śamyāṃ ca sphyaṃ cādatte
tadya eṣa pūrvārdhyaḥ uttarārdhyaḥ śaṅkurbhavati tasmātpratyaṅprakrāmati trīnvikramān
taccātvālamparilikhati
sā cātvālasya mātrā
nātra mātrāsti
yatraiva svayammanasā manyetāgreṇotkaraṃ taccātvālamparilikhet
- 27
स वेद्यन्ताद् उदीचीं शम्यां निदधाति
स परिलिखति तप्तायनी मे ऽसीति
इमाम् एवैतद् आह
अस्यां हि तप्त एति
sa vedyantād udīcīṃ śamyāṃ nidadhāti
sa parilikhati taptāyanī me 'sīti
imām evaitad āha
asyāṃ hi tapta eti
- 28
अथ पुरस्ताद् उदीचीं शम्यां निदधाति
स परिलिखति वित्तायनी मे ऽसीति
इमाम् एवैतद् आह
अस्यां हि विविदान एति
atha purastād udīcīṃ śamyāṃ nidadhāti
sa parilikhati vittāyanī me 'sīti
imām evaitad āha
asyāṃ hi vividāna eti
- 29
अथानुवेद्यन्तं प्राचीं शम्यां निदधाति
स परिलिखत्य् अवतान्मा नाथिताद् इति
इमाम् एवैतद् आह यत्र नाथैतन्मावताद् इति
athānuvedyantaṃ prācīṃ śamyāṃ nidadhāti
sa parilikhaty avatānmā nāthitād iti
imām evaitad āha yatra nāthaitanmāvatād iti
- 30
अथोत्तरतः प्राचीं शम्यां निदधाति
स परिलिखत्य् अवतान्मा व्यथिताद् इति
इमाम् एवैतद् आह यत्र व्यथैतन्मावताद् इति
athottarataḥ prācīṃ śamyāṃ nidadhāti
sa parilikhaty avatānmā vyathitād iti
imām evaitad āha yatra vyathaitanmāvatād iti

