16 shlokas
- 1
आतिथ्येन वै देवा इष्ट्वा तान्त्समद् अविन्दत्
ते चतुर्धा व्यद्रवन्न् अन्योऽन्यस्य श्रिया अतिष्ठमानाः
अग्निर्वसुभिः सोमो रुद्रैर्वरुण आदित्यैर् इन्द्रो मरुद्भिर्बृहस्पतिर्विश्वैर्देवैर् इत्य् उ हैक आहुः
एते ह त्व् एव ते विश्वे देवा ये ते चतुर्धा व्यद्रवन्
तान्विद्रुतान् असुररक्षसान्य् अनुव्यवेयुः
ātithyena vai devā iṣṭvā tāntsamad avindat
te caturdhā vyadravann anyo'nyasya śriyā atiṣṭhamānāḥ
agnirvasubhiḥ somo rudrairvaruṇa ādityair indro marudbhirbṛhaspatirviśvairdevair ity u haika āhuḥ
ete ha tv eva te viśve devā ye te caturdhā vyadravan
tānvidrutān asurarakṣasāny anuvyaveyuḥ
- 2
ते ऽविदुः पापीयांसो वै भवामः
असुररक्षसानि वै नो ऽनुव्यवागुः
द्विषद्भ्यो वै रध्यामः
हन्त संजानामहै
एकस्य श्रियै तिष्ठामहा इति
त इन्द्रस्य श्रिया अतिष्ठन्त
तस्माद् आहुर् इन्द्रः सर्वा देवताः
इन्द्रश्रेष्ठा देवा इति
te 'viduḥ pāpīyāṃso vai bhavāmaḥ
asurarakṣasāni vai no 'nuvyavāguḥ
dviṣadbhyo vai radhyāmaḥ
hanta saṃjānāmahai
ekasya śriyai tiṣṭhāmahā iti
ta indrasya śriyā atiṣṭhanta
tasmād āhur indraḥ sarvā devatāḥ
indraśreṣṭhā devā iti
- 3
तस्माद् उ ह न स्वा ऋतीयेरन्
य एषाम्परस्तराम् इव भवति स एनान् अनुव्यवैति
ते प्रियं द्विषतां कुर्वन्ति
द्विषद्भ्यो रध्यन्ति
तस्मान्नर्तीयेरन्
स यो हैवं विद्वान्नर्तीयते ऽप्रियं द्विषतां करोति
न द्विषद्भ्यो रध्यति
तस्मान्नर्तीयेत
tasmād u ha na svā ṛtīyeran
ya eṣāmparastarām iva bhavati sa enān anuvyavaiti
te priyaṃ dviṣatāṃ kurvanti
dviṣadbhyo radhyanti
tasmānnartīyeran
sa yo haivaṃ vidvānnartīyate 'priyaṃ dviṣatāṃ karoti
na dviṣadbhyo radhyati
tasmānnartīyeta
- 4
ते होचुर्हन्तेदं तथा करवामहै यथा न इदम् आप्रदिवम् एवाजर्यम् असद् इति
te hocurhantedaṃ tathā karavāmahai yathā na idam āpradivam evājaryam asad iti
- 5
ते देवा जुष्टास्तनूः प्रियाणि धामानि सार्धं समवददिरे
ते होचुर् एतेन नः स नानासद् एतेन विष्वङ्यो न एतद् अतिक्रामाद् इति
कस्योपद्रष्टुर् इति
तनूनप्तुर् एव शाक्वरस्येति
यो वा अयम् एष तनूनपाच्छाक्वरः सो ऽयम्प्रजानाम् उपद्रष्टा प्रविष्टस्ताव् इमौ प्राणोदानौ
te devā juṣṭāstanūḥ priyāṇi dhāmāni sārdhaṃ samavadadire
te hocur etena naḥ sa nānāsad etena viṣvaṅyo na etad atikrāmād iti
kasyopadraṣṭur iti
tanūnaptur eva śākvarasyeti
yo vā ayam eṣa tanūnapācchākvaraḥ so 'yamprajānām upadraṣṭā praviṣṭastāv imau prāṇodānau
- 6
तस्माद् आहुर्मनो देवा मनुष्यस्याजानन्तीति
मनसा संकल्पयति
तत्प्राणम् अपिपद्यते प्राणो वातम्
वातो देवेभ्य आचष्टे यथा पुरुषस्य मनः
tasmād āhurmano devā manuṣyasyājānantīti
manasā saṃkalpayati
tatprāṇam apipadyate prāṇo vātam
vāto devebhya ācaṣṭe yathā puruṣasya manaḥ
- 7
तस्माद् एतद् ऋषिणाभ्यनूक्तं मनसा संकल्पयति
तद्वातम् अपिगच्छति
वातो देवेभ्य आचष्टे यथा पुरुष ते मन इति
tasmād etad ṛṣiṇābhyanūktaṃ manasā saṃkalpayati
tadvātam apigacchati
vāto devebhya ācaṣṭe yathā puruṣa te mana iti
- 8
ते देवा जुष्टास्तनूः प्रियाणि धामानि सार्धं समवददिरे
ते होचुर् एतेन नः स नानासद् एतेन विष्वङ्यो न एतद् अतिक्रामाद् इति
तद्देवा अप्य् एतर्हि नातिक्रामन्ति
के हि स्युर्यद् अतिक्रामेयुः
अनृतं हि वदेयुः
एकं ह वै देवा व्रतं चरन्ति सत्यम् एव
तस्माद् एषां जितम् अनपजय्यम्
तस्माद्यश एवं ह वा अस्य जितम् अनपजय्यम् एवं यशो भवति य एवं विद्वान्त्सत्यं वदति
तद् एतत्तानूनप्त्रं निदानेन
te devā juṣṭāstanūḥ priyāṇi dhāmāni sārdhaṃ samavadadire
te hocur etena naḥ sa nānāsad etena viṣvaṅyo na etad atikrāmād iti
taddevā apy etarhi nātikrāmanti
ke hi syuryad atikrāmeyuḥ
anṛtaṃ hi vadeyuḥ
ekaṃ ha vai devā vrataṃ caranti satyam eva
tasmād eṣāṃ jitam anapajayyam
tasmādyaśa evaṃ ha vā asya jitam anapajayyam evaṃ yaśo bhavati ya evaṃ vidvāntsatyaṃ vadati
tad etattānūnaptraṃ nidānena
- 9
ते देवा जुष्टास्तनूः प्रियाणि धामानि सार्धं समवददिरे
अथैत आज्यान्य् एव गृह्णाना जुष्टास्तनूः प्रियाणि धामानि सार्धं समवद्यन्ते
तस्माद् उ ह न सर्वेणेव समभ्यवेयान्नेन्मे जुष्टास्तन्वः प्रियाणि धामानि सार्धं समभ्यवायान् इति
येनो ह समभ्यवेयान्नास्मै द्रुह्येत्
इदं ह्य् आहुर्न सतानुनप्त्रिणे द्रोग्धव्यम् इति
te devā juṣṭāstanūḥ priyāṇi dhāmāni sārdhaṃ samavadadire
athaita ājyāny eva gṛhṇānā juṣṭāstanūḥ priyāṇi dhāmāni sārdhaṃ samavadyante
tasmād u ha na sarveṇeva samabhyaveyānnenme juṣṭāstanvaḥ priyāṇi dhāmāni sārdhaṃ samabhyavāyān iti
yeno ha samabhyaveyānnāsmai druhyet
idaṃ hy āhurna satānunaptriṇe drogdhavyam iti
- 10
अथातो गृह्णात्य् एवापतये त्वा परिपतये गृह्णामीति
यो वा अयम्पवत एष आ च पतति परि च पतति
एतस्मा उ हि गृह्णाति
तस्माद् आहापतये त्वा परिपतये गृह्णामीति
athāto gṛhṇāty evāpataye tvā paripataye gṛhṇāmīti
yo vā ayampavata eṣa ā ca patati pari ca patati
etasmā u hi gṛhṇāti
tasmād āhāpataye tvā paripataye gṛhṇāmīti
- 11
तनूनप्त्रे शाक्वरायेति
यो वा अयम्पवत एष तनूनप्ता शाक्वरः
एतस्मा उ हि गृह्णाति
तस्माद् आह तनूनप्त्रे शाक्वरायेति
tanūnaptre śākvarāyeti
yo vā ayampavata eṣa tanūnaptā śākvaraḥ
etasmā u hi gṛhṇāti
tasmād āha tanūnaptre śākvarāyeti
- 12
शक्वन ओजिष्ठायेति
एष वै शक्वौजिष्ठः
एतस्मा उ हि गृह्णाति
तस्माद् आह शक्वन ओजिष्ठायेति
śakvana ojiṣṭhāyeti
eṣa vai śakvaujiṣṭhaḥ
etasmā u hi gṛhṇāti
tasmād āha śakvana ojiṣṭhāyeti
- 13
अथातः समवमृशन्त्य् एव
एतद्ध देवा भूयः समामिर इत्थं नः सो ऽमुथासद्यो न एतद् अतिक्रामाद् इति
तथो एवैत एतत्सममन्त इत्थं नः सो ऽमुथासद्यो न एतद् अतिक्रामाद् इति
athātaḥ samavamṛśanty eva
etaddha devā bhūyaḥ samāmira itthaṃ naḥ so 'muthāsadyo na etad atikrāmād iti
tatho evaita etatsamamanta itthaṃ naḥ so 'muthāsadyo na etad atikrāmād iti
- 14
ते समवमृशन्त्य् अनाधृष्टम् अस्य् अनाधृष्यं देवानाम् ओज इति
अनाधृष्टा हि देवा आसन्न् अनाधृष्याः सह सन्तः समानं वदन्तः समानं दध्राणाः
देवानाम् ओज इति
देवानां वै जुष्टास्तन्वः प्रियाणि धामानि
अनभिशस्त्य् अभिशस्तिपा अनभिशस्तेन्यम् इति
सर्वां हि देवा अभिशस्तिं तीर्णाः
अञ्जसा सत्यम् उपगेषम् इति सत्यं वदानि मेदम् अतिक्रमिषम् इत्य् एवैतद् आह
स्विते मा धा इति
स्विते हि तद्देवा आत्मानम् अदधत यत्सत्यम् अवदन्यत्सत्यम् अकुर्वन्
तस्माद् आह स्विते मा धा इति
te samavamṛśanty anādhṛṣṭam asy anādhṛṣyaṃ devānām oja iti
anādhṛṣṭā hi devā āsann anādhṛṣyāḥ saha santaḥ samānaṃ vadantaḥ samānaṃ dadhrāṇāḥ
devānām oja iti
devānāṃ vai juṣṭāstanvaḥ priyāṇi dhāmāni
anabhiśasty abhiśastipā anabhiśastenyam iti
sarvāṃ hi devā abhiśastiṃ tīrṇāḥ
añjasā satyam upageṣam iti satyaṃ vadāni medam atikramiṣam ity evaitad āha
svite mā dhā iti
svite hi taddevā ātmānam adadhata yatsatyam avadanyatsatyam akurvan
tasmād āha svite mā dhā iti
- 15
अथ यास्तद्देवा जुष्टास्तनूः प्रियाणि धामानि सार्धं समवददिरे तद् इन्द्रे संन्यदधत
एष वा इन्द्रो य एष तपति
न ह वा एषो ऽग्रे तताप
यथा हैवेदम् अन्यत्कृष्णम् एवं हैवास
तेनैवैतद्वीर्येण तपति
तस्माद्यदि बहवो दीक्षेरन्गृहपतय एव व्रतम् अभ्युत्सिच्य प्रयच्छेयुः
स हि तेषाम् इन्द्रभाजनं भवति
यद्य् उ दक्षिणावता दीक्षेत यजमानायैव व्रतम् अभ्युत्सिच्य प्रयच्छेयुः
इदं ह्य् आहुर् इन्द्रो यजमान इति
atha yāstaddevā juṣṭāstanūḥ priyāṇi dhāmāni sārdhaṃ samavadadire tad indre saṃnyadadhata
eṣa vā indro ya eṣa tapati
na ha vā eṣo 'gre tatāpa
yathā haivedam anyatkṛṣṇam evaṃ haivāsa
tenaivaitadvīryeṇa tapati
tasmādyadi bahavo dīkṣerangṛhapataya eva vratam abhyutsicya prayaccheyuḥ
sa hi teṣām indrabhājanaṃ bhavati
yady u dakṣiṇāvatā dīkṣeta yajamānāyaiva vratam abhyutsicya prayaccheyuḥ
idaṃ hy āhur indro yajamāna iti
- 16
अथ यास्तद्देवा जुष्टास्तनूः प्रियाणि धामानि सार्धं समवददिरे तत्सार्धं संजघ्ने तत्सामाभवत्
तस्माद् आहुः सत्यं साम देवजं सामेति
atha yāstaddevā juṣṭāstanūḥ priyāṇi dhāmāni sārdhaṃ samavadadire tatsārdhaṃ saṃjaghne tatsāmābhavat
tasmād āhuḥ satyaṃ sāma devajaṃ sāmeti

