16 shlokas
- 1
ते वा आर्द्राः स्युः
एतद्ध्येषां जीवम् एतेन सतेजस एतेन वीर्यवन्तस्तस्माद् आर्द्राः स्युः
te vā ārdrāḥ syuḥ
etaddhyeṣāṃ jīvam etena satejasa etena vīryavantastasmād ārdrāḥ syuḥ
- 2
स मध्यममेवाग्रे
परिधिं परिदधाति गन्धर्वस्त्वा विश्वावसुः परिदधातु विश्वस्यारिष्ट्यै यजमानस्य परिधिर् अस्यग्निरिड ईडित इति
sa madhyamamevāgre
paridhiṃ paridadhāti gandharvastvā viśvāvasuḥ paridadhātu viśvasyāriṣṭyai yajamānasya paridhir asyagniriḍa īḍita iti
- 3
अथ दक्षिणम्परिदधाति
इन्द्रस्य बाहुरसि दक्षिणो विश्वस्य अरिष्ट्यै यजमानस्य परिधिर् अस्य् अग्निरिड ईडित इति
atha dakṣiṇamparidadhāti
indrasya bāhurasi dakṣiṇo viśvasya ariṣṭyai yajamānasya paridhir asy agniriḍa īḍita iti
- 4
अथोत्तरम्परिदधाति
मित्रावरुणौ त्वोत्तरतः परिधत्तां ध्रुवेण धर्मणा विश्वस्यारिष्ट्यै यजमानस्य परिधिर् अस्य् अग्निरिड ईडित इत्य् अग्नयो हि तस्माद् आहाग्निरिड ईडित इति
athottaramparidadhāti
mitrāvaruṇau tvottarataḥ paridhattāṃ dhruveṇa dharmaṇā viśvasyāriṣṭyai yajamānasya paridhir asy agniriḍa īḍita ity agnayo hi tasmād āhāgniriḍa īḍita iti
- 5
अथ समिधमभ्यादधाति
स मध्यममेवाग्रे परिधिम् उपस्पृशति तेनैतानग्रे समिन्धे ऽथाग्नाव् अभ्यादधाति तेनो अग्निम्प्रत्यक्षं समिन्धे
atha samidhamabhyādadhāti
sa madhyamamevāgre paridhim upaspṛśati tenaitānagre samindhe 'thāgnāv abhyādadhāti teno agnimpratyakṣaṃ samindhe
- 6
सो ऽभ्यादधाति
वीतिहोत्रं त्वा कवे द्युमन्तं समिधीमहि अग्ने बृहन्तम् अध्वर इत्य् एतया गायत्र्या गायत्रीम् एवैतत्समिन्द्धे सा गायत्री समिद्धान्यानि छन्दांसि समिन्धे छन्दांसि समिद्धानि देवेभ्यो यज्ञं वहन्ति
so 'bhyādadhāti
vītihotraṃ tvā kave dyumantaṃ samidhīmahi agne bṛhantam adhvara ity etayā gāyatryā gāyatrīm evaitatsaminddhe sā gāyatrī samiddhānyāni chandāṃsi samindhe chandāṃsi samiddhāni devebhyo yajñaṃ vahanti
- 7
अथ यां द्वितीयां समिधम् अभ्यादधाति
वसन्तमेव तया समिन्धे स वसन्तः समिद्धो ऽन्यान् ऋतूंत्समिन्ध ऋतवः समिद्धाः प्रजाश्च प्रजनयन्त्य् ओषधीश्च पचन्ति सो ऽभ्यादधाति समिदसीति समिद्धि वसन्तः
atha yāṃ dvitīyāṃ samidham abhyādadhāti
vasantameva tayā samindhe sa vasantaḥ samiddho 'nyān ṛtūṃtsamindha ṛtavaḥ samiddhāḥ prajāśca prajanayanty oṣadhīśca pacanti so 'bhyādadhāti samidasīti samiddhi vasantaḥ
- 8
अथाभ्याधाय जपति
सूर्यस्त्वा पुरस्तात्पातु कस्याश्चिद् अभिशस्त्या इति गुप्त्यै वा अभितः परिधयो भवन्त्य् अथैतत्सूर्यमेव पुरस्ताद्गोप्तारं करोति नेत्पुरस्तान्नाष्ट्रा रक्षांस्य् अभ्यवचरानिति सूर्यो हि नाष्ट्राणां रक्षसाम् अपहन्ता
athābhyādhāya japati
sūryastvā purastātpātu kasyāścid abhiśastyā iti guptyai vā abhitaḥ paridhayo bhavanty athaitatsūryameva purastādgoptāraṃ karoti netpurastānnāṣṭrā rakṣāṃsy abhyavacarāniti sūryo hi nāṣṭrāṇāṃ rakṣasām apahantā
- 9
अथ यामेवामूं तृतीयां समिधमभ्यादधाति
अनुयाजेषु ब्राह्मणमेव तया समिन्धे स ब्राह्मणः समिद्धो देवेभ्यो यज्ञं वहति
atha yāmevāmūṃ tṛtīyāṃ samidhamabhyādadhāti
anuyājeṣu brāhmaṇameva tayā samindhe sa brāhmaṇaḥ samiddho devebhyo yajñaṃ vahati
- 10
अथ स्तीर्णां वेदिम् उपावर्तते
स द्वे तृणे आदाय तिरश्ची निदधाति सवितुर्बाहू स्थ इत्य् अयं वै स्तुपः प्रस्तरो ऽथास्यैते भ्रुवावेव तिरश्ची निदधाति तस्माद् इमे तिरश्च्यौ भ्रुवौ क्षत्रं वै प्रस्तरो विश इतरम्बर्हिः क्षत्रस्य चैव विशश्च विधृत्यै तस्मात्तिरश्ची निदधाति तस्माद्व् एव विधृती नाम
atha stīrṇāṃ vedim upāvartate
sa dve tṛṇe ādāya tiraścī nidadhāti saviturbāhū stha ity ayaṃ vai stupaḥ prastaro 'thāsyaite bhruvāveva tiraścī nidadhāti tasmād ime tiraścyau bhruvau kṣatraṃ vai prastaro viśa itarambarhiḥ kṣatrasya caiva viśaśca vidhṛtyai tasmāttiraścī nidadhāti tasmādv eva vidhṛtī nāma
- 11
तत्प्रस्तरं स्तृणाति
ऊर्णम्रदसं त्वा स्तृणामि स्वासस्थं देवेभ्य इति साधुं देवेभ्य इत्येवैतदाह यदाहोर्णम्रदसं त्वेति स्वासस्थं देवेभ्य इति स्वासदं देवेभ्य इत्येवैतदाह
tatprastaraṃ stṛṇāti
ūrṇamradasaṃ tvā stṛṇāmi svāsasthaṃ devebhya iti sādhuṃ devebhya ityevaitadāha yadāhorṇamradasaṃ tveti svāsasthaṃ devebhya iti svāsadaṃ devebhya ityevaitadāha
- 12
तमभिनिदधाति
आ त्वा वसवो रुद्रा आदित्याः सदन्त्वित्य् एते वै त्रया देवा यद्वसवो रुद्रा आदित्या एते त्वासीदन्त्व् इत्य् एवैतद् आहाभिनिहित एव सव्येन पाणिना भवति
tamabhinidadhāti
ā tvā vasavo rudrā ādityāḥ sadantvity ete vai trayā devā yadvasavo rudrā ādityā ete tvāsīdantv ity evaitad āhābhinihita eva savyena pāṇinā bhavati
- 13
अथ दक्षिणेन जुहूम्प्रतिगृह्णाति
नेदिह पुरा नाष्ट्रा रक्षांस्य् आविशान् इति ब्राह्मणो हि रक्षसामपहन्ता तस्माद् अभिनिहित एव सव्येन पाणिना भवति
atha dakṣiṇena juhūmpratigṛhṇāti
nediha purā nāṣṭrā rakṣāṃsy āviśān iti brāhmaṇo hi rakṣasāmapahantā tasmād abhinihita eva savyena pāṇinā bhavati
- 14
अथ जुहूम्प्रतिगृह्णाति
घृताच्यसि जुहूर्नाम्नेति घृताची हि जुहूर्हि नाम्ना सेदम्प्रियेण धाम्ना प्रियं सद आसीदेति घृताच्य् अस्य् उपभृन्नाम्नेत्य् उपभृतं घृताची ह्युपभृद्धि नाम्ना सेदम्प्रियेण धाम्ना प्रियं सद आसीदेति घृताच्यसि ध्रुवा नाम्नेति ध्रुवां घृताची हि ध्रुवा हि नाम्ना सेदम्प्रियेण धाम्ना प्रियं सद आसीदेति प्रियेण धाम्ना प्रियं सद आसीदेति यद् अन्यद्धविः
atha juhūmpratigṛhṇāti
ghṛtācyasi juhūrnāmneti ghṛtācī hi juhūrhi nāmnā sedampriyeṇa dhāmnā priyaṃ sada āsīdeti ghṛtācy asy upabhṛnnāmnety upabhṛtaṃ ghṛtācī hyupabhṛddhi nāmnā sedampriyeṇa dhāmnā priyaṃ sada āsīdeti ghṛtācyasi dhruvā nāmneti dhruvāṃ ghṛtācī hi dhruvā hi nāmnā sedampriyeṇa dhāmnā priyaṃ sada āsīdeti priyeṇa dhāmnā priyaṃ sada āsīdeti yad anyaddhaviḥ
- 15
स वा उपरि जुहूं सादयति
अध इतराः स्रुचः क्षत्रं वै जुहूर्विश इतराः स्रुचः क्षत्रम् एवैतद्विश उत्तरं करोति तस्मादुपर्यासीनं क्षत्रियमधस्तादिमाः प्रजा उपासते तस्माद् उपरि जुहूं सादयत्यध इतराः स्रुचः
sa vā upari juhūṃ sādayati
adha itarāḥ srucaḥ kṣatraṃ vai juhūrviśa itarāḥ srucaḥ kṣatram evaitadviśa uttaraṃ karoti tasmāduparyāsīnaṃ kṣatriyamadhastādimāḥ prajā upāsate tasmād upari juhūṃ sādayatyadha itarāḥ srucaḥ
- 16
सो ऽभिमृशति
ध्रुवा असदन्निति ध्रुवा ह्यसदन्न् ऋतस्य योनाविति यज्ञो वा ऋतस्य योनिर्यज्ञे ह्यसदंस्ता विष्णो पाहि पाहि यज्ञम्पाहि यज्ञपतिमिति तद्यजमानमाह पाहि मां यज्ञन्यमिति तदप्यात्मानं यज्ञान्नान्तरेति यज्ञो वै विष्णुस्तद्यज्ञायैवैतत्सर्वम्परिददाति गुप्त्यै तस्मादाह ता विष्णो पाहीति
so 'bhimṛśati
dhruvā asadanniti dhruvā hyasadann ṛtasya yonāviti yajño vā ṛtasya yoniryajñe hyasadaṃstā viṣṇo pāhi pāhi yajñampāhi yajñapatimiti tadyajamānamāha pāhi māṃ yajñanyamiti tadapyātmānaṃ yajñānnāntareti yajño vai viṣṇustadyajñāyaivaitatsarvamparidadāti guptyai tasmādāha tā viṣṇo pāhīti

