62 shlokas
- 1
रसोपरसलोहाद्या मारणाद्यर्थसिद्धये
यन्त्र्यन्तेऽनेन यस्मात्तु तस्माद्यन्त्रं प्रकीर्तितम्
rasoparasalohādyā māraṇādyarthasiddhaye
yantryante'nena yasmāttu tasmādyantraṃ prakīrtitam
- 2
सूतादिकं स्वेदनीयं निक्षिपेत्त्रिगुणाम्बरे
स्फीतकेन निरुध्याथ पोट्टलीं कारयेद्भृशम्
sūtādikaṃ svedanīyaṃ nikṣipettriguṇāmbare
sphītakena nirudhyātha poṭṭalīṃ kārayedbhṛśam
- 3
पूरितार्धोदरे भाण्डे द्रवैस्तन्मुखपार्श्वयोः
रन्ध्रद्वयं विधायाथ तत्र दण्डं विनिक्षिपेत्
pūritārdhodare bhāṇḍe dravaistanmukhapārśvayoḥ
randhradvayaṃ vidhāyātha tatra daṇḍaṃ vinikṣipet
- 4
दण्डमध्ये तु सुदृढं बध्नीयाद्द्रव्यपोट्टलीम्
गुरुदर्शितमार्गेण वह्निं प्रज्वालयेदधः
daṇḍamadhye tu sudṛḍhaṃ badhnīyāddravyapoṭṭalīm
gurudarśitamārgeṇa vahniṃ prajvālayedadhaḥ
- 5
स्वेदयेच्च ततश्चैतद्दोलायन्त्रमिति स्मृतम्
द्रव्याणां शोधनाद्यर्थं विशेषेण नियुज्यते
svedayecca tataścaitaddolāyantramiti smṛtam
dravyāṇāṃ śodhanādyarthaṃ viśeṣeṇa niyujyate
- 6
द्वादशाङ्गुलमुखी सुवर्तुला सुदृढा च खलु गर्भविस्तृता
अङ्गुलद्वयमितोष्ठसंयुता पातने भवति निम्नगा घटी
dvādaśāṅgulamukhī suvartulā sudṛḍhā ca khalu garbhavistṛtā
aṅguladvayamitoṣṭhasaṃyutā pātane bhavati nimnagā ghaṭī
- 7
उक्तसर्वगुणसंयुता तले छिद्रयुक्तदृढवृत्तिकान्विता
ऊर्ध्वगा च जठरोज्ज्वला घटी तूर्ध्वपातनविधौ प्रशस्यते
uktasarvaguṇasaṃyutā tale chidrayuktadṛḍhavṛttikānvitā
ūrdhvagā ca jaṭharojjvalā ghaṭī tūrdhvapātanavidhau praśasyate
- 8
निम्नगायां रसं क्षिप्त्वा मेलयेदनयोर्मुखम्
संवेष्ट्य शोषयेत्सन्धिं चुल्ल्यामारोपयेत्ततः
nimnagāyāṃ rasaṃ kṣiptvā melayedanayormukham
saṃveṣṭya śoṣayetsandhiṃ cullyāmāropayettataḥ
- 9
नलिकां वृत्तिकाछिद्रे न्यस्य सन्धिं प्रलेपयेत्
वृत्तिमध्ये क्षिपेत्तोयं नलिकामुखमार्गतः
nalikāṃ vṛttikāchidre nyasya sandhiṃ pralepayet
vṛttimadhye kṣipettoyaṃ nalikāmukhamārgataḥ
- 10
तप्तं निष्कासयेत्तोयं शीतलं च विनिक्षिपेत्
रसज्ञैः कीर्तितमिदमूर्ध्वपातनयन्त्रकम्
taptaṃ niṣkāsayettoyaṃ śītalaṃ ca vinikṣipet
rasajñaiḥ kīrtitamidamūrdhvapātanayantrakam
- 11
ऊर्ध्वपात्रान्तरे सूतं लिप्त्वाधः पात्रके जलम्
निक्षिप्य भूमौ गतं च विधाय विन्यसेद्दृढम्
ūrdhvapātrāntare sūtaṃ liptvādhaḥ pātrake jalam
nikṣipya bhūmau gataṃ ca vidhāya vinyaseddṛḍham
- 12
प्रदीप्तैश्छगणैस्तत्र वह्निं प्रज्वालयेद्भृशम्
रसज्ञैः कीर्तितमिदम् अधःपातनयन्त्रकम्
pradīptaiśchagaṇaistatra vahniṃ prajvālayedbhṛśam
rasajñaiḥ kīrtitamidam adhaḥpātanayantrakam
- 13
नतनाले घटे दीर्घे रसराजं विनिक्षिपेत्
तन्नालं योजयेदन्यकुम्भगर्भे प्रयत्नतः
natanāle ghaṭe dīrghe rasarājaṃ vinikṣipet
tannālaṃ yojayedanyakumbhagarbhe prayatnataḥ
- 14
रोधयेदथ यत्नेन रसगर्भघटीमुखम्
ततो रसघटस्याधो वह्निं प्रज्वालयेद्भृशम्
rodhayedatha yatnena rasagarbhaghaṭīmukham
tato rasaghaṭasyādho vahniṃ prajvālayedbhṛśam
- 15
पूरयेच्च घटं त्वन्यं विमलैः शीतलैर्जलैः
यन्त्रमेतत्समाख्यातं तिर्यक्पातनसंज्ञकम्
pūrayecca ghaṭaṃ tvanyaṃ vimalaiḥ śītalairjalaiḥ
yantrametatsamākhyātaṃ tiryakpātanasaṃjñakam
- 16
मृन्निर्मितं पात्रमिहाहरेद्दृढं वितस्तिगम्भीरमथोऽतिनूतनम्
भूत्या तदर्धं परिपूर्य यत्नात्तालादिगोलान्क्रमशो निदध्यात्
mṛnnirmitaṃ pātramihāhareddṛḍhaṃ vitastigambhīramatho'tinūtanam
bhūtyā tadardhaṃ paripūrya yatnāttālādigolānkramaśo nidadhyāt
- 17
निर्दिष्टभूत्यैव तदूर्ध्वभागं प्रपूर्य संमुद्र्य च भाण्डवक्त्रम्
चुल्ल्यां निधायाग्निमथ प्रदद्यादेतन्मतं वै खलु भस्मयन्त्रम्
nirdiṣṭabhūtyaiva tadūrdhvabhāgaṃ prapūrya saṃmudrya ca bhāṇḍavaktram
cullyāṃ nidhāyāgnimatha pradadyādetanmataṃ vai khalu bhasmayantram
- 18
जलपूरितभाजनमध्यगते घटखर्परके विनिधाय रसम्
बलिमध्यगतं कुमुदीनिहितं चषकेण भृशं पिदधीत ततः
jalapūritabhājanamadhyagate ghaṭakharparake vinidhāya rasam
balimadhyagataṃ kumudīnihitaṃ caṣakeṇa bhṛśaṃ pidadhīta tataḥ
- 19
कृतसन्धिविलेपनम् अम्बुमृदा खलु खादिरकोकिलकैर्ज्वलनम्
परिदीप्य भृशं सुपचेद्गदितं किल कच्छपसंज्ञकयन्त्रम् इदम्
kṛtasandhivilepanam ambumṛdā khalu khādirakokilakairjvalanam
paridīpya bhṛśaṃ supacedgaditaṃ kila kacchapasaṃjñakayantram idam
- 20
बलिजारणसिद्ध्यर्थं यन्त्रं कच्छपसंज्ञकम्
समाख्यातं रसाचार्यै रससिद्धप्रदायकम्
balijāraṇasiddhyarthaṃ yantraṃ kacchapasaṃjñakam
samākhyātaṃ rasācāryai rasasiddhapradāyakam
- 21
वालुकाचितसर्वाङ्गां कुमुदीं कुण्डगां पचेत्
आच्छाद्य दीप्तैरुपलैर्यन्त्रं भूधरसंज्ञकम्
vālukācitasarvāṅgāṃ kumudīṃ kuṇḍagāṃ pacet
ācchādya dīptairupalairyantraṃ bhūdharasaṃjñakam
- 22
मृदङ्गसदृशाकारं शून्यगर्भं च संदृढम्
पात्रं निर्मापयेद्युक्त्या रसतन्त्रविचक्षणः
mṛdaṅgasadṛśākāraṃ śūnyagarbhaṃ ca saṃdṛḍham
pātraṃ nirmāpayedyuktyā rasatantravicakṣaṇaḥ
- 23
व्यावर्तनपिधानेन संयुक्तं त्वेकपार्श्वतः
परिभ्रमणशीलौ च वारङ्गौ पार्श्वयोस्तथा
vyāvartanapidhānena saṃyuktaṃ tvekapārśvataḥ
paribhramaṇaśīlau ca vāraṅgau pārśvayostathā
- 24
कारयेच्च ततो युक्त्या सूतं गन्धं च निक्षिपेत्
व्यावर्तनपिधानं च सुदृढं संनिवेशयेत्
kārayecca tato yuktyā sūtaṃ gandhaṃ ca nikṣipet
vyāvartanapidhānaṃ ca sudṛḍhaṃ saṃniveśayet
- 25
ततो नरोत्सेधमितौ स्तम्भौ भूमौ तु विन्यसेत्
सम्मुखीनतया तत्र विधानज्ञो भिषग्वरः
tato narotsedhamitau stambhau bhūmau tu vinyaset
sammukhīnatayā tatra vidhānajño bhiṣagvaraḥ
- 26
ततः प्रलम्बयेद्यन्त्रं स्तम्भयोर्दण्डसंश्रितम्
मृदङ्गयन्त्रकम् इदं रसज्ञैः परिकीर्तितम्
tataḥ pralambayedyantraṃ stambhayordaṇḍasaṃśritam
mṛdaṅgayantrakam idaṃ rasajñaiḥ parikīrtitam
- 27
निर्मातुं कृत्रिमं म्लेच्छं रसतन्त्रविचक्षणैः
मृदङ्गयन्त्रम् अधुना विशेषेण युज्यते
nirmātuṃ kṛtrimaṃ mlecchaṃ rasatantravicakṣaṇaiḥ
mṛdaṅgayantram adhunā viśeṣeṇa yujyate
- 28
स्थाल्यां संस्थाप्य लोहादि मल्लेनावृणुयान्मुखम्
स्थाल्यधो ज्वालयेदग्निं स्थालीयन्त्रमिदं स्मृतम्
sthālyāṃ saṃsthāpya lohādi mallenāvṛṇuyānmukham
sthālyadho jvālayedagniṃ sthālīyantramidaṃ smṛtam
- 29
सवस्त्रकुट्टितमृदा लिप्ताङ्गीं च विशोषिताम्
रसादिपूर्णजठरां काचकूपीं तु विन्यसेत्
savastrakuṭṭitamṛdā liptāṅgīṃ ca viśoṣitām
rasādipūrṇajaṭharāṃ kācakūpīṃ tu vinyaset
- 30
स्थाल्यां मृत्तललिप्तायां सुदृढायां प्रयत्नतः
आकण्ठं कूपिकां तत्र वालुकाभिः प्रपूरयेत्
sthālyāṃ mṛttalaliptāyāṃ sudṛḍhāyāṃ prayatnataḥ
ākaṇṭhaṃ kūpikāṃ tatra vālukābhiḥ prapūrayet

