21 shlokas
- 1
प्रजापतिर् अकामयत बहु स्यां प्रजायेयेति सो ऽशोचत्तस्य शोचत आदित्यो मूर्ध्नो ऽसृज्यत सो ऽस्य मूर्धानम् उदहन्स द्रोणकलशो ऽभवत्तस्मिन्देवाः शुक्रम् अगृह्णत तां वै स आयुषार्तिम् अत्यजीवत्
prajāpatir akāmayata bahu syāṃ prajāyeyeti so 'śocattasya śocata ādityo mūrdhno 'sṛjyata so 'sya mūrdhānam udahansa droṇakalaśo 'bhavattasmindevāḥ śukram agṛhṇata tāṃ vai sa āyuṣārtim atyajīvat
- 2
आयुषार्तिम् अतिजीवति य एवं वेद
āyuṣārtim atijīvati ya evaṃ veda
- 3
तं प्रोहेद्वानस्पत्यो ऽसि बार्हस्पत्यो ऽसि प्राजापत्यो ऽसि प्रजापतेर्मूर्धास्य् अत्यायुपात्रम् असीदम् अहं मां प्राञ्चं प्रोहामि तेजसे ब्रह्मवर्चसायेति
taṃ prohedvānaspatyo 'si bārhaspatyo 'si prājāpatyo 'si prajāpatermūrdhāsy atyāyupātram asīdam ahaṃ māṃ prāñcaṃ prohāmi tejase brahmavarcasāyeti
- 4
यद् आह वानस्पत्य इति सत्येनैवैनं तत्प्रोहति
yad āha vānaspatya iti satyenaivainaṃ tatprohati
- 5
यद् आह बार्हस्पत्य इति बृहस्पतिर्वै देवानाम् उद्गाता तम् एव तद्युनक्ति
yad āha bārhaspatya iti bṛhaspatirvai devānām udgātā tam eva tadyunakti
- 6
यद् आह प्राजापत्य इति प्राजापत्यो ह्य् एष देवताया यद्द्रोणकलशो यद् आह प्रजापतेर्मूर्धेति प्रजापतेर्ह्य् एष मूर्ध्न उदहन्यत
yad āha prājāpatya iti prājāpatyo hy eṣa devatāyā yaddroṇakalaśo yad āha prajāpatermūrdheti prajāpaterhy eṣa mūrdhna udahanyata
- 7
यद् आहात्यायुपात्रम् इत्य् अति ह्य् एतद् अन्यानि पात्राणि यद्द्रोणकलशो देवपात्रं द्रोणकलशः
yad āhātyāyupātram ity ati hy etad anyāni pātrāṇi yaddroṇakalaśo devapātraṃ droṇakalaśaḥ
- 8
देवपात्री भवति य एवं वेद
devapātrī bhavati ya evaṃ veda
- 9
ब्राह्मणं पात्रे न मीमांसेत यं ब्राह्मणम् इव मन्यते प्र देवपात्रम् आप्नोति न मनुष्यपात्राच्छिद्यते
brāhmaṇaṃ pātre na mīmāṃseta yaṃ brāhmaṇam iva manyate pra devapātram āpnoti na manuṣyapātrācchidyate
- 10
वाग्वै देवेभ्यो ऽपक्रामत्सापः प्राविशत्तां देवाः पुनर् अयाचंस्ता अब्रुवन्यत्पुनर्दद्याम किं नस्ततः स्याद् इति यत्कामयध्व इत्य् अब्रुवंस्ता अब्रुवन्यद् एवास्मासु मनुष्या अपूतं प्रवेशयांस्तेनासंसृष्टा असामेति
vāgvai devebhyo 'pakrāmatsāpaḥ prāviśattāṃ devāḥ punar ayācaṃstā abruvanyatpunardadyāma kiṃ nastataḥ syād iti yatkāmayadhva ity abruvaṃstā abruvanyad evāsmāsu manuṣyā apūtaṃ praveśayāṃstenāsaṃsṛṣṭā asāmeti
- 11
शुद्धा अस्मा आपः पूता भवन्ति य एवं वेद
śuddhā asmā āpaḥ pūtā bhavanti ya evaṃ veda
- 12
सा पुनर्त्तात्यक्रामत्सा वनस्पतीन्प्राविशत्तान्देवाः पुनर् अयाचंस्तां न पुनर् अददुस्तान् अशपन्स्वेन वः किष्कुणा वज्रेण वृश्चान् इति तस्माद्वनस्पतीन्स्वेन किष्कुणा वज्रेण वृश्चन्ति देवशप्ता हि
sā punarttātyakrāmatsā vanaspatīnprāviśattāndevāḥ punar ayācaṃstāṃ na punar adadustān aśapansvena vaḥ kiṣkuṇā vajreṇa vṛścān iti tasmādvanaspatīnsvena kiṣkuṇā vajreṇa vṛścanti devaśaptā hi
- 13
तां वनस्पतयश्चतुर्धा वाचं विन्यदधुर्दुन्दुभौ वीणायाम् अक्षे तूणवे तस्माद् एषा वदिष्ठैषा वल्गुतमा वाग्या वनस्पतीनां देवानां ह्य् एषा वाग् आसीत्
tāṃ vanaspatayaścaturdhā vācaṃ vinyadadhurdundubhau vīṇāyām akṣe tūṇave tasmād eṣā vadiṣṭhaiṣā valgutamā vāgyā vanaspatīnāṃ devānāṃ hy eṣā vāg āsīt
- 14
अधो ऽधो ऽक्षं द्रोणकलशं प्रोहन्ति तस्या वाचो ऽवरुद्ध्या उपर्युपर्य् अक्षं पवित्रं प्रयच्छन्त्य् उभयत एव वाचं परिगृह्णन्ति
adho 'dho 'kṣaṃ droṇakalaśaṃ prohanti tasyā vāco 'varuddhyā uparyupary akṣaṃ pavitraṃ prayacchanty ubhayata eva vācaṃ parigṛhṇanti
- 15
यस्य कामयेतासुर्यम् अस्य यज्ञं कुर्यां वाचं वृञ्जीयेति द्रोणकलशं प्रोहन्बाहुभ्याम् अक्षम् उपस्पृशेद् असुर्यम् अस्य यज्ञं करोति वाचं वृङ्क्ते यो ऽस्य प्रियः स्याद् अनुपस्पृशन्न् अक्षं प्रोहेत्प्राणा वै द्रोणकलशः प्राणान् एवास्य कल्पयति
yasya kāmayetāsuryam asya yajñaṃ kuryāṃ vācaṃ vṛñjīyeti droṇakalaśaṃ prohanbāhubhyām akṣam upaspṛśed asuryam asya yajñaṃ karoti vācaṃ vṛṅkte yo 'sya priyaḥ syād anupaspṛśann akṣaṃ prohetprāṇā vai droṇakalaśaḥ prāṇān evāsya kalpayati
- 16
यन्न्व् इत्य् आहुर्वाचान्यान् ऋत्विजो वृणते कस्माद् उद्गातारो ऽवृता आर्त्विज्यं कुर्वन्तीति
yannv ity āhurvācānyān ṛtvijo vṛṇate kasmād udgātāro 'vṛtā ārtvijyaṃ kurvantīti
- 17
यद्द्रोणकलशम् उपसीदन्ति तेनोद्गातारो वृताः
yaddroṇakalaśam upasīdanti tenodgātāro vṛtāḥ
- 18
प्राजापत्या वा उद्गातारः प्राजापत्यो द्रोणकलशो द्रोणकलश एवैनाम् आर्त्विज्याय वृणीते
prājāpatyā vā udgātāraḥ prājāpatyo droṇakalaśo droṇakalaśa evainām ārtvijyāya vṛṇīte
- 19
प्राञ्च उपसीदन्ति प्राञ्चो यज्ञस्याग्रे करवामेति
prāñca upasīdanti prāñco yajñasyāgre karavāmeti
- 20
अनभिजिता वा एषोद्गातॄणां दिग्यत्प्राची यद्द्रोणकलशं प्राञ्चं प्रोहन्ति दिशो ऽभिजित्यै
anabhijitā vā eṣodgātṝṇāṃ digyatprācī yaddroṇakalaśaṃ prāñcaṃ prohanti diśo 'bhijityai
- 21
यन्न्वित्याहुर् अन्तराश्वः प्रासेवौ युज्यते ऽन्तरा शम्ये अनड्वान्क उद्गातॄणां योग इति यद्द्रोणकलशम् उपसीदन्ति स एषां योगस्तस्माद्युक्तैर् एवोपसद्यं न ह्य् अयुक्तो वहति
yannvityāhur antarāśvaḥ prāsevau yujyate 'ntarā śamye anaḍvānka udgātṝṇāṃ yoga iti yaddroṇakalaśam upasīdanti sa eṣāṃ yogastasmādyuktair evopasadyaṃ na hy ayukto vahati

