17 shlokas
- 1
नियुक्तेन तु वक्तव्यम् अपक्षपतितं वचः
niyuktena tu vaktavyam apakṣapatitaṃ vacaḥ
- 2
युक्तरूपं ब्रुवन्सभ्यो नाप्नुयाद्द्वेषकिल्बिषे
ब्रुवाणस्त्व् अन्यथा सभ्यस्तद् एवोभयम् आप्नुयात्
yuktarūpaṃ bruvansabhyo nāpnuyāddveṣakilbiṣe
bruvāṇastv anyathā sabhyastad evobhayam āpnuyāt
- 3
राजा तु धार्मिकान्सभ्यान्नियुञ्ज्यात्सुपरीक्षितान्
व्यवहारधुरं वोढुं ये शक्ताः सद्गवा इव
rājā tu dhārmikānsabhyānniyuñjyātsuparīkṣitān
vyavahāradhuraṃ voḍhuṃ ye śaktāḥ sadgavā iva
- 4
धर्मशास्त्रार्थकुशलाः कुलीनाः सत्यवादिनः
समाः शत्रौ च मित्रे च नृपतेः स्युः सभासदः
dharmaśāstrārthakuśalāḥ kulīnāḥ satyavādinaḥ
samāḥ śatrau ca mitre ca nṛpateḥ syuḥ sabhāsadaḥ
- 5
तत्प्रतिष्ठः स्मृतो धर्मो धर्ममूलश्च पार्थिवः
सह सद्भिर् अतो राजा व्यवहारान्विशोधयेत्
tatpratiṣṭhaḥ smṛto dharmo dharmamūlaśca pārthivaḥ
saha sadbhir ato rājā vyavahārānviśodhayet
- 6
शुद्धेषु व्यवहारेषु शुद्धिं यान्ति सभासदः
शुद्धिश्च तेषां धर्माद्धि धर्मम् एव वदेत्ततः
śuddheṣu vyavahāreṣu śuddhiṃ yānti sabhāsadaḥ
śuddhiśca teṣāṃ dharmāddhi dharmam eva vadettataḥ
- 7
यत्र धर्मो ह्य् अधर्मेण सत्यं यत्रानृतेन च
हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः
yatra dharmo hy adharmeṇa satyaṃ yatrānṛtena ca
hanyate prekṣamāṇānāṃ hatāstatra sabhāsadaḥ
- 8
विद्धो धर्मो ह्य् अधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठते
न चेद्विशल्यः क्रियते विद्धास्तत्र सभासदः
viddho dharmo hy adharmeṇa sabhāṃ yatropatiṣṭhate
na cedviśalyaḥ kriyate viddhāstatra sabhāsadaḥ
- 9
सभा वा न प्रवेष्टव्या वक्तव्यं वा समञ्जसम्
अब्रुवन्विब्रुवन्वापि नरो भवति किल्बिषी
sabhā vā na praveṣṭavyā vaktavyaṃ vā samañjasam
abruvanvibruvanvāpi naro bhavati kilbiṣī
- 10
ये तु सभ्याः सभां गत्वा तूष्णीं ध्यायन्त आसते
यथाप्राप्तं न ब्रुवते सर्वे ते ऽनृतवादिनः
ye tu sabhyāḥ sabhāṃ gatvā tūṣṇīṃ dhyāyanta āsate
yathāprāptaṃ na bruvate sarve te 'nṛtavādinaḥ
- 11
पादो ऽधर्मस्य कर्तारं पादः साक्षिणम् ऋच्छति
पादः सभासदः सर्वान्पादो राजानम् ऋच्छति
pādo 'dharmasya kartāraṃ pādaḥ sākṣiṇam ṛcchati
pādaḥ sabhāsadaḥ sarvānpādo rājānam ṛcchati
- 12
राजा भवत्य् अनेनास्तु मुच्यन्ते च सभासदः
एनो गच्छति कर्तारं निन्दार्हो यत्र निन्द्यते
rājā bhavaty anenāstu mucyante ca sabhāsadaḥ
eno gacchati kartāraṃ nindārho yatra nindyate
- 13
अन्धो मत्स्यान् इवाश्नाति निरपेक्षः सकण्टकान्
परोक्षम् अर्थवैकल्याद्भाषते यः सभां गतः
andho matsyān ivāśnāti nirapekṣaḥ sakaṇṭakān
parokṣam arthavaikalyādbhāṣate yaḥ sabhāṃ gataḥ
- 14
तस्मात्सभ्यः सभां प्राप्य रागद्वेषविवर्जितः
वचस्तथाविधं ब्रूयाद्यथा न नरकं पतेत्
tasmātsabhyaḥ sabhāṃ prāpya rāgadveṣavivarjitaḥ
vacastathāvidhaṃ brūyādyathā na narakaṃ patet
- 15
यथा शल्यं भिषग्विद्वान् उद्धरेद्यन्त्रयुक्तितः
प्राड्विवाकस्तथा शल्यम् उद्धरेद्व्यवहारतः
yathā śalyaṃ bhiṣagvidvān uddharedyantrayuktitaḥ
prāḍvivākastathā śalyam uddharedvyavahārataḥ
- 16
यत्र सभ्यो जनः सर्वः साध्व् एतद् इति मन्यते
स निःशल्यो विवादः स्यात्सशल्यः स्याद् अतो ऽन्यथा
yatra sabhyo janaḥ sarvaḥ sādhv etad iti manyate
sa niḥśalyo vivādaḥ syātsaśalyaḥ syād ato 'nyathā
- 17
न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम्
नासौ धर्मो यत्र न सत्यम् अस्ति न तत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम्
na sā sabhā yatra na santi vṛddhā vṛddhā na te ye na vadanti dharmam
nāsau dharmo yatra na satyam asti na tatsatyaṃ yacchalenānuviddham

