44 shlokas
- 1
सुनिश्चितबलाधानस्त्व् अर्थी स्वार्थप्रचोदितः
लेखयेत्पूर्वपक्षं तु कृतकार्यविनिश्चयः
suniścitabalādhānastv arthī svārthapracoditaḥ
lekhayetpūrvapakṣaṃ tu kṛtakāryaviniścayaḥ
- 2
पूर्वपक्षश्रुतार्थस्तु प्रत्यर्थी तदनन्तरम्
पूर्वपक्षार्थसंबन्धं प्रतिपक्षं निवेशयेत्
pūrvapakṣaśrutārthastu pratyarthī tadanantaram
pūrvapakṣārthasaṃbandhaṃ pratipakṣaṃ niveśayet
- 3
श्वो लेखनं वा स लभेत्त्र्यहं सप्ताहम् एव वा
अर्थी तृतीयपादे तु युक्तं सद्यो ध्रुवं जयी
śvo lekhanaṃ vā sa labhettryahaṃ saptāham eva vā
arthī tṛtīyapāde tu yuktaṃ sadyo dhruvaṃ jayī
- 4
मिथ्या संप्रतिपत्तिर्वा प्रत्यवस्कन्दम् एव वा
प्राङ्न्यायविधिसाध्यं वा उत्तरं स्याच्चतुर्विधम्
mithyā saṃpratipattirvā pratyavaskandam eva vā
prāṅnyāyavidhisādhyaṃ vā uttaraṃ syāccaturvidham
- 5
मिथ्यैतन्नाभिजानामि तदा तत्र न संनिधिः
अजातश्चास्मि तत्काल एवं मिथ्या चतुर्विधा
mithyaitannābhijānāmi tadā tatra na saṃnidhiḥ
ajātaścāsmi tatkāla evaṃ mithyā caturvidhā
- 6
मिथ्या च विपरीतं च पुनः शब्दसमागमम्
पूर्वपक्षार्थसंबन्धम् उत्तरं स्याच्चतुर्विधम्
mithyā ca viparītaṃ ca punaḥ śabdasamāgamam
pūrvapakṣārthasaṃbandham uttaraṃ syāccaturvidham
- 7
भाषाया उत्तरं यावत्प्रत्यर्थी न निवेशयेत्
अर्थी तु लेखयेत्तावद्यावद्वस्तु विवक्षितम्
bhāṣāyā uttaraṃ yāvatpratyarthī na niveśayet
arthī tu lekhayettāvadyāvadvastu vivakṣitam
- 8
अन्यार्थम् अर्थहीनं च प्रमाणागमवर्जितम्
लेख्यं हीनाधिकं भ्रष्टं भाषादोषास्तूदाहृताः
anyārtham arthahīnaṃ ca pramāṇāgamavarjitam
lekhyaṃ hīnādhikaṃ bhraṣṭaṃ bhāṣādoṣāstūdāhṛtāḥ
- 9
लब्धव्यं येन यद्यस्मात्स तत्तस्माद् अवाप्नुयात्
न त्व् अन्यो ऽन्यद् अथान्यस्माद् इत्य् अन्यार्थम् इदं त्रिधा
labdhavyaṃ yena yadyasmātsa tattasmād avāpnuyāt
na tv anyo 'nyad athānyasmād ity anyārtham idaṃ tridhā
- 10
मनसाहम् अपि ध्यातस्त्वन्मित्रेणेह शत्रुवत्
अतो ऽन्यथा महाक्षान्त्या त्वम् इहावेदितो मया
manasāham api dhyātastvanmitreṇeha śatruvat
ato 'nyathā mahākṣāntyā tvam ihāvedito mayā
- 11
द्रव्यप्रमाणहीनं यत्फलोपाश्रयवर्जितम्
प्रमाणवर्जितं नाम लेख्यदोषं तद् उत्सृजेत्
dravyapramāṇahīnaṃ yatphalopāśrayavarjitam
pramāṇavarjitaṃ nāma lekhyadoṣaṃ tad utsṛjet
- 12
आगमवर्जितं दोषं पूर्वपादे विवर्जयेत्
एकस्य बहुभिः सार्धं पुरराष्ट्रविरोधकम्
āgamavarjitaṃ doṣaṃ pūrvapāde vivarjayet
ekasya bahubhiḥ sārdhaṃ purarāṣṭravirodhakam
- 13
बिन्दुमात्रापदवर्णेष्व् एकाविधिष्टया
हीनाधिका भवेद्व्यर्था तां यत्नेन विवर्जयेत्
bindumātrāpadavarṇeṣv ekāvidhiṣṭayā
hīnādhikā bhavedvyarthā tāṃ yatnena vivarjayet
- 14
भ्रष्टं तु दुःस्थितं यत्स्याज्जलतैलादिभिर्हतम्
भाषायां तद् अपि स्पष्टं विस्पष्टार्थं विवर्जयेत्
bhraṣṭaṃ tu duḥsthitaṃ yatsyājjalatailādibhirhatam
bhāṣāyāṃ tad api spaṣṭaṃ vispaṣṭārthaṃ vivarjayet
- 15
सत्या भाषा न भवति यद्य् अपि स्यात्प्रतिष्ठिता
बहिश्चेद्भ्रश्यते धर्मान्नियताद्व्यवहारिकात्
satyā bhāṣā na bhavati yady api syātpratiṣṭhitā
bahiścedbhraśyate dharmānniyatādvyavahārikāt
- 16
गन्धमादनसंस्थस्य मयास्यासीत्तद् अर्पितम्
व्यवहारिकधर्मस्य बाह्यम् एतन्न सिध्यति
gandhamādanasaṃsthasya mayāsyāsīttad arpitam
vyavahārikadharmasya bāhyam etanna sidhyati
- 17
अन्याक्षरनिवेशेन अन्यार्थगमनेन च
आकुलं च क्रियादानं क्रिया चैवाकुला भवेत्
anyākṣaraniveśena anyārthagamanena ca
ākulaṃ ca kriyādānaṃ kriyā caivākulā bhavet
- 18
रागादीनां यद् एकेन कोपितः करणे वदेत्
तद् आदौ तु लिखेत्सर्वं वादिनः फलकादिषु
rāgādīnāṃ yad ekena kopitaḥ karaṇe vadet
tad ādau tu likhetsarvaṃ vādinaḥ phalakādiṣu
- 19
निराकुलावबोधाय धर्मस्थैः सुविचारितम्
तस्माद् अन्यद्व्यपोह्यं स्याद्वादिनः फलकादिषु
nirākulāvabodhāya dharmasthaiḥ suvicāritam
tasmād anyadvyapohyaṃ syādvādinaḥ phalakādiṣu
- 20
वादिभ्याम् अभ्यनुज्ञातं शेषं च फलके स्थितम्
ससाक्षिकं लिखेयुस्ते प्रतिपत्तिं च वादिनोः
vādibhyām abhyanujñātaṃ śeṣaṃ ca phalake sthitam
sasākṣikaṃ likheyuste pratipattiṃ ca vādinoḥ
- 21
वादिभ्यां लिखिताच्छेषं यत्पुनर्वादिना स्मृतम्
तत्प्रत्याकलितं नाम स्वपादे तस्य लिख्यते
vādibhyāṃ likhitāccheṣaṃ yatpunarvādinā smṛtam
tatpratyākalitaṃ nāma svapāde tasya likhyate
- 22
अर्थिना संनियुक्तो वा प्रत्यर्थिप्रहितो ऽपि वा
यो यस्यार्थे विवदते तयोर्जयपराजयौ
arthinā saṃniyukto vā pratyarthiprahito 'pi vā
yo yasyārthe vivadate tayorjayaparājayau
- 23
यो न भ्राता न च पिता न पुत्रो न नियोगकृत्
परार्थवादी दण्ड्यः स्याद्व्यवहारे ऽपि विब्रुवन्
yo na bhrātā na ca pitā na putro na niyogakṛt
parārthavādī daṇḍyaḥ syādvyavahāre 'pi vibruvan
- 24
पूर्ववादं परित्यज्य यो ऽन्यम् आलम्बते पुनः
वादसंक्रमणाज्ज्ञेयो हीनवादी स वै नरः
pūrvavādaṃ parityajya yo 'nyam ālambate punaḥ
vādasaṃkramaṇājjñeyo hīnavādī sa vai naraḥ
- 25
सर्वेष्व् अपि विवादेषु वाक्छले नापहीयते
पशुस्त्रीभूम्यृणादाने शास्यो ऽप्य् अर्थान्न हीयते
sarveṣv api vivādeṣu vākchale nāpahīyate
paśustrībhūmyṛṇādāne śāsyo 'py arthānna hīyate
- 26
अभियुक्तो ऽभियोगस्य यदि कुर्याद् अपह्नवम्
अभियोक्ता दिशेद्देश्यं प्रत्यवस्कन्दितो न चेत्
abhiyukto 'bhiyogasya yadi kuryād apahnavam
abhiyoktā diśeddeśyaṃ pratyavaskandito na cet
- 27
पूर्वपादे हि लिखितं यथाक्षरम् अशेषतः
अर्थी तृतीयपादे तु क्रियया प्रतिपादयेत्
pūrvapāde hi likhitaṃ yathākṣaram aśeṣataḥ
arthī tṛtīyapāde tu kriyayā pratipādayet
- 28
क्रियापि द्विविधा प्रोक्ता मानुषी दैविकी तथा
मानुषी लेख्यसाक्षिभ्यां धटादिर्दैविकी स्मृता
kriyāpi dvividhā proktā mānuṣī daivikī tathā
mānuṣī lekhyasākṣibhyāṃ dhaṭādirdaivikī smṛtā
- 29
दिवा कृते कार्यविधौ ग्रामेषु नगरेषु वा
संभवे साक्षिणां चैव दिव्या न भवति क्रिया
divā kṛte kāryavidhau grāmeṣu nagareṣu vā
saṃbhave sākṣiṇāṃ caiva divyā na bhavati kriyā
- 30
अरण्ये निर्जने रात्राव् अन्तर्वेश्मनि साहसे
न्यासस्यापह्नवे चैव दिव्या सम्भवति क्रिया
araṇye nirjane rātrāv antarveśmani sāhase
nyāsasyāpahnave caiva divyā sambhavati kriyā

