36 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततः संनादयञ्शक्रो दिवं भूमिं च सर्वशः
रथेनोपययौ पार्थम् आरोहेत्यब्रवीच्च तम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ saṃnādayañśakro divaṃ bhūmiṃ ca sarvaśaḥ
rathenopayayau pārtham ārohetyabravīcca tam
- 2
स भ्रातॄन्पतितान्दृष्ट्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः
अब्रवीच्छोकसंतप्तः सहस्राक्षम् इदं वचः
sa bhrātṝnpatitāndṛṣṭvā dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
abravīcchokasaṃtaptaḥ sahasrākṣam idaṃ vacaḥ
- 3
भ्रातरः पतिता मे ऽत्र आगच्छेयुर्मया सह
न विना भ्रातृभिः स्वर्गम् इच्छे गन्तुं सुरेश्वर
bhrātaraḥ patitā me 'tra āgaccheyurmayā saha
na vinā bhrātṛbhiḥ svargam icche gantuṃ sureśvara
- 4
सुकुमारी सुखार्हा च राजपुत्री पुरंदर
सास्माभिः सह गच्छेत तद्भवान् अनुमन्यताम्
sukumārī sukhārhā ca rājaputrī puraṃdara
sāsmābhiḥ saha gaccheta tadbhavān anumanyatām
- 5
इन्द्र उवाच
भ्रातॄन्द्रक्ष्यसि पुत्रांस्त्वम् अग्रतस्त्रिदिवं गतान्
कृष्णया सहितान्सर्वान्मा शुचो भरतर्षभ
indra uvāca
bhrātṝndrakṣyasi putrāṃstvam agratastridivaṃ gatān
kṛṣṇayā sahitānsarvānmā śuco bharatarṣabha
- 6
निक्षिप्य मानुषं देहं गतास्ते भरतर्षभ
अनेन त्वं शरीरेण स्वर्गं गन्ता न संशयः
nikṣipya mānuṣaṃ dehaṃ gatāste bharatarṣabha
anena tvaṃ śarīreṇa svargaṃ gantā na saṃśayaḥ
- 7
युधिष्ठिर उवाच
अयं श्वा भूतभव्येश भक्तो मां नित्यम् एव ह
स गच्छेत मया सार्धम् आनृशंस्या हि मे मतिः
yudhiṣṭhira uvāca
ayaṃ śvā bhūtabhavyeśa bhakto māṃ nityam eva ha
sa gaccheta mayā sārdham ānṛśaṃsyā hi me matiḥ
- 8
इन्द्र उवाच
अमर्त्यत्वं मत्समत्वं च राजञ्श्रियं कृत्स्नां महतीं चैव कीर्तिम्
सम्प्राप्तो ऽद्य स्वर्गसुखानि च त्वं त्यज श्वानं नात्र नृशंसम् अस्ति
indra uvāca
amartyatvaṃ matsamatvaṃ ca rājañśriyaṃ kṛtsnāṃ mahatīṃ caiva kīrtim
samprāpto 'dya svargasukhāni ca tvaṃ tyaja śvānaṃ nātra nṛśaṃsam asti
- 9
युधिष्ठिर उवाच
अनार्यम् आर्येण सहस्रनेत्र शक्यं कर्तुं दुष्करम् एतद् आर्य
मा मे श्रिया संगमनं तयास्तु यस्याः कृते भक्तजनं त्यजेयम्
yudhiṣṭhira uvāca
anāryam āryeṇa sahasranetra śakyaṃ kartuṃ duṣkaram etad ārya
mā me śriyā saṃgamanaṃ tayāstu yasyāḥ kṛte bhaktajanaṃ tyajeyam
- 10
इन्द्र उवाच
स्वर्गे लोके श्ववतां नास्ति धिष्ण्यम् इष्टापूर्तं क्रोधवशा हरन्ति
ततो विचार्य क्रियतां धर्मराज त्यज श्वानं नात्र नृशंसम् अस्ति
indra uvāca
svarge loke śvavatāṃ nāsti dhiṣṇyam iṣṭāpūrtaṃ krodhavaśā haranti
tato vicārya kriyatāṃ dharmarāja tyaja śvānaṃ nātra nṛśaṃsam asti
- 11
युधिष्ठिर उवाच
भक्तत्यागं प्राहुर् अत्यन्तपापं तुल्यं लोके ब्रह्मवध्याकृतेन
तस्मान्नाहं जातु कथंचनाद्य त्यक्ष्याम्य् एनं स्वसुखार्थी महेन्द्र
yudhiṣṭhira uvāca
bhaktatyāgaṃ prāhur atyantapāpaṃ tulyaṃ loke brahmavadhyākṛtena
tasmānnāhaṃ jātu kathaṃcanādya tyakṣyāmy enaṃ svasukhārthī mahendra
- 12
इन्द्र उवाच
शुना दृष्टं क्रोधवशा हरन्ति यद्दत्तम् इष्टं विवृतम् अथो हुतं च
तस्माच्छुनस्त्यागम् इमं कुरुष्व शुनस्त्यागात्प्राप्स्यसे देवलोकम्
indra uvāca
śunā dṛṣṭaṃ krodhavaśā haranti yaddattam iṣṭaṃ vivṛtam atho hutaṃ ca
tasmācchunastyāgam imaṃ kuruṣva śunastyāgātprāpsyase devalokam
- 13
त्यक्त्वा भ्रातॄन्दयितां चापि कृष्णां प्राप्तो लोकः कर्मणा स्वेन वीर
श्वानं चैनं न त्यजसे कथं नु त्यागं कृत्स्नं चास्थितो मुह्यसे ऽद्य
tyaktvā bhrātṝndayitāṃ cāpi kṛṣṇāṃ prāpto lokaḥ karmaṇā svena vīra
śvānaṃ cainaṃ na tyajase kathaṃ nu tyāgaṃ kṛtsnaṃ cāsthito muhyase 'dya
- 14
युधिष्ठिर उवाच
न विद्यते संधिर् अथापि विग्रहो मृतैर्मर्त्यैर् इति लोकेषु निष्ठा
न ते मया जीवयितुं हि शक्या तस्मात्त्यागस्तेषु कृतो न जीवताम्
yudhiṣṭhira uvāca
na vidyate saṃdhir athāpi vigraho mṛtairmartyair iti lokeṣu niṣṭhā
na te mayā jīvayituṃ hi śakyā tasmāttyāgasteṣu kṛto na jīvatām
- 15
प्रतिप्रदानं शरणागतस्य स्त्रिया वधो ब्राह्मणस्वापहारः
मित्रद्रोहस्तानि चत्वारि शक्र भक्तत्यागश्चैव समो मतो मे
pratipradānaṃ śaraṇāgatasya striyā vadho brāhmaṇasvāpahāraḥ
mitradrohastāni catvāri śakra bhaktatyāgaścaiva samo mato me
- 16
वैशंपायन उवाच
तद्धर्मराजस्य वचो निशम्य धर्मस्वरूपी भगवान् उवाच
युधिष्ठिरं प्रीतियुक्तो नरेन्द्रं श्लक्ष्णैर्वाक्यैः संस्तवसम्प्रयुक्तैः
vaiśaṃpāyana uvāca
taddharmarājasya vaco niśamya dharmasvarūpī bhagavān uvāca
yudhiṣṭhiraṃ prītiyukto narendraṃ ślakṣṇairvākyaiḥ saṃstavasamprayuktaiḥ
- 17
अभिजातो ऽसि राजेन्द्र पितुर्वृत्तेन मेधया
अनुक्रोशेन चानेन सर्वभूतेषु भारत
abhijāto 'si rājendra piturvṛttena medhayā
anukrośena cānena sarvabhūteṣu bhārata
- 18
पुरा द्वैतवने चासि मया पुत्र परीक्षितः
पानीयार्थे पराक्रान्ता यत्र ते भ्रातरो हताः
purā dvaitavane cāsi mayā putra parīkṣitaḥ
pānīyārthe parākrāntā yatra te bhrātaro hatāḥ
- 19
भीमार्जुनौ परित्यज्य यत्र त्वं भ्रातराव् उभौ
मात्रोः साम्यम् अभीप्सन्वै नकुलं जीवम् इच्छसि
bhīmārjunau parityajya yatra tvaṃ bhrātarāv ubhau
mātroḥ sāmyam abhīpsanvai nakulaṃ jīvam icchasi
- 20
अयं श्वा भक्त इत्य् एव त्यक्तो देवरथस्त्वया
तस्मात्स्वर्गे न ते तुल्यः कश्चिद् अस्ति नराधिप
ayaṃ śvā bhakta ity eva tyakto devarathastvayā
tasmātsvarge na te tulyaḥ kaścid asti narādhipa
- 21
अतस्तवाक्षया लोकाः स्वशरीरेण भारत
प्राप्तो ऽसि भरतश्रेष्ठ दिव्यां गतिम् अनुत्तमाम्
atastavākṣayā lokāḥ svaśarīreṇa bhārata
prāpto 'si bharataśreṣṭha divyāṃ gatim anuttamām
- 22
ततो धर्मश्च शक्रश्च मरुतश्चाश्विनावपि
देवा देवर्षयश्चैव रथम् आरोप्य पाण्डवम्
tato dharmaśca śakraśca marutaścāśvināvapi
devā devarṣayaścaiva ratham āropya pāṇḍavam
- 23
प्रययुः स्वैर्विमानैस्ते सिद्धाः कामविहारिणः
सर्वे विरजसः पुण्याः पुण्यवाग्बुद्धिकर्मिणः
prayayuḥ svairvimānaiste siddhāḥ kāmavihāriṇaḥ
sarve virajasaḥ puṇyāḥ puṇyavāgbuddhikarmiṇaḥ
- 24
स तं रथं समास्थाय राजा कुरुकुलोद्वहः
ऊर्ध्वम् आचक्रमे शीघ्रं तेजसावृत्य रोदसी
sa taṃ rathaṃ samāsthāya rājā kurukulodvahaḥ
ūrdhvam ācakrame śīghraṃ tejasāvṛtya rodasī
- 25
ततो देवनिकायस्थो नारदः सर्वलोकवित्
उवाचोच्चैस्तदा वाक्यं बृहद्वादी बृहत्तपाः
tato devanikāyastho nāradaḥ sarvalokavit
uvācoccaistadā vākyaṃ bṛhadvādī bṛhattapāḥ
- 26
ये ऽपि राजर्षयः सर्वे ते चापि समुपस्थिताः
कीर्तिं प्रच्छाद्य तेषां वै कुरुराजो ऽधितिष्ठति
ye 'pi rājarṣayaḥ sarve te cāpi samupasthitāḥ
kīrtiṃ pracchādya teṣāṃ vai kururājo 'dhitiṣṭhati
- 27
लोकान् आवृत्य यशसा तेजसा वृत्तसंपदा
स्वशरीरेण सम्प्राप्तं नान्यं शुश्रुम पाण्डवात्
lokān āvṛtya yaśasā tejasā vṛttasaṃpadā
svaśarīreṇa samprāptaṃ nānyaṃ śuśruma pāṇḍavāt
- 28
नारदस्य वचः श्रुत्वा राजा वचनम् अब्रवीत्
देवान् आमन्त्र्य धर्मात्मा स्वपक्षांश्चैव पार्थिवान्
nāradasya vacaḥ śrutvā rājā vacanam abravīt
devān āmantrya dharmātmā svapakṣāṃścaiva pārthivān
- 29
शुभं वा यदि वा पापं भ्रातॄणां स्थानम् अद्य मे
तद् एव प्राप्तुम् इच्छामि लोकान् अन्यान्न कामये
śubhaṃ vā yadi vā pāpaṃ bhrātṝṇāṃ sthānam adya me
tad eva prāptum icchāmi lokān anyānna kāmaye
- 30
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा देवराजः पुरंदरः
आनृशंस्यसमायुक्तं प्रत्युवाच युधिष्ठिरम्
rājñastu vacanaṃ śrutvā devarājaḥ puraṃdaraḥ
ānṛśaṃsyasamāyuktaṃ pratyuvāca yudhiṣṭhiram

