44 shlokas
- 1
जनमेजय उवाच
एवं वृष्ण्यन्धककुले श्रुत्वा मौसलम् आहवम्
पाण्डवाः किम् अकुर्वन्त तथा कृष्णे दिवं गते
janamejaya uvāca
evaṃ vṛṣṇyandhakakule śrutvā mausalam āhavam
pāṇḍavāḥ kim akurvanta tathā kṛṣṇe divaṃ gate
- 2
वैशंपायन उवाच
श्रुत्वैव कौरवो राजा वृष्णीनां कदनं महत्
प्रस्थाने मतिम् आधाय वाक्यम् अर्जुनम् अब्रवीत्
vaiśaṃpāyana uvāca
śrutvaiva kauravo rājā vṛṣṇīnāṃ kadanaṃ mahat
prasthāne matim ādhāya vākyam arjunam abravīt
- 3
कालः पचति भूतानि सर्वाण्येव महामते
कर्मन्यासम् अहं मन्ये त्वम् अपि द्रष्टुम् अर्हसि
kālaḥ pacati bhūtāni sarvāṇyeva mahāmate
karmanyāsam ahaṃ manye tvam api draṣṭum arhasi
- 4
इत्युक्तः स तु कौन्तेयः कालः काल इति ब्रुवन्
अन्वपद्यत तद्वाक्यं भ्रातुर्ज्येष्ठस्य वीर्यवान्
ityuktaḥ sa tu kaunteyaḥ kālaḥ kāla iti bruvan
anvapadyata tadvākyaṃ bhrāturjyeṣṭhasya vīryavān
- 5
अर्जुनस्य मतं ज्ञात्वा भीमसेनो यमौ तथा
अन्वपद्यन्त तद्वाक्यं यद् उक्तं सव्यसाचिना
arjunasya mataṃ jñātvā bhīmaseno yamau tathā
anvapadyanta tadvākyaṃ yad uktaṃ savyasācinā
- 6
ततो युयुत्सुम् आनाय्य प्रव्रजन्धर्मकाम्यया
राज्यं परिददौ सर्वं वैश्यापुत्रे युधिष्ठिरः
tato yuyutsum ānāyya pravrajandharmakāmyayā
rājyaṃ paridadau sarvaṃ vaiśyāputre yudhiṣṭhiraḥ
- 7
अभिषिच्य स्वराज्ये तु तं राजानं परिक्षितम्
दुःखार्तश्चाब्रवीद्राजा सुभद्रां पाण्डवाग्रजः
abhiṣicya svarājye tu taṃ rājānaṃ parikṣitam
duḥkhārtaścābravīdrājā subhadrāṃ pāṇḍavāgrajaḥ
- 8
एष पुत्रस्य ते पुत्रः कुरुराजो भविष्यति
यदूनां परिशेषश्च वज्रो राजा कृतश्च ह
eṣa putrasya te putraḥ kururājo bhaviṣyati
yadūnāṃ pariśeṣaśca vajro rājā kṛtaśca ha
- 9
परिक्षिद्धास्तिनपुरे शक्रप्रस्थे तु यादवः
वज्रो राजा त्वया रक्ष्यो मा चाधर्मे मनः कृथाः
parikṣiddhāstinapure śakraprasthe tu yādavaḥ
vajro rājā tvayā rakṣyo mā cādharme manaḥ kṛthāḥ
- 10
इत्युक्त्वा धर्मराजः स वासुदेवस्य धीमतः
मातुलस्य च वृद्धस्य रामादीनां तथैव च
ityuktvā dharmarājaḥ sa vāsudevasya dhīmataḥ
mātulasya ca vṛddhasya rāmādīnāṃ tathaiva ca
- 11
मातृभिः सह धर्मात्मा कृत्वोदकम् अतन्द्रितः
श्राद्धान्युद्दिश्य सर्वेषां चकार विधिवत्तदा
mātṛbhiḥ saha dharmātmā kṛtvodakam atandritaḥ
śrāddhānyuddiśya sarveṣāṃ cakāra vidhivattadā
- 12
ददौ रत्नानि वासांसि ग्रामान् अश्वान्रथान् अपि
स्त्रियश्च द्विजमुख्येभ्यो गवां शतसहस्रशः
dadau ratnāni vāsāṃsi grāmān aśvānrathān api
striyaśca dvijamukhyebhyo gavāṃ śatasahasraśaḥ
- 13
कृपम् अभ्यर्च्य च गुरुम् अर्थमानपुरस्कृतम्
शिष्यं परिक्षितं तस्मै ददौ भरतसत्तमः
kṛpam abhyarcya ca gurum arthamānapuraskṛtam
śiṣyaṃ parikṣitaṃ tasmai dadau bharatasattamaḥ
- 14
ततस्तु प्रकृतीः सर्वाः समानाय्य युधिष्ठिरः
सर्वम् आचष्ट राजर्षिश्चिकीर्षितम् अथात्मनः
tatastu prakṛtīḥ sarvāḥ samānāyya yudhiṣṭhiraḥ
sarvam ācaṣṭa rājarṣiścikīrṣitam athātmanaḥ
- 15
ते श्रुत्वैव वचस्तस्य पौरजानपदा जनाः
भृशम् उद्विग्नमनसो नाभ्यनन्दन्त तद्वचः
te śrutvaiva vacastasya paurajānapadā janāḥ
bhṛśam udvignamanaso nābhyanandanta tadvacaḥ
- 16
नैवं कर्तव्यम् इति ते तदोचुस्ते नराधिपम्
न च राजा तथाकार्षीत्कालपर्यायधर्मवित्
naivaṃ kartavyam iti te tadocuste narādhipam
na ca rājā tathākārṣītkālaparyāyadharmavit
- 17
ततो ऽनुमान्य धर्मात्मा पौरजानपदं जनम्
गमनाय मतिं चक्रे भ्रातरश्चास्य ते तदा
tato 'numānya dharmātmā paurajānapadaṃ janam
gamanāya matiṃ cakre bhrātaraścāsya te tadā
- 18
ततः स राजा कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
उत्सृज्याभरणान्यङ्गाज्जगृहे वल्कलान्युत
tataḥ sa rājā kauravyo dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
utsṛjyābharaṇānyaṅgājjagṛhe valkalānyuta
- 19
भीमार्जुनौ यमौ चैव द्रौपदी च यशस्विनी
तथैव सर्वे जगृहुर्वल्कलानि जनाधिप
bhīmārjunau yamau caiva draupadī ca yaśasvinī
tathaiva sarve jagṛhurvalkalāni janādhipa
- 20
विधिवत्कारयित्वेष्टिं नैष्ठिकीं भरतर्षभ
समुत्सृज्याप्सु सर्वे ऽग्नीन्प्रतस्थुर्नरपुंगवाः
vidhivatkārayitveṣṭiṃ naiṣṭhikīṃ bharatarṣabha
samutsṛjyāpsu sarve 'gnīnpratasthurnarapuṃgavāḥ
- 21
ततः प्ररुरुदुः सर्वाः स्त्रियो दृष्ट्वा नरर्षभान्
प्रस्थितान्द्रौपदीषष्ठान्पुरा द्यूतजितान्यथा
tataḥ praruruduḥ sarvāḥ striyo dṛṣṭvā nararṣabhān
prasthitāndraupadīṣaṣṭhānpurā dyūtajitānyathā
- 22
हर्षो ऽभवच्च सर्वेषां भ्रातॄणां गमनं प्रति
युधिष्ठिरमतं ज्ञात्वा वृष्णिक्षयम् अवेक्ष्य च
harṣo 'bhavacca sarveṣāṃ bhrātṝṇāṃ gamanaṃ prati
yudhiṣṭhiramataṃ jñātvā vṛṣṇikṣayam avekṣya ca
- 23
भ्रातरः पञ्च कृष्णा च षष्ठी श्वा चैव सप्तमः
आत्मना सप्तमो राजा निर्ययौ गजसाह्वयात्
पौरैर् अनुगतो दूरं सर्वैर् अन्तःपुरैस्तथा
bhrātaraḥ pañca kṛṣṇā ca ṣaṣṭhī śvā caiva saptamaḥ
ātmanā saptamo rājā niryayau gajasāhvayāt
paurair anugato dūraṃ sarvair antaḥpuraistathā
- 24
न चैनम् अशकत्कश्चिन्निवर्तस्वेति भाषितुम्
न्यवर्तन्त ततः सर्वे नरा नगरवासिनः
na cainam aśakatkaścinnivartasveti bhāṣitum
nyavartanta tataḥ sarve narā nagaravāsinaḥ
- 25
कृपप्रभृतयश्चैव युयुत्सुं पर्यवारयन्
विवेश गङ्गां कौरव्य उलूपी भुजगात्मजा
kṛpaprabhṛtayaścaiva yuyutsuṃ paryavārayan
viveśa gaṅgāṃ kauravya ulūpī bhujagātmajā
- 26
चित्राङ्गदा ययौ चापि मणिपूरपुरं प्रति
शिष्टाः परिक्षितं त्वन्या मातरः पर्यवारयन्
citrāṅgadā yayau cāpi maṇipūrapuraṃ prati
śiṣṭāḥ parikṣitaṃ tvanyā mātaraḥ paryavārayan
- 27
पाण्डवाश्च महात्मानो द्रौपदी च यशस्विनी
कृतोपवासाः कौरव्य प्रययुः प्राङ्मुखास्ततः
pāṇḍavāśca mahātmāno draupadī ca yaśasvinī
kṛtopavāsāḥ kauravya prayayuḥ prāṅmukhāstataḥ
- 28
योगयुक्ता महात्मानस्त्यागधर्मम् उपेयुषः
अभिजग्मुर्बहून्देशान्सरितः पर्वतांस्तथा
yogayuktā mahātmānastyāgadharmam upeyuṣaḥ
abhijagmurbahūndeśānsaritaḥ parvatāṃstathā
- 29
युधिष्ठिरो ययावग्रे भीमस्तु तदनन्तरम्
अर्जुनस्तस्य चान्वेव यमौ चैव यथाक्रमम्
yudhiṣṭhiro yayāvagre bhīmastu tadanantaram
arjunastasya cānveva yamau caiva yathākramam
- 30
पृष्ठतस्तु वरारोहा श्यामा पद्मदलेक्षणा
द्रौपदी योषितां श्रेष्ठा ययौ भरतसत्तम
pṛṣṭhatastu varārohā śyāmā padmadalekṣaṇā
draupadī yoṣitāṃ śreṣṭhā yayau bharatasattama

