26 shlokas
- 1
वैशंपायन उवाच
ततस्ते नियतात्मान उदीचीं दिशम् आस्थिताः
ददृशुर्योगयुक्ताश्च हिमवन्तं महागिरिम्
vaiśaṃpāyana uvāca
tataste niyatātmāna udīcīṃ diśam āsthitāḥ
dadṛśuryogayuktāśca himavantaṃ mahāgirim
- 2
तं चाप्यतिक्रमन्तस्ते ददृशुर्वालुकार्णवम्
अवैक्षन्त महाशैलं मेरुं शिखरिणां वरम्
taṃ cāpyatikramantaste dadṛśurvālukārṇavam
avaikṣanta mahāśailaṃ meruṃ śikhariṇāṃ varam
- 3
तेषां तु गच्छतां शीघ्रं सर्वेषां योगधर्मिणाम्
याज्ञसेनी भ्रष्टयोगा निपपात महीतले
teṣāṃ tu gacchatāṃ śīghraṃ sarveṣāṃ yogadharmiṇām
yājñasenī bhraṣṭayogā nipapāta mahītale
- 4
तां तु प्रपतितां दृष्ट्वा भीमसेनो महाबलः
उवाच धर्मराजानं याज्ञसेनीम् अवेक्ष्य ह
tāṃ tu prapatitāṃ dṛṣṭvā bhīmaseno mahābalaḥ
uvāca dharmarājānaṃ yājñasenīm avekṣya ha
- 5
नाधर्मश्चरितः कश्चिद्राजपुत्र्या परंतप
कारणं किं नु तद्राजन्यत्कृष्णा पतिता भुवि
nādharmaścaritaḥ kaścidrājaputryā paraṃtapa
kāraṇaṃ kiṃ nu tadrājanyatkṛṣṇā patitā bhuvi
- 6
युधिष्ठिर उवाच
पक्षपातो महान् अस्या विशेषेण धनंजये
तस्यैतत्फलम् अद्यैषा भुङ्क्ते पुरुषसत्तम
yudhiṣṭhira uvāca
pakṣapāto mahān asyā viśeṣeṇa dhanaṃjaye
tasyaitatphalam adyaiṣā bhuṅkte puruṣasattama
- 7
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्त्वानवेक्ष्यैनां ययौ धर्मसुतो नृपः
समाधाय मनो धीमान्धर्मात्मा पुरुषर्षभः
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktvānavekṣyaināṃ yayau dharmasuto nṛpaḥ
samādhāya mano dhīmāndharmātmā puruṣarṣabhaḥ
- 8
सहदेवस्ततो धीमान्निपपात महीतले
तं चापि पतितं दृष्ट्वा भीमो राजानम् अब्रवीत्
sahadevastato dhīmānnipapāta mahītale
taṃ cāpi patitaṃ dṛṣṭvā bhīmo rājānam abravīt
- 9
यो ऽयम् अस्मासु सर्वेषु शुश्रूषुर् अनहंकृतः
सो ऽयं माद्रवतीपुत्रः कस्मान्निपतितो भुवि
yo 'yam asmāsu sarveṣu śuśrūṣur anahaṃkṛtaḥ
so 'yaṃ mādravatīputraḥ kasmānnipatito bhuvi
- 10
युधिष्ठिर उवाच
आत्मनः सदृशं प्राज्ञं नैषो ऽमन्यत कंचन
तेन दोषेण पतितस्तस्माद् एष नृपात्मजः
yudhiṣṭhira uvāca
ātmanaḥ sadṛśaṃ prājñaṃ naiṣo 'manyata kaṃcana
tena doṣeṇa patitastasmād eṣa nṛpātmajaḥ
- 11
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा तु समुत्सृज्य सहदेवं ययौ तदा
भ्रातृभिः सह कौन्तेयः शुना चैव युधिष्ठिरः
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktvā tu samutsṛjya sahadevaṃ yayau tadā
bhrātṛbhiḥ saha kaunteyaḥ śunā caiva yudhiṣṭhiraḥ
- 12
कृष्णां निपतितां दृष्ट्वा सहदेवं च पाण्डवम्
आर्तो बन्धुप्रियः शूरो नकुलो निपपात ह
kṛṣṇāṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā sahadevaṃ ca pāṇḍavam
ārto bandhupriyaḥ śūro nakulo nipapāta ha
- 13
तस्मिन्निपतिते वीरे नकुले चारुदर्शने
पुनर् एव तदा भीमो राजानम् इदम् अब्रवीत्
tasminnipatite vīre nakule cārudarśane
punar eva tadā bhīmo rājānam idam abravīt
- 14
यो ऽयम् अक्षतधर्मात्मा भ्राता वचनकारकः
रूपेणाप्रतिमो लोके नकुलः पतितो भुवि
yo 'yam akṣatadharmātmā bhrātā vacanakārakaḥ
rūpeṇāpratimo loke nakulaḥ patito bhuvi
- 15
इत्युक्तो भीमसेनेन प्रत्युवाच युधिष्ठिरः
नकुलं प्रति धर्मात्मा सर्वबुद्धिमतां वरः
ityukto bhīmasenena pratyuvāca yudhiṣṭhiraḥ
nakulaṃ prati dharmātmā sarvabuddhimatāṃ varaḥ
- 16
रूपेण मत्समो नास्ति कश्चिद् इत्यस्य दर्शनम्
अधिकश्चाहम् एवैक इत्यस्य मनसि स्थितम्
rūpeṇa matsamo nāsti kaścid ityasya darśanam
adhikaścāham evaika ityasya manasi sthitam
- 17
नकुलः पतितस्तस्माद् आगच्छ त्वं वृकोदर
यस्य यद्विहितं वीर सो ऽवश्यं तद् उपाश्नुते
nakulaḥ patitastasmād āgaccha tvaṃ vṛkodara
yasya yadvihitaṃ vīra so 'vaśyaṃ tad upāśnute
- 18
तांस्तु प्रपतितान्दृष्ट्वा पाण्डवः श्वेतवाहनः
पपात शोकसंतप्तस्ततो ऽनु परवीरहा
tāṃstu prapatitāndṛṣṭvā pāṇḍavaḥ śvetavāhanaḥ
papāta śokasaṃtaptastato 'nu paravīrahā
- 19
तस्मिंस्तु पुरुषव्याघ्रे पतिते शक्रतेजसि
म्रियमाणे दुराधर्षे भीमो राजानम् अब्रवीत्
tasmiṃstu puruṣavyāghre patite śakratejasi
mriyamāṇe durādharṣe bhīmo rājānam abravīt
- 20
अनृतं न स्मराम्यस्य स्वैरेष्वपि महात्मनः
अथ कस्य विकारो ऽयं येनायं पतितो भुवि
anṛtaṃ na smarāmyasya svaireṣvapi mahātmanaḥ
atha kasya vikāro 'yaṃ yenāyaṃ patito bhuvi
- 21
युधिष्ठिर उवाच
एकाह्ना निर्दहेयं वै शत्रून् इत्यर्जुनो ऽब्रवीत्
न च तत्कृतवान् एष शूरमानी ततो ऽपतत्
yudhiṣṭhira uvāca
ekāhnā nirdaheyaṃ vai śatrūn ityarjuno 'bravīt
na ca tatkṛtavān eṣa śūramānī tato 'patat
- 22
अवमेने धनुर्ग्राहान् एष सर्वांश्च फल्गुनः
यथा चोक्तं तथा चैव कर्तव्यं भूतिम् इच्छता
avamene dhanurgrāhān eṣa sarvāṃśca phalgunaḥ
yathā coktaṃ tathā caiva kartavyaṃ bhūtim icchatā
- 23
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा प्रस्थितो राजा भीमो ऽथ निपपात ह
पतितश्चाब्रवीद्भीमो धर्मराजं युधिष्ठिरम्
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktvā prasthito rājā bhīmo 'tha nipapāta ha
patitaścābravīdbhīmo dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram
- 24
भो भो राजन्न् अवेक्षस्व पतितो ऽहं प्रियस्तव
किंनिमित्तं च पतनं ब्रूहि मे यदि वेत्थ ह
bho bho rājann avekṣasva patito 'haṃ priyastava
kiṃnimittaṃ ca patanaṃ brūhi me yadi vettha ha
- 25
युधिष्ठिर उवाच
अतिभुक्तं च भवता प्राणेन च विकत्थसे
अनवेक्ष्य परं पार्थ तेनासि पतितः क्षितौ
yudhiṣṭhira uvāca
atibhuktaṃ ca bhavatā prāṇena ca vikatthase
anavekṣya paraṃ pārtha tenāsi patitaḥ kṣitau
- 26
वैशंपायन उवाच
इत्युक्त्वा तं महाबाहुर्जगामानवलोकयन्
श्वा त्वेको ऽनुययौ यस्ते बहुशः कीर्तितो मया
vaiśaṃpāyana uvāca
ityuktvā taṃ mahābāhurjagāmānavalokayan
śvā tveko 'nuyayau yaste bahuśaḥ kīrtito mayā

